Tăng gánh nặng ngân sách và nợ công
Bộ Công thương cho rằng, phải sớm tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chuyển về bộ, ngành quản lý nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch và phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh. Theo Bộ Tài chính, nếu thực hiện ngay sẽ phát sinh nhiều hệ lụy ảnh hưởng lớn đến hoạt động, hiệu quả của doanh nghiệp, gây áp lực tài chính, an ninh năng lượng quốc gia.
Bộ Tài chính đề xuất giữ nguyên mô hình EVNNPT/EVN như hiện nay
ẢNH: EVNNPT
EVNNPT là Công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ, thực hiện quản lý vận hành, bảo dưỡng sửa chữa và đầu tư phát triển lưới điện truyền tải. EVNNPT có cơ cấu, bộ máy tổ chức và hạch toán kế toán độc lập với EVN. Các chi phí vận hành, đầu tư được thu thông qua giá truyền tải điện do Bộ Công thương phê duyệt và được tính vào giá điện.
Ngoài ra, EVNNPT vận hành tuân thủ theo lệnh điều độ của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO).
Bộ Tài chính nêu quan điểm, mô hình EVNNPT hiện nay đảm bảo tính độc lập, đáp ứng yêu cầu thị trường điện và không có xung đột lợi ích hay phân biệt đối xử giữa các nhà máy điện của EVN và các chủ đầu tư khác; đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch cho cả giai đoạn thị trường bán lẻ điện cạnh tranh sắp tới. Nếu tách ngay EVNNPT ra khỏi EVN sẽ phát sinh hàng loạt bất cập.
Giai đoạn 2026 - 2030, mỗi năm EVNNPT cần đầu tư gần 45.000 tỉ đồng nhưng chỉ tự thu xếp tối đa 40%. Đến hết năm 2025, hệ số nợ/vốn chủ sở hữu đạt 2,82 lần (tiệm cận trần 3 lần). Nếu EVNNPT tách khỏi EVN, ngân sách nhà nước phải cấp bổ sung khoảng 42.500 tỉ đồng vốn điều lệ hoặc bảo lãnh vay vốn, làm tăng gánh nặng ngân sách và nợ công.
Tách EVNNPT khỏi EVN sẽ ảnh hưởng đến tính thống nhất trong chỉ đạo, phối hợp điều hành kế hoạch đầu tư phát triển đồng bộ giữa lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối (hiện do các tổng công ty điện lực thuộc EVN quản lý). Hệ thống điện quốc gia sẽ khó đảm bảo liên thông giữa các cấp điện áp, khó đáp ứng kịp thời sự phát triển của các nguồn điện phân tán, nguồn điện tái tạo cũng như nhu cầu phụ tải tại các địa phương. Nếu quản lý hạ tầng lưới điện từ truyền tải đến phân phối bị phân mảnh sẽ không tập trung được nguồn lực khi cần xử lý các sự cố, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp.
Tách EVNNPT khỏi EVN sẽ phát sinh nhiều vướng mắc pháp lý và rủi ro đền bù hợp đồng. Theo hợp đồng mua bán điện với các nhà máy BOT, tái cơ cấu là "sự kiện phạm lỗi" của EVN, cần đàm phán lại. Nếu tách ra, EVNNPT phải trực tiếp ký hợp đồng và gánh chịu toàn bộ chi phí phạt, phí công suất, phí bao tiêu nhiên liệu... nếu sự cố lưới điện làm giảm huy động. Đối với các hợp đồng nhập khẩu điện từ Trung Quốc, Lào, các nghĩa vụ bao tiêu điện nhập khẩu của EVN sẽ phải xem xét lại, làm rõ trách nhiệm của các bên.
Tách EVNNPT ra khỏi EVN sẽ ảnh hưởng đến quy mô, trách nhiệm của EVN vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong bảo đảm an ninh năng lượng, cung ứng điện ổn định, lâu dài cho phát triển kinh tế xã hội và đời sống nhân dân.
Giữ nguyên mô hình EVNNPT thuộc EVN
Cũng theo Bộ Tài chính, trong các tờ trình gửi Chính phủ, Bộ Tài chính và EVN cùng đề xuất phương án tiếp tục duy trì mô hình EVNNPT như hiện nay. Đơn vị truyền tải trực thuộc tập đoàn điện lực nhà nước là mô hình phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển như Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia... nhằm đảm bảo tính tối ưu, thống nhất trong vận hành hạ tầng điện từ truyền tải đến phân phối, không phải điều kiện bắt buộc của thị trường điện.
Mô hình của EVNNPT đảm bảo sự chỉ đạo thống nhất, ưu tiên nguồn lực triển khai các công trình truyền tải trọng điểm, đường dây siêu cao áp một chiều, liên kết vùng và kết nối nhập khẩu điện; bảo đảm cung ứng điện ổn định và hướng tới mục tiêu xây dựng EVN vào TOP 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới đến năm 2030.
Ngoài ra, mô hình hiện nay giúp EVN/EVNNPT có thể hoàn thành các nhiệm vụ trong Quy hoạch điện 8 điều chỉnh. Sau đó, EVN cần nghiên cứu, rà soát để báo cáo phương án tách EVNNPT ra khỏi EVN theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp hiệu quả và tốt hơn hiện tại.