Ninh Bình không chỉ hấp dẫn du khách bởi cảnh sắc thiên nhiên kỳ thú, những di sản văn hóa, lịch sử đặc sắc mà còn bởi hệ thống làng nghề truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đây là điểm đến lý tưởng để du khách tìm hiểu nghề truyền thống, gặp gỡ những người thợ và tự tay khám phá quy trình tạo nên những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương.
Về Văn Lâm, tìm hiểu nghề thêu ren truyền thống
Trong hành trình khám phá làng nghề Ninh Bình, Văn Lâm là điểm đến giàu sức hấp dẫn. Làng nghề thêu ren Văn Lâm, nằm trong không gian du lịch Tam Cốc-Bích Động, là nơi nghề thêu ren truyền thống đã được các thế hệ người dân gìn giữ và phát triển.
Nằm trong không gian du lịch Tam Cốc-Bích Động, làng nghề thêu truyền thống Văn Lâm là một trong những địa chỉ tiêu biểu cho hướng kết nối làng nghề với du lịch của Ninh Bình.
Nghề thêu ở Văn Lâm có lịch sử lâu đời, gắn với truyền thuyết về bà Trần Thị Dung truyền nghề chăn tằm, dệt vải, thêu thùa, may vá cho người dân địa phương từ thời Trần.
Nghề thêu sau nhiều thế kỷ vẫn được duy trì và trở thành một phần quan trọng trong đời sống của cộng đồng nơi đây.
Đến Văn Lâm, du khách có thể ghé các cơ sở sản xuất, quan sát những người thợ miệt mài bên khung thêu. Từ những sợi chỉ mảnh, qua bàn tay khéo léo, các họa tiết dần hiện lên trên khăn, rèm, túi, tranh và nhiều sản phẩm thủ công.
Điều đáng chú ý là trải nghiệm tại làng nghề không chỉ nằm ở việc mua một sản phẩm.
Du khách có thể trò chuyện với người thợ để hiểu hơn về nguyên liệu, kỹ thuật, cách phối màu, tạo hình; thậm chí thử thực hiện một vài đường kim dưới sự hướng dẫn của người có nghề.
Một sản phẩm thủ công vì thế không còn đơn thuần là món quà mang về sau chuyến đi. Đằng sau nó là thời gian, kỹ năng và câu chuyện của một cộng đồng đã duy trì nghề qua nhiều thế hệ.
Từ đất, nước và lửa đến gốm Bồ Bát
Nếu Văn Lâm kể câu chuyện văn hóa bằng những đường kim, mũi chỉ thì Bồ Bát lại đưa du khách đến với đất, nước và lửa.
Theo Sở Du lịch Ninh Bình, Bồ Bát xưa thuộc vùng đất nay là thôn Bạch Liên, xã Hồng Thái, vốn là làng nghề nổi danh với nhiều sản phẩm gốm sắc trắng độc đáo và tinh tế. Nơi đây có loại đất sét Bồ Di còn gọi là đất non sương rất quý hiếm. Loại đất này có đặc điểm tạo nên dòng men trắng, chỉ cần nung 50-70% thời gian so với các loại đất khác nhưng vẫn bảo đảm chất lượng về độ mịn, cứng, sau khi nung sản phẩm ít bị nứt, vỡ hơn so với các loại đất sét khác.
Dòng gốm cổ Bồ Bát có lịch sử kéo dài hàng nghìn năm và là nơi khởi nguồn của nghề gốm Bát Tràng sau này. Điều này đã được xác nhận qua dấu tích của những lớp đất nung, mảnh gốm ken dày đặc được tìm thấy rất nhiều ở vùng này. Thời Đinh - Tiền Lê, những người thợ tài hoa của làng đã sáng tạo ra những sản phẩm cao cấp để tiến vua như gạch đất nung “Đại Việt quốc quân thành chuyên” - loại gạch chuyên dùng để xây thành, các sản phẩm gốm tinh xảo như đầu rồng, mặt linh thú, bát đĩa, đồ gia dụng...
Theo sử sách ghi lại, khi vua Lý Thái Tổ dời đô về thành Đại La đã mang theo 5 dòng họ lớn của Bồ Bát nhằm xây dựng kinh đô mới, sản xuất các sản phẩm gốm sứ phục vụ triều đình và dân sinh. Những nghệ nhân này đã định cư tại vùng đất ven sông Hồng, lập nên làng nghề Bát Tràng ngày nay.
Trong không gian xưởng gốm, du khách có thể quan sát các công đoạn xử lý đất, tạo hình, trang trí và nung sản phẩm. Với những chương trình trải nghiệm phù hợp, khách tham quan còn có thể trực tiếp tạo hình một sản phẩm nhỏ.
Một chiếc cốc, chiếc bát hay món đồ trang trí do chính tay mình tạo ra có thể chưa thật hoàn hảo, nhưng lại mang giá trị riêng đối với người trải nghiệm.
Đó là dấu ấn của một chuyến đi và cũng là cách nghề truyền thống được tiếp cận bằng trải nghiệm thay vì chỉ bằng quan sát.
Trải nghiệm nghề cói Kim Sơn - sắc màu từ những sợi cói
Nhắc đến làng nghề truyền thống Ninh Bình, không thể bỏ qua nghề cói Kim Sơn. Từ những cây cói mộc mạc, người dân địa phương đã tạo nên nhiều sản phẩm thủ công như chiếu, túi, giỏ, hộp và các sản phẩm trang trí phục vụ đời sống hiện đại.
Ở phía Nam tỉnh Ninh Bình, nghề cói Kim Sơn lại mang một sắc thái khác. Cây cói gắn bó với vùng đất ven biển, được người dân chế biến thành nhiều sản phẩm từ chiếu, thảm đến túi, hộp, giỏ và đồ trang trí.
Để tạo ra một sản phẩm cói hoàn chỉnh là cả một quy trình nhiều công đoạn, từ trồng, thu hoạch, lựa chọn, chẻ, phơi, nhuộm đến đan và hoàn thiện sản phẩm. Nghề cói vì vậy không chỉ đòi hỏi sức lao động mà còn cần kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Du khách đến Kim Sơn có thể tìm hiểu câu chuyện về cây cói, xem người thợ thực hiện các công đoạn thủ công và tìm hiểu sự thay đổi của sản phẩm trong đời sống hiện đại.
Từ những nguyên liệu tưởng như bình dị, người dân đã tạo ra các sản phẩm có khả năng sử dụng trong đời sống, làm quà tặng và phục vụ thị trường trong nước, quốc tế.
Ghé thăm các cơ sở sản xuất cói là cơ hội để du khách tìm hiểu quá trình biến những sợi cói giản dị thành các sản phẩm thủ công tinh tế. Qua đôi bàn tay của người thợ, những sợi cói được phơi, nhuộm, đan, dệt và tạo hình, trở thành những sản phẩm vừa mang giá trị sử dụng vừa thể hiện nét đẹp văn hóa của vùng đất Kim Sơn.
Không chỉ mua một sản phẩm làm quà, du khách còn có thể tìm hiểu câu chuyện về nghề, về đời sống của người dân gắn bó với cây cói và những nỗ lực đổi mới để đưa sản phẩm truyền thống đến gần hơn với thị trường và khách du lịch.
Một góc nhìn khác về du lịch Ninh Bình
Điều làm nên sức hấp dẫn của du lịch là mỗi chuyến đi đều có thể mang đến những cảm xúc khác nhau. Bên cạnh việc khám phá thiên nhiên, hành trình về Ninh Bình còn mở ra cơ hội để du khách đi sâu hơn vào đời sống văn hóa địa phương.
Thay vì chỉ ngắm cảnh và chụp ảnh, du khách có thể dành thời gian nghe câu chuyện của người thợ, xem một sản phẩm được tạo ra như thế nào và tự mình trải nghiệm một công đoạn của nghề truyền thống.
Qua đó, mỗi sản phẩm thủ công không còn đơn thuần là một món quà lưu niệm mà trở thành một câu chuyện văn hóa được mang theo sau chuyến đi.
Phát triển du lịch gắn với làng nghề cũng đang mở ra hướng đi mới cho việc bảo tồn các giá trị truyền thống. Khi du khách trực tiếp tham quan, trải nghiệm và mua sản phẩm tại làng nghề, giá trị của nghề truyền thống được lan tỏa rộng hơn, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.
Vì thế, hành trình về Ninh Bình sẽ trở nên trọn vẹn hơn khi du khách dành thời gian tìm về những làng nghề truyền thống, ngồi bên người thợ và khám phá cách một sản phẩm được làm nên từ đất, sợi cói, kim chỉ và đôi bàn tay khéo léo./.
(Vietnam+)