Valdano: 'Bộ não và đôi chân của Yamal trò chuyện như tri kỷ'

*Quan điểm được Jorge Valdano chia sẻ trong mục góc nhìn của báo Tây Ban Nha El Pais trước vòng 9 La Liga.

Có những pha bóng gói gọn bản chất của một tài năng thiên bẩm. Trước Galatasaray, Yamal để lại một khoảnh khắc không thể nào quên. Chơi đùa với không gian, thời gian và bằng kỹ thuật điêu luyện của mình, cậu ấy "chìa" quả bóng ra như thể khiêu khích đối thủ. Ngay khi hậu vệ đối phương mắc bẫy, Yamal giấu quả bóng để thoát đi theo hướng không ai ngờ tới, rồi dọn sẵn bàn ăn để Anthony Gordon chỉ việc ghi bàn. Một cú "quasi-rabona" (tựa như rabona) là cách Yamal định nghĩa chiêu thức của mình.

Nhìn lại bản thân, chúng ta đang thiếu hụt ngôn từ để giải thích những thứ làm nên sự phi thường của một thiên tài bóng đá. Đây rõ ràng là một vấn đề. Bởi nếu Yamal cứ tiếp tục làm nên những điều kỳ diệu và dị biệt như thế, sẽ tới lúc chúng ta chẳng thể nào giải nghĩa được nữa.

Quá trình trưởng thành ở La Masia đã để lại những vết tích không thể xóa nhòa trong phong cách chơi bóng của cậu ấy. Barca là một đội bóng hoàn thiện đến từng chi tiết về mặt triết lý. Mọi thứ được định hình và cực kỳ rõ nét. Một đức tin chơi bóng được truyền dạy cho các cầu thủ từ khi họ còn là những đứa trẻ. Nhiều tài năng nhí bước ra từ đây đã sẵn sàng chinh chiến ở đội một. Họ mang trong mình cá tính riêng, nhưng đồng thời khắc ghi giá trị tập thể. Thật khó để lạc lối khi bạn đã thuộc lòng con đường phải đi.

Vinh quang thuộc về La Masia, nhưng tôi vẫn tin rằng chính đường phố – phòng thí nghiệm bình dân của những phát minh bóng đá – mới là nơi tôi luyện nên một Yamal táo bạo và ngông cuồng đến thế. Trường học La Masia cho Yamal một ngôn ngữ, còn đường phố quê nhà Rocafonda cho cậu ấy sự tự do để sáng tạo ra những giải pháp mới. Đó là tài năng, và cũng là lòng quả cảm để khẳng định bản thân trước ánh mắt dõi theo của cả hành tinh.

Sự ngưỡng mộ dành cho những thứ khác biệt luôn hướng tôi suy nghĩ về những khía cạnh mà chúng ta hiếm khi bàn tới. Bản thân Yamal có lẽ cũng chẳng thể giải thích nổi những gì mình vừa làm. Mà thực ra cũng chẳng cần thiết. Bởi bóng đá mang một ngôn ngữ riêng, một cách thức biểu đạt trí tuệ mà không cần tới lời nói. Một dạng thức tư duy mà cơ thể phơi bày thông qua từng hành động trên sân.

Bản chất của bóng đá, thứ mà Yamal đang khuếch đại, thật đặc biệt. Nó mang tính không gian vì diễn giải các khoảng cách, tính thời gian vì chọn đúng thời điểm, tính kết nối vì có sự tương hỗ giữa đồng đội và đối thủ, tính dự đoán vì buộc người chơi phải đọc trước tình huống sắp xảy ra, và tính sáng tạo vì luôn tìm kiếm những khoảnh khắc bất ngờ.

Tôi bị cuốn hút bởi chủ đề này và nó lại dẫn tôi đến một câu hỏi lớn. Vì sao nền văn hóa của chúng ta lại mất nhiều thời gian đến thế mới chịu thừa nhận những gì diễn ra trên sân bóng cũng là một dạng trí tuệ?

Bóng đá làm được một thứ kỳ diệu, chính là buộc bộ não phải kết nối với đôi chân để biến nó thành một công cụ hiệu quả, và đôi khi là một tác phẩm nghệ thuật. Sau hàng nghìn lần lặp lại, nhiều động tác kỹ thuật không còn cần đến sự tự chủ ý thức nữa. Cầu thủ không cần phải tính toán độ mở của bàn chân hay lực chính xác của một đường chuyền. Cơ thể họ tự mình giải quyết những bài toán đó.

    Valdano: ‘Bộ não và đôi chân của Yamal trò chuyện như tri kỷ’

Giữa bộ não và đôi chân là cả một khoảng cách muôn trùng, nhưng bóng đá giúp chúng tìm được tiếng nói chung. Một vài bộ não, như của Yamal, thậm chí còn trò chuyện với đôi chân như những tri kỷ, bạn bè tâm giao.

Đặc tính tự động đó giải phóng tâm trí để tập trung vào những chi tiết quan trọng hơn. Đối thủ ở đâu? Đồng đội ở đâu? Không gian nào đang bị bịt kín sẽ mở ra trong một giây nữa? Động tác hay pha di chuyển nào có thể mở ra cơ hội từ một tình huống bế tắc?

Một cầu thủ giàu kinh nghiệm đặt cái chân theo một cách nhất định đơn giản vì cơ thể anh ta biết những thứ mà chính anh ta cũng không thể giải thích. Đó là thông tin đặc quyền, là tri thức được nén lại, hoàn toàn không phải phép thuật. Đó là bản năng được cụ thể hóa thành hành động để mang tới kết quả.

Người thợ thủ công suy nghĩ bằng đôi tay, nghệ sĩ piano suy nghĩ bằng những ngón tay, vũ công suy nghĩ bằng cả cơ thể. Còn cầu thủ bóng đá suy nghĩ bằng đôi chân.

Đó cũng chính là những gì Yamal đã làm. Pha xử lý như cách cậu ấy sáng tạo nên sẽ gạn đục khơi trong tư duy của những ai luôn gặp khó khăn trong việc công nhận trí tuệ ở những gì không thể diễn dịch thành lời hoặc thành các khái niệm được xã hội tôn vinh. Không thể giải thích một quyết định không có nghĩa là thiếu trí tuệ. Bóng đá đơn giản là được cấu thành thông qua một chất liệu khác, thứ chất liệu không cần đến từ ngữ.

Yamal làm nên những điều kỳ diệu, chứ không giải thích chúng.

Hoàng Thông (theo El Pais)