Vì sao Bộ Công thương muốn đưa EVN về quản?

Cần nguồn lực để triển khai thực hiện quy hoạch sửa đổi

Trong phần kiến nghị về cơ chế, chính sách để điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện 8, sau bước 1 là đề xuất bổ sung điện than mới "cứu" cho nguồn điện điện nền khác (LNG, than) bị chậm tiến độ, bổ sung nguồn năng lượng tái tạo bù đắp cấp điện cho khu vực phía bắc, Bộ Công thương đề xuất cho đưa EVN về Bộ là cơ quan chủ sở hữu để "có đủ lực lượng, nguồn lực triển khai thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt".

Bộ Công thương cho rằng, việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện 8 theo quy định luật luật Quy hoạch, trong đó các dự án đã được điều chỉnh cập nhật quy hoạch tại bước 1 là phần gắn kết chặt chẽ, không thể tách rời trong điều chỉnh tổng thể. Thế nên, đề xuất đưa EVN về Bộ quản lý cũng không nằm ngoài mục đích đó. Mục đích là phải tập trung nguồn lực, rút ngắn khâu phối hợp và tăng khả năng tổ chức thực hiện quy hoạch điều chỉnh trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng lớn, trong khi nhiều dự án nguồn, lưới vẫn chậm tiến độ.

Trao đổi với Thanh Niên, một số chuyên gia ngành điện cho rằng, thực tế, giữa một bản quy hoạch và một dự án điện đưa được vào vận hành là khoảng cách rất lớn. Sau khi quy hoạch được phê duyệt, hàng loạt công việc phải được triển khai: chuẩn bị đầu tư, thu xếp vốn, giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu, xây dựng, đấu nối, nghiệm thu và vận hành. Chỉ cần một khâu chậm, toàn bộ tiến độ dự án có thể bị kéo dài. Trong khi đó, với ngành điện, chậm một dự án nguồn hoặc lưới điện không đơn thuần là chậm một công trình mà có thể tác động trực tiếp tới khả năng cung ứng điện của cả hệ thống.

ẢNH: Đ.N.T

Một chuyên gia năng lượng tại TP.HCM cho rằng, việc EVN trực thuộc Bộ Công thương hay Bộ Tài chính quản lý đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, gắn liền với chức năng quản lý nhà nước của từng cơ quan. Hiện quản lý về ngành điện thuộc Bộ Công thương nhưng về tài chính do Bộ Tài chính quản. Nếu đưa EVN về Bộ Công thương quản lý tất tần tật thì việc triển khai gấp các dự án điện, lưới mới bổ sung do Nhà nước thực hiện dễ phối hợp về chính sách giá và kỹ thuật, giúp Bộ có thể sâu sát chuyên ngành năng lượng.

Quy hoạch điện 8 điều chỉnh cũng đặt ra yêu cầu rất lớn về phát triển nguồn điện và lưới điện trong những năm tới, đòi hỏi năng lực đầu tư, quản lý và vận hành ngày càng lớn. Vì vậy, theo đề xuất của Bộ Công thương, việc tập trung đầu mối có thể giúp tăng khả năng điều phối và tổ chức thực hiện.

"Trong khi đó, EVN hiện là doanh nghiệp lớn, quan trọng trong hệ thống điện, có một đội ngũ kỹ thuật, năng lực quản lý vận hành và kinh nghiệm triển khai các dự án điện quy mô lớn. Tập đoàn cũng đang tham gia nhiều dự án nguồn, lưới điện quan trọng. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, việc huy động hiệu quả nguồn lực này có ý nghĩa đặc biệt. Việc đưa EVN về Bộ Công thương quản lý sẽ phát huy được chuyên môn sâu của ngành năng lượng quốc gia. Tuy nhiên để tăng tính minh bạch, Bộ Tài chính cần tham gia khi xét duyệt dự án đầu tư…", chuyên gia năng lượng này phân tích.

Tránh việc "vừa đá bóng, vừa thổi còi"

Tuy nhiên, một số khác cho rằng nếu đưa EVN về Bộ Công thương sở hữu, quản hết thì Bộ "vừa đá bóng vừa thổi còi", đặc biệt trong xét duyệt giá điện. Bởi Bộ Công thương là cơ quan quản lý nhà nước về ngành điện, lại đại diện chủ sở hữu EVN, sẽ cùng lúc thực hiện hai vai trò. Một mặt Bộ phải xây dựng chính sách và các quy định áp dụng cho toàn thị trường điện, không chỉ đối với EVN mà còn với các doanh nghiệp nhà nước khác, doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài. Mặt khác, Bộ lại phải bảo đảm hiệu quả hoạt động, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại EVN.

Chuyên gia năng lượng - TS Nguyễn Huy Hoạch nêu quan điểm, mục tiêu cuối cùng không phải là "đưa EVN về Bộ" theo nghĩa thay đổi đơn thuần cơ quan quản lý, mà là tạo ra một cơ chế đủ hiệu quả để EVN có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong hệ thống điện quốc gia; làm thế nào để rút ngắn khoảng cách từ quy hoạch đến công trình, từ quyết định đến hành động và từ kế hoạch đến nguồn điện thực tế. Trong khi đó, tại cuộc họp với EVN mới đây, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nêu quan điểm tái cơ cấu EVN nhằm xây dựng doanh nghiệp trở thành tập đoàn kinh tế mạnh, quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh cao là mục tiêu chiến lược, xuyên suốt. Đến năm 2030, EVN phấn đấu nằm trong nhóm 3 doanh nghiệp Việt Nam có mặt trong top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Như vậy, khó có thể đưa EVN về một Bộ quản lý được.

TS Nguyễn Huy Hoạch nói, đây là vấn đề cần cân nhắc, bởi Bộ Công thương là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước, không nên làm thay chức năng của doanh nghiệp. Xu hướng trong cải cách ngành điện là tách bạch ngày càng rõ giữa chức năng quản lý nhà nước, chức năng điều hành hệ thống điện và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Trước đây, việc tách Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0) khỏi EVN để thành lập Tổng công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cũng được nhìn nhận theo hướng tăng tính minh bạch, giảm xung đột lợi ích khi EVN vừa là doanh nghiệp tham gia thị trường vừa có vai trò trong hệ thống điện.

Thực tế, trong quá trình triển khai Quy hoạch điện 8, nhiều dự án nguồn và lưới điện đang gặp các vướng mắc liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai, quy hoạch xây dựng, lựa chọn nhà đầu tư và giải phóng mặt bằng. TS Nguyễn Huy Hoạch cho rằng, nếu những điểm nghẽn nằm ở cơ chế, chính sách và thủ tục thì cần sửa cơ chế, chính sách và thủ tục; nếu nằm ở năng lực doanh nghiệp thì phải nâng cao năng lực doanh nghiệp. Không nên đồng nhất giữa trách nhiệm quản lý nhà nước với trách nhiệm tổ chức kinh doanh của doanh nghiệp. 

"Đưa EVN về Bộ Công thương có thể tạo cảm giác tập trung được đầu mối, nhưng cần đặt câu hỏi liệu cách làm này có thực sự giải quyết được các điểm nghẽn của dự án điện hay không. Nếu xu thế chung là tách bạch chức năng quản lý nhà nước với hoạt động doanh nghiệp, thì việc Bộ Công thương vừa quản lý nhà nước về điện, vừa trở thành cơ quan chủ sở hữu EVN cần được đánh giá rất thận trọng để tránh đi ngược lại yêu cầu cải cách, minh bạch hóa thị trường điện. Bên cạnh đó, muốn lớn mạnh, doanh nghiệp cần được trao quyền chủ động để tổ chức sản xuất, kinh doanh và chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động của mình", TS Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh.