Ươm cây không cần tưới nước

Trong những vùng đất khô cằn vì chặt phá rừng và canh tác quá mức, việc trồng lại cây thường thất bại khi cây non chết trước lúc rễ chạm được nguồn nước bên dưới. Nhà phát minh người Hà Lan Pierter Hoff tin rằng công nghệ của mình có thể góp phần sửa chữa những tổn thương con người đã gây ra cho hành tinh xanh. Sáng kiến mang tên Groasis Waterboxx, một dạng lồng ươm cây đặc biệt, từng được Tạp chí Popular Science của Mỹ trao giải phát minh tốt nhất năm 2010. Điểm đáng chú ý nằm ở thực tế đất khô cằn không hẳn thiếu nước, bởi nguồn nước vẫn có thể tồn tại dưới bề mặt vài mét trong lòng đất. Mưa và nước tưới thường bốc hơi quá nhanh dưới tác động của nắng, gió, khiến cây non không đủ thời gian phát triển bộ rễ xuống sâu. Waterboxx giải quyết khoảng thời gian nguy hiểm ấy bằng cách giữ ẩm, che chắn cây giống, giúp chúng sống đủ lâu để tự tìm đến tầng đất ẩm. Hình dáng của Waterboxx giống một vòng đệm lớn hơn là chiếc hộp thông thường, với phần trung tâm chứa lỗ thông hình ống dành cho cây. Qua lỗ ống này, người trồng đặt một hoặc hai cây con, để rễ chúng cắm trực tiếp xuống đất thay vì phát triển trong chậu kín. Cách bố trí ấy tạo điều kiện cho cây bắt đầu cuộc sống trong môi trường tự nhiên, đồng thời nhận được sự bảo vệ cần thiết từ chiếc hộp. Khi lắp đặt, người trồng chỉ cần đổ một lần 15 lít nước vào bồn chứa bên trong Waterboxx, rồi thêm 3 lít nước vào ống trung tâm. Bề mặt phía trên được thiết kế để hứng nước mưa, sau đó dẫn lượng nước thu được vào bồn chứa, hạn chế thất thoát trên mặt đất. Ngay cả hơi ẩm trong không khí ban đêm cũng được tận dụng, nhờ cấu trúc bên trong có khả năng thu nước bốc hơi và đưa vào hệ thống. Waterboxx không chỉ giữ nước mà còn tách mặt đất khỏi tác động trực tiếp của ánh nắng và gió, hai yếu tố làm đất mất ẩm nhanh chóng. Nhờ lớp che phủ này, cây giống được bảo vệ tốt hơn, trong khi nhiệt độ của vùng đất xung quanh rễ cũng được duy trì ổn định hơn. Một ống nhỏ nằm bên dưới hộp điều tiết lượng nước chảy từ bồn chứa xuống đất, với mức khoảng 50 ml mỗi ngày. Lượng nước nhỏ nhưng đều đặn đủ nuôi cây trong giai đoạn đầu, đồng thời buộc rễ tiếp tục mọc sâu để tự tìm thêm nguồn nước. Cơ chế tưới tiết kiệm này khác cách tưới dồn dập, bởi cây không bị phụ thuộc hoàn toàn vào nước sẵn có ngay trên bề mặt. Thông thường, sau khoảng một năm, rễ cây đã vươn tới tầng đất ẩm, giúp cây có thể tiếp tục phát triển mà không cần chiếc hộp hỗ trợ. Khi đó, người nông dân có thể tháo Waterboxx khỏi cây, chuyển thiết bị sang vị trí khác và sử dụng lại cho lần trồng tiếp theo. Mỗi chiếc hộp có tuổi thọ khoảng 10 năm, đồng thời phục vụ khoảng hai cây trong mỗi lần trồng, giúp giảm chi phí qua nhiều mùa. Giá bán được thiết kế đủ thấp để người dân tại các quốc gia nghèo vẫn có cơ hội tiếp cận công nghệ ươm cây này. Những thử nghiệm tại khu vực sa mạc Sahara ở châu Phi cho thấy hiệu quả rõ rệt, dù điều kiện sống của cây vô cùng khắc nghiệt. Tỷ lệ cây sống khi được ươm bằng Waterboxx đạt 88%, vượt xa mức 10% của những cây được canh tác theo phương pháp truyền thống. Chênh lệch ấy cho thấy một thiết bị giữ nước, giảm bốc hơi và khuyến khích rễ mọc sâu có thể thay đổi khả năng phục hồi của đất đai khô hạn.