Với tiềm năng, lợi thế trong sản xuất và xuất khẩu hàng hóa, tỉnh Lâm Đồng tập trung thực hành ESG (Environmental-môi trường, Social-xã hội, Governance quản trị doanh nghiệp), chuyển đổi xanh và quản trị số, hướng đến tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bảo đảm yêu cầu “luật chơi” mới
Lâm Đồng hiện có hơn 30 nghìn doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực, với các sản phẩm như cà-phê, chè, rau củ quả, hoa, thực phẩm chế biến, dệt may, gỗ và sản phẩm công nghiệp có tiềm năng tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Sản phẩm của tỉnh đã hiện diện tại các thị trường châu Âu, châu Á và châu Mỹ. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, hạn chế về công nghệ và nguồn lực. Chi phí đầu tư công nghệ, kiểm kê phát thải, thay đổi quy trình, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống quản trị có thể tạo sức ép đáng kể.
Trước đây, doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng giá, chất lượng, tiến độ giao hàng và khả năng mở rộng thị trường. Những yếu tố này vẫn quan trọng, nhưng không còn đủ để bảo đảm năng lực cạnh tranh. Nhiều chuyên gia cho rằng, để đi xa hơn, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “có sản phẩm để bán” sang đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường, có dữ liệu để chứng minh, có hệ thống quản trị để kiểm soát và có năng lực giải trình với đối tác. Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Bùi Trung Nghĩa cho rằng: “Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Lâm Đồng bước vào các chuỗi giá trị có yêu cầu cao hơn”. Theo ông, “luật chơi” của thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh, trong đó các thị trường phát triển ngày càng quan tâm đến nguồn gốc nguyên liệu, môi trường, phát thải các-bon, sản phẩm xanh, trách nhiệm xã hội và minh bạch trong quản trị.
Kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp hình thành hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu, từ sản xuất, năng lượng, nguyên liệu, phát thải đến chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng. Đây là nền tảng để kiểm soát hoạt động, cung cấp thông tin và giải trình với khách hàng, đối tác, nhà đầu tư. Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế-tài chính, Bộ Tài chính phân tích, chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu tất yếu khi doanh nghiệp tham gia các chuỗi thương mại toàn cầu. Việt Nam hiện đã tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) và đang tiếp tục đàm phán FTA mới; trong đó, các hiệp định thế hệ mới đã đưa nhiều cam kết về môi trường và xã hội vào nội dung thực thi. Các yêu cầu xanh đang được cụ thể hóa bằng nhiều chính sách tại các thị trường xuất khẩu lớn.
Chuyên gia ESG Bùi Thị Mai Hương, Giám đốc Công ty Kiểm toán Deloitte Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp phải mở ba “cánh cửa” để bước vào thị trường toàn cầu: Yêu cầu của thị trường, chi phí chuyển đổi và khả năng tiếp cận vốn. Trong đó, ESG có thể giúp doanh nghiệp nhận diện khoảng cách giữa thực trạng và yêu cầu cần đáp ứng. “ESG không phải là quá trình làm cho doanh nghiệp trở nên hoàn hảo, mà là chặng đường để doanh nghiệp nâng cấp từ ngày hôm qua để có thể phát triển tốt hơn vào ngày mai”, bà Mai Hương phân tích.
Hướng đến thương mại xanh
Thương mại xanh đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ đối với doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các yêu cầu về ESG, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật xanh ngày càng phổ biến; nhà nhập khẩu, tập đoàn lớn và nhà đầu tư cũng đòi hỏi doanh nghiệp có khả năng cung cấp dữ liệu, chứng minh và giải trình quá trình sản xuất. Theo ông Nghĩa, đây là động lực để doanh nghiệp đổi mới quản trị, nâng năng suất, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.
Quản trị số giúp doanh nghiệp nâng chất lượng dữ liệu, ra quyết định nhanh hơn, tăng tính minh bạch và kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, áp dụng ESG giúp nhận diện các tác động về môi trường, xã hội và quản trị, từ đó kiểm soát rủi ro, nâng cao trách nhiệm và xây dựng niềm tin với khách hàng, đối tác, người lao động và nhà đầu tư. “Khi chuyển đổi số kết hợp chuyển đổi xanh, doanh nghiệp có thể hình thành một hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu, trong đó các thông tin về sản xuất, năng lượng, nguyên liệu, phát thải, chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng được quản lý ngày càng minh bạch”, ông Nghĩa cho biết.
Tiêu chuẩn xanh là điều kiện để bước vào thị trường, còn dữ liệu và quản trị số giúp doanh nghiệp chứng minh khả năng đáp ứng. Giám đốc Trung tâm giải pháp ESG Tập đoàn FPT Phạm Tuân gọi các tiêu chuẩn ESG là “hộ chiếu để xuất khẩu”. Theo ông, ESG tạo ra lượng dữ liệu lớn từ nhiều khâu, vì vậy quản trị số cần bắt đầu từ chuẩn hóa dữ liệu, gắn dữ liệu với quy trình vận hành, sau đó sử dụng dữ liệu phục vụ quyết định quản trị và phân tích.
Với Lâm Đồng, chuyển đổi xanh cần được bắt đầu từ những dữ liệu gần với hoạt động sản xuất nhất, phải đi từ vùng nguyên liệu, người sản xuất đến doanh nghiệp chế biến, phân phối và logistics. Nếu yêu cầu xanh chỉ được đặt ra ở khâu cuối cùng, doanh nghiệp sẽ khó kiểm soát đầy đủ nguồn gốc và tác động môi trường của sản phẩm. Đây cũng là trách nhiệm cần sự tham gia của chính quyền địa phương. Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo cho rằng, địa phương giữ vai trò cầu nối thực thi chính sách, cung cấp thông tin và thiết kế các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp. Cùng với đào tạo, tư vấn, địa phương có thể thúc đẩy phát triển khu công nghiệp sinh thái, cụm sản xuất xanh, xử lý chất thải tập trung, giao thông và logistics xanh.
Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch Lâm Đồng Nghiêm Đình Hiếu cho biết, để có “vé thông hành” vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp cần cập nhật chính sách xanh của từng thị trường, chuẩn bị sớm, xây dựng lộ trình phù hợp, từng bước hoàn thiện dữ liệu và hệ thống quản trị. “Chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành, kết nối và hỗ trợ doanh nghiệp, góp phần xây dựng cộng đồng doanh nghiệp Lâm Đồng ngày càng năng động, có năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu”, ông Hiếu nhấn mạnh.
MAI VĂN BẢO