Vàng hụt hơi, kim loại đồng bất ngờ lên ngôi nhờ cơn sốt công nghệ

Tại các sàn giao dịch hàng hóa lớn trên thế giới, một diễn biến bất ngờ đang diễn ra. Thay vì vàng - kênh trú ẩn an toàn quen thuộc của giới đầu tư, bảng điện tử lại chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của một kim loại công nghiệp truyền thống, đó là đồng đỏ.

Những cuộn đồng vốn gắn liền với dây điện, ống dẫn hay máy móc công xưởng nay được săn đón ráo riết như một nguồn tài nguyên quý giá cho kỷ nguyên số.

Cú đảo chiều ngoạn mục trước kim loại quý

Theo dữ liệu từ CNBC, giá đồng đã tăng 15,8% kể từ đầu năm và ghi nhận mức tăng hơn 30% trong vòng 12 tháng qua. Ngược lại, hợp đồng tương lai vàng lại sụt giảm 4,11% từ đầu năm và mất 4,52% sau 12 tháng. Giá vàng giao ngay cũng giảm gần 5% trong cùng kỳ. 

Zhitong Finance ghi nhận giá đồng trên Sàn giao dịch kim loại London (LME) đang neo quanh vùng rất cao, dao động ở mức 14.350-14.400 USD/tấn. Điều đáng chú ý là vào đầu năm, thị trường từng ghi nhận lượng dư cung tạm thời khoảng 396.000 tấn theo tính toán của Nhóm nghiên cứu đồng quốc tế (ICSG). 

Sự lệch pha này phản ánh cách nhìn nhận của thị trường thế giới đã thay đổi. Đồng không còn đơn thuần là "hàn thử biểu" đo lường sức khỏe kinh tế như xây dựng hay chế tạo máy móc thông thường. Kim loại này đang nhanh chóng chuyển mình thành một loại vật tư chiến lược, gắn liền với mục tiêu bảo đảm an ninh công nghệ của nhiều nền kinh tế lớn.

"Cơn khát" từ các đại dự án công nghệ và lưới điện

Trí tuệ nhân tạo (AI) cùng làn sóng điện khí hóa đang mở ra nhu cầu tiêu thụ đồng khổng lồ. Để vận hành những hệ thống máy tính khổng lồ, các tập đoàn công nghệ cần xây dựng những trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Hệ thống máy chủ này đòi hỏi lượng lớn dây dẫn, thiết bị tản nhiệt và thanh dẫn điện bằng đồng chất lượng cao.

Trao đổi trên chương trình truyền hình của CNBC, ông Taylor Melvin, Tổng giám đốc điều hành của Ivanhoe Electric, nhấn mạnh nhu cầu đồng từ các dự án công nghệ lớn gần như rất ít chịu tác động bởi giá cả. Khi các tập đoàn công nghệ lớn chi hàng tỷ USD xây dựng trung tâm dữ liệu, chi phí mua đồng chiếm tỷ trọng khá nhỏ so với tổng mức đầu tư thiết bị. Do đó, dù giá đồng tăng cao, tiến độ mua sắm nguyên liệu cho các công trình này vẫn được duy trì liên tục.

Song song với đó, quá trình hiện đại hóa mạng lưới điện đóng vai trò bệ đỡ vững chắc cho thị trường. Thống kê từ Zhitong Finance cho thấy ngành điện chiếm hơn 40% tổng lượng đồng tiêu thụ toàn cầu. Việc nâng cấp hạ tầng truyền tải điện, đấu nối năng lượng tái tạo và phát triển xe điện đang tiêu tốn hàng triệu tấn đồng mỗi năm. Tổ chức BloombergNEF dự báo nhu cầu đồng cho điện khí hóa sẽ đạt mức 23,3 triệu tấn vào năm 2050, tăng 89% so với hiện tại.

Ngoài ra, theo trang tin Firstpost, các khoản ngân sách mở rộng chi tiêu quốc phòng toàn cầu (hiện vượt mốc 2.600 tỷ USD) cũng tạo ra nguồn cầu ổn định cho đồng. Đây là lĩnh vực mua sắm vì mục tiêu an ninh, do đó độ nhạy cảm trước biến động giá thương mại là rất thấp.

Bất định thuế quan và cuộc dồn hàng về Mỹ

Bên cạnh sức mua mạnh mẽ, sự khan hiếm nguồn cung thực tế tại các thị trường tiêu thụ đang tiếp thêm lực đẩy cho giá đồng. Đề xuất của Bộ Thương mại Mỹ về việc áp thuế 15% đối với đồng tinh luyện từ đầu năm 2027 và có thể nâng lên 30% vào năm 2028 đã tạo nên tâm lý tích trữ lớn. Dù chính sách chưa có quyết định cuối cùng, giới buôn bán kim loại đã nhanh chóng gom hàng chuyển về các kho nội địa của Mỹ nhằm đón đầu rủi ro thuế.

Theo số liệu do Zhitong Finance dẫn lại, lượng đồng lưu kho trên sàn COMEX tại Mỹ đã nhảy vọt từ khoảng 84.000 tấn hồi tháng 2/2025 lên hơn 650.000 tấn vào đầu tháng 8/2026 - mức cao kỷ lục trong lịch sử hơn một thế kỷ của sàn này. Tổng lượng đồng nằm trong biên giới nước Mỹ ước tính vượt 1 triệu tấn.

Hệ quả là nguồn cung đồng trôi nổi cho phần còn lại của thế giới bị thu hẹp đáng kể. Tồn kho đồng trên sàn LME giảm từ đỉnh 400.000 tấn xuống còn khoảng 250.000 tấn. Tại sàn Thượng Hải (SHFE), lượng dự trữ lao dốc thẳng đứng từ mức gần 360.000 tấn xuống chỉ còn 47.100 tấn vào cuối tháng 9. Các kho nội địa Trung Quốc ghi nhận mức tồn kho thấp khác thường, đẩy mức phí cộng giá giao ngay tăng cao.

Nhận định trên báo cáo của Firstpost, ông Iain Pyle, Giám đốc đầu tư cấp cao tại Aberdeen Investments kiêm quản lý quỹ abrdn Future Minerals Fund, chia sẻ: "Đồng là minh chứng rõ nhất cho một thị trường mà nguồn cung khai thác đang chật vật bắt kịp sức mua. Mức giá có thể sẽ phải duy trì ở vùng cao trong thời gian đủ dài nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp mở rộng sản xuất".

Thị trường tìm lối đi riêng trước rung lắc cổ phiếu

Gần đây, làn sóng hạ nhiệt của nhóm cổ phiếu công nghệ và AI toàn cầu làm dấy lên thắc mắc về độ bền của đà tăng giá đồng. Chỉ số Nasdaq từng giảm hơn 5% trong một tuần, các mã cổ phiếu đầu ngành bán dẫn cũng điều chỉnh giảm hơn 10%. Tuy nhiên, diễn biến trên sàn hàng hóa lại cho thấy bức tranh hoàn toàn khác biệt.

Báo chí quốc tế phân tích rằng định giá cổ phiếu phụ thuộc vào kỳ vọng lợi nhuận tương lai và chi phí lãi vay, trong khi đồng đóng vai trò là vật tư hữu hình hiện hữu. Một công ty có thể hoãn đặt mua thêm chip xử lý đồ họa, nhưng những hợp đồng cáp điện, hệ thống làm mát trung tâm dữ liệu đã thiết kế sẵn rất khó hủy ngang.

Ông Taylor Melvin cho rằng hai xu hướng này hoàn toàn có thể song hành: "Tâm lý nhà đầu tư trên sàn chứng khoán có thể chùng xuống, nhưng các ngành công nghiệp nền tảng vẫn tiếp tục thi công và tạo ra nhu cầu mua sắm kim loại đều đặn".

Đồng thời, áp lực từ phía nguồn cung mỏ đang ngày một lớn. Báo cáo từ BloombergNEF cho thấy để phát hiện và đưa một mỏ đồng mới vào khai thác thương mại, ngành công nghiệp cần trung bình tới 17 năm. Nếu thiếu vắng khoảng 332 tỷ USD vốn đầu tư thăm dò, thế giới có nguy cơ thiếu hụt khoảng 20 triệu tấn đồng vào năm 2050.

Đón đầu xu thế thắt chặt này, ngân hàng đầu tư Goldman Sachs đã điều chỉnh nâng dự báo giá đồng LME vào cuối năm 2026 từ 13.735 USD/tấn lên mức 14.700 USD/tấn. Sự cạnh tranh bảo đảm nguồn khoáng sản thiết yếu cùng tiến độ khai thác chậm chạp tại các mỏ tự nhiên được xem là động lực duy trì sức nóng của mặt hàng kim loại đỏ trong thời gian tới.