Sau khi kết thúc ngày làm việc tại bộ phận an ninh và trí tuệ nhân tạo của tập đoàn Google, Aashna Doshi (23 tuổi) không tắt máy tính nghỉ ngơi. Cô chuyển ngay sang ca làm tiếp theo: thu âm podcast và sáng tạo nội dung mạng xã hội. Có những ngày, cô gái trẻ xoay xở cùng lúc cả 3 vai trò.
Doshi là đại diện tiêu biểu cho làn sóng dịch chuyển của người trẻ hiện nay. Theo nghiên cứu của Harris Poll, 57% gen Z (thế hệ sinh khoảng năm 1997-2012) tại Mỹ đang làm thêm bên cạnh việc chính, cao vượt trội so với mức 21% ở thế hệ Baby Boomers (thế hệ sinh khoảng năm 1946-1964). Không còn dồn toàn bộ tâm sức vào một công ty duy nhất, người trẻ coi công việc hành chính là bệ đỡ tài chính, còn thời gian rảnh rỗi là nơi họ theo đuổi đam mê và xây thêm nguồn thu dự phòng.
“Công việc làm thêm cho tôi không gian để thể hiện bản thân mà không bị ràng buộc. Tôi muốn được biết đến như một người có nhiều kỹ năng và hoài bão, thay vì chỉ gắn chặt với danh xưng kỹ sư phần mềm tại Google”, Doshi chia sẻ.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Nhiều người trẻ đang dựa vào công việc chính để bảo đảm tài chính, đồng thời theo đuổi đam mê và hoài bão ở những lĩnh vực khác (Ảnh minh họa: The Guardian).
Từ bỏ tư duy “một công việc sống cả đời”
Khảo sát của Harris Poll chỉ ra rằng phần lớn lao động trẻ không còn xem công việc văn phòng từ 9h đến 17h là con đường duy nhất dẫn tới tự do tài chính. Thay vào đó, họ tìm kiếm sự an tâm từ các công việc kiếm thêm và hoạt động đầu tư.
Theo ông Mark Valentino, Chủ tịch bộ phận ngân hàng doanh nghiệp của Citizens Bank, thế hệ lao động mới đang xây dựng một “danh mục sự nghiệp” gồm nhiều công việc linh hoạt. Họ chứng kiến cha mẹ mình kiệt sức vì cống hiến cho một nơi làm việc duy nhất, từ đó nhận ra rằng bản thân cần sự cân bằng và tự chủ hơn trong cuộc sống.
Đáng chú ý, nghề tay trái không chỉ để thỏa mãn sở thích mà đã trở thành công cụ mưu sinh bắt buộc. Báo cáo từ ngân hàng Goldman Sachs cho thấy 80% gen Z và 77% người thuộc thế hệ Millennials (thế hệ sinh khoảng năm 1981-1996) đang phải làm thêm ngoài giờ. Trong đó, có tới 76% gen Z khẳng định họ không thể cáng đáng nổi các khoản chi tiêu thường ngày nếu thiếu nguồn thu nhập phụ này.
Sen Ho (25 tuổi), nhân viên tại một cửa hàng văn phòng phẩm kiêm họa sĩ vẽ tranh kỹ thuật số, cho biết tiền nhận vẽ ngoài giờ giúp anh bù đắp chi phí sinh hoạt đắt đỏ tại New York. Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ, chi phí sinh hoạt hằng năm tại thành phố này lên tới gần 64.000 USD cho nhà ở, hóa đơn và thực phẩm.
"Tấm phao cứu sinh" trước làn sóng sa thải
Theo chuyên gia kinh tế trưởng Daniel Zhao tại Glassdoor, ngày càng ít người trẻ dám đặt cược toàn bộ sự nghiệp vào một doanh nghiệp. Lộ trình truyền thống gồm tốt nghiệp đại học, làm văn phòng ổn định và hưởng lương hưu đang mất dần sức hút trong bối cảnh thị trường việc làm nhiều bấp bênh.
Đặc biệt, làn sóng cắt giảm nhân sự do sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) đã gióng lên hồi chuông cảnh báo. Chỉ trong một năm, hơn 150.000 việc làm công nghệ đã bốc hơi tại 550 doanh nghiệp. Lúc này, nghề tay trái trở thành tấm đệm an toàn giúp người trẻ tự bảo vệ mình trước rủi ro mất việc bất ngờ.
“Thị trường việc làm hiện rất khó lường. Hôm nay bạn có việc nhưng ngày mai có thể bị cho nghỉ ngay. Nghề tay trái mang lại sự an tâm và quyền chủ động thay vì phó mặc hoàn toàn cho một người sử dụng lao động”, Doshi chia sẻ.
Thực tế này thể hiện rõ qua câu chuyện của Yeong Yuh Lee (23 tuổi), họa sĩ hoạt hình tại New York vừa bị mất việc toàn thời gian. Suốt 6 tháng chật vật tìm việc mới trong bối cảnh các vị trí nghệ thuật bị AI thu hẹp, chính các đơn đặt hàng thiết kế đồ họa nhận thêm ngoài giờ đã giúp cô duy trì thu nhập để sinh tồn.
Cái giá của những đêm không ngủ
Dù mang lại tiền bạc và sự an tâm, xu hướng "chân trong chân ngoài" khiến người trẻ đối mặt với tình trạng kiệt sức. Sen Ho thừa nhận anh gần như không có khái niệm tan ca. Rời cửa hàng bán lẻ, anh lại ngồi trước máy tính nhận vẽ và quảng bá tác phẩm đến đêm muộn.
“Xét theo một nghĩa nào đó, tôi không bao giờ hết giờ làm. Điều đó rất mệt mỏi, nhưng tôi vẫn phải tiếp tục vì chi phí sinh hoạt và tình yêu với hội họa”, Ho bộc bạch.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
8/10 người trẻ phải làm thêm để trang trải cuộc sống (Ảnh: Axios).
Gánh nặng tài chính cũng ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất làm việc ban ngày. Nghiên cứu của Goldman Sachs ghi nhận 69% gen Z khó tập trung vào công việc chính vì thường xuyên lo nghĩ về nợ nần và chi phí sinh hoạt. Áp lực này khiến đà tiết kiệm của người trẻ chững lại: tỷ lệ người tăng được tiền tích lũy giảm mạnh từ 55% xuống còn 39%, buộc họ phải gác lại các kế hoạch lớn như mua nhà hay lập quỹ hưu trí.
Bên cạnh đó, áp lực chi phí cũng làm thay đổi tiêu chí lựa chọn công việc. Khảo sát của nền tảng tuyển dụng Monster cho thấy 65% người tìm việc đã thay đổi kế hoạch vì giá xăng tăng cao. Trong đó, 23% ưu tiên tìm việc gần nhà và 20% tìm kiếm công việc làm từ xa hoàn toàn để giảm thiểu chi phí đi lại.
Nhận định về xu hướng này, chuyên gia Mark Valentino từ Citizens Bank cho rằng giới doanh nghiệp đang đứng trước bước ngoặt lớn. Khi rào cản bắt đầu một nghề tay trái ngày càng thấp, các tổ chức buộc phải tạo ra môi trường làm việc linh hoạt và có ý nghĩa hơn để giữ chân lao động trẻ, trong bối cảnh định nghĩa về một sự nghiệp truyền thống đang thay đổi vĩnh viễn.