Ưu đãi dự án du lịch 30.000 tỉ đồng: Vốn lớn có bảo đảm sản phẩm tốt?

Sáng 7-11, thảo luận tại tổ về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, nhiều đại biểu băn khoăn các ngưỡng vốn đầu tư hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn tỉ đồng có thể khiến doanh nghiệp vừa và nhỏ, du lịch cộng đồng khó tiếp cận chính sách. 

Vốn 30.000 tỉ đồng chưa chắc tạo ra du lịch chất lượng

Góp ý về các điều kiện để dự án được hưởng ưu đãi, đại biểu Trần Lan Phương (Hải Phòng) cho rằng quy mô vốn đầu tư lớn chưa đồng nghĩa với chất lượng sản phẩm du lịch và hiệu quả đóng góp cho nền kinh tế.

Theo dự thảo, các dự án được phân loại hưởng ưu đãi theo quy mô vốn đầu tư từ 3.000 tỉ đồng, 10.000 tỉ đồng và 30.000 tỉ đồng. Trong đó, vốn đầu tư vào các hạng mục du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng vốn đầu tư.

Nữ đại biểu đồng tình với việc ưu tiên những dự án lớn có khả năng tạo động lực tăng trưởng, nhưng cho rằng cần đánh giá hiệu quả thực chất của phần vốn đầu tư vào du lịch, bao gồm khả năng thu hút khách, tạo việc làm, doanh thu và đóng góp cho địa phương. 

• Bộ Chính trị định hướng phát triển tổ hợp du lịch - mua sắm hoạt động cả ngày và đêm

• Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh trình Quốc hội cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam

• Thứ hạng mới của Việt Nam về năng lực phát triển du lịch

Đặc biệt, quy định dự án phải giải ngân tối thiểu 30% tổng vốn đầu tư đăng ký trong thời hạn 3 năm có thể tạo ra kẽ hở. Nhà đầu tư có thể đáp ứng tỷ lệ giải ngân chung trong khi những hạng mục trực tiếp tạo ra sản phẩm du lịch vẫn chậm triển khai.

Đại biểu đề nghị gắn điều kiện giải ngân với tiến độ hoàn thành và đưa vào hoạt động các hạng mục du lịch được hưởng ưu đãi; đồng thời làm rõ cơ chế kiểm tra, đánh giá định kỳ và xử lý khi nhà đầu tư không duy trì các điều kiện đã cam kết, nhất là về lao động thường xuyên, hoạt động kinh doanh du lịch thực tế và bảo vệ môi trường.

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) cho rằng dự thảo đang ưu tiên thu hút các dự án lớn hơn là tháo gỡ những vướng mắc phổ biến của ngành du lịch.

Theo đại biểu, những điểm nghẽn hiện nay còn là thiếu hạ tầng công cộng, thiếu nhân lực tại chỗ, thiếu sản phẩm có thể kinh doanh quanh năm, khó tiếp cận vốn và thị trường, thủ tục đầu tư kéo dài, lợi ích từ du lịch chưa được chia sẻ rõ với người dân.

Nếu không điều chỉnh, chính sách có thể ưu đãi được một số dự án lớn nhưng chưa chắc tạo ra nhiều sản phẩm mới, việc làm ổn định hay thu nhập bền vững cho địa phương và đại đa số người dân.

Đại biểu Trung cũng lưu ý ngưỡng vốn và lao động thường xuyên trong dự thảo khá cao, có nguy cơ khiến nhiều doanh nghiệp trong nước, dự án quy mô vừa, dự án cải tạo di sản và mô hình du lịch ở nông thôn, miền núi khó tiếp cận chính sách.

Trong khi đó, sức hấp dẫn của du lịch Việt Nam không chỉ nằm ở những tổ hợp quy mô lớn mà còn ở di sản, cảnh quan, văn hóa các dân tộc, ẩm thực, làng nghề, du lịch nông nghiệp, sinh thái và trải nghiệm cộng đồng.

Đại biểu đề nghị thiết kế ngưỡng và cách hỗ trợ phù hợp từng loại hình, tránh bỏ lỡ những giá trị làm nên bản sắc du lịch Việt Nam.

Du lịch cộng đồng không thể chỉ trông vào ngân sách địa phương

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm là chính sách hỗ trợ du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, sinh thái và làng nghề truyền thống.

Đại biểu Lan Phương đánh giá cao việc dự thảo đã đưa các loại hình này vào diện được hỗ trợ. Tuy nhiên, trong khi ưu đãi dành cho dự án lớn được quy định khá cụ thể, nhiều chính sách hỗ trợ du lịch cộng đồng lại phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách địa phương.

Điều này có thể khiến những địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi có tiềm năng du lịch đặc sắc nhưng nguồn lực hạn chế, khó tiếp cận chính sách.

Theo đại biểu, nếu chỉ hỗ trợ hạ tầng, đào tạo kỹ năng mà thiếu kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm thì các mô hình khó phát triển bền vững.

Đại biểu đề nghị mở rộng cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú với hợp tác xã, hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư trong cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch; sử dụng lao động tại chỗ và đào tạo theo nhu cầu thị trường.

Hiệu quả hỗ trợ cần được đánh giá bằng số hộ dân tham gia, việc làm, thu nhập được tạo ra và khả năng duy trì mô hình, thay vì chỉ căn cứ vào số dự án được hỗ trợ hoặc kinh phí đã giải ngân.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.HCM) cũng đề nghị chính sách ưu đãi phải có trọng tâm, trọng điểm, hướng tới những dự án có khả năng lan tỏa đến nhiều ngành, lĩnh vực.

Theo đại biểu, cần quan tâm các mô hình có thế mạnh như du lịch sức khỏe, du lịch gắn với y tế, nghỉ dưỡng, du lịch xanh, du lịch cộng đồng, trải nghiệm, tâm linh và văn hóa.

Đồng thời, cần ưu tiên hạ tầng kết nối phục vụ du lịch, trong đó có bến bãi cho tàu du lịch quốc tế; tránh đưa vào nghị quyết những nội dung đã được bố trí trong các dự án đầu tư công, gây trùng lặp chính sách.

Phân cấp cho địa phương thí điểm các mô hình du lịch mới

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TP.HCM) đề nghị xem xét lại thẩm quyền phê duyệt các mô hình thử nghiệm. Theo dự thảo, UBND cấp tỉnh đề xuất để trình Thủ tướng phê duyệt. Quy trình này có thể kéo dài thời gian triển khai, ảnh hưởng cơ hội áp dụng chính sách.

Đại biểu đề xuất nghiên cứu phân cấp mạnh hơn cho địa phương, đồng thời xem xét khả năng gia hạn thời gian thử nghiệm đối với những mô hình cần thêm thời gian đánh giá hiệu quả.

Bộ Chính trị định hướng phát triển trung tâm du lịch nghỉ dưỡng biển, đảo chất lượng cao, các trung tâm du lịch đa dịch vụ du lịch - mua sắm - ẩm thực - giải trí đặc sắc, có sức hấp dẫn cao, hoạt động cả ngày và đêm.