Nổi bật trên trang web của Ryanair - hàng hãng không giá rẻ có trụ sở tại Ireland - là dòng chữ "bay với giá chỉ từ 24,99 euro" (28 USD). Đây là một trong những hãng bay giá rẻ có lợi nhuận cao nhất thế giới, với mạng lưới đường bay trải khắp châu Âu. Họ thành công nhờ bám sát mô hình kinh doanh cắt giảm tối đa chi phí hoạt động, thu phí với mọi dịch vụ.
Hành khách phải trả tiền cho hành lý, đặt trước chỗ ngồi, làm thủ tục trực tiếp tại sân bay hoặc thanh toán bằng thẻ tín dụng. Ryanair thậm chí từng đưa ra ý tưởng thu phí sử dụng nhà vệ sinh, hoặc bỏ ghế để hành khách đứng, nhưng đều chưa thực hiện.
Mô hình hàng không giá rẻ đang thống trị các đường bay ngắn tại châu Âu. Giới phân tích cho biết các hãng theo mô hình này chiếm hơn 40% tổng số ghế bay. Nhiều người chấp nhận việc đi máy bay với dịch vụ tối giản và nếu dùng thêm tiện ích khác sẽ phải trả phí.
Năm ngoái, Ryanair vận chuyển hơn 200 triệu lượt hành khách. Hãng hàng không giá rẻ easyJet (Anh) phục vụ gần 100 triệu lượt khách. Wizz Air của Hungary chở gần 70 triệu lượt, còn Vueling (Tây Ban Nha) vận chuyển 38 triệu lượt.
Tuy nhiên, mô hình này lại chật vật tại Mỹ. Frontier, hãng hàng không giá rẻ lớn nhất nước này, chỉ vận chuyển 33 triệu lượt hành khách năm ngoái.
Giới phân tích cho rằng một phần nguyên nhân nằm ở văn hóa. Người Mỹ ít chấp nhận dịch vụ tối giản và không thích trả thêm tiền cho các tiện ích bổ sung trên chuyến bay.
Các hãng hàng không giá rẻ ở châu Âu được vận hành khác biệt
Ryanair có bảng cân đối kế toán vững chắc, ghi nhận lượng hành khách tăng trưởng trong từng quý suốt năm qua. Đây là kết quả của "30 năm đưa ra các quyết định mà chi phí vận hành là yếu tố số 1", Mike Arnot - chuyên gia tư vấn hàng không cho biết trên CNN.
Arnot giải thích mô hình hàng không giá rẻ được xây dựng trên nguyên tắc loại bỏ tối đa chi phí, như chỉ khai thác một loại máy bay, cắt giảm bảo dưỡng và dùng thang bộ thay ống lồng để tiết kiệm phí sân bay.
Máy bay của Ryanair và easyJet tại sân bay Luton (Anh), tháng 4/2020. Ảnh: Reuters
Garth Lund - từng là lãnh đạo tại hãng hàng không giá rẻ Wizz Air gần 8 năm, cho biết các hãng bay giá rẻ châu Âu "kiên định với cam kết duy trì chi phí thấp". "Họ thực sự bám sát mô hình kinh doanh ban đầu và không xao nhãng. Nhờ đó, họ duy trì cơ cấu chi phí tốt hơn các hãng hàng không Mỹ", Lund nói.
Lund ví dụ các hãng hàng không châu Âu sắp xếp lịch để tổ bay không phải nghỉ đêm tại các thành phố xa nhà, qua đó tiết kiệm chi phí khách sạn. Bên cạnh đó, tại châu Âu, có ít công đoàn áp giới hạn với ca làm việc hơn.
Các sân bay châu Âu có sự khác biệt
Một số sân bay tại châu Âu thậm chí được thiết kế để các hãng bay giá rẻ khai thác nhanh chóng với chi phí thấp. "Ngày nay, các sân bay ở châu Âu thực sự được thiết kế dành cho các hãng hàng không giá rẻ", Lund nói.
Ông ví dụ tại các sân bay Mỹ, thời gian quay đầu máy bay (thời gian để hành khách đi xuống và máy bay chuẩn bị cho chuyến tiếp theo) đôi khi lên tới 45 phút đến 1 giờ. Nhiều sân bay châu Âu đã rút xuống còn 25-30 phút. Thời gian này càng ngắn, số chuyến mà một phi cơ có thể thực hiện trong ngày càng nhiều và số tiền hãng kiếm được càng lớn.
Tại châu Âu, tùy sân bay, hành khách có thể lên máy bay qua cả cửa trước và sau, không phải lúc nào cũng sử dụng ống lồng như phần lớn các hãng hàng không Mỹ. Các thành phố lớn cũng có nhiều sân bay phụ trợ (secondary airport) giúp việc mở đường bay mới dễ dàng và ít tốn kém hơn.
Ví dụ, sân bay quốc tế Munich là trung tâm hàng không lớn của Đức, nhưng cách đó hơn 1 giờ di chuyển có sân bay Memmingen với chi phí thấp hơn. Wizz Air và Ryanair đều bay đến đây thay vì đến Munich.
Sân bay Heathrow của London cũng có những lựa chọn thay thế được các hãng giá rẻ ưa chuộng là sân bay London Stansted và London Luton. "Ở châu Âu, các sân bay phụ trợ cũng đã phát triển thành những sân bay lớn", Lund nói.
Mỹ cũng có các sân bay phụ trợ, như Dallas Love Field (gần sân bay quốc tế DFW), hoặc Chicago-Midway (quy mô nhỏ hơn sân bay quốc tế O’Hare của Chicago). Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng có nhiều lựa chọn như ở châu Âu, và nhiều sân bay phụ trợ lại do các hãng chi phối.
Không nhiều hãng hàng không giá rẻ tồn tại được ở Mỹ
Southwest và JetBlue từng là những hãng hàng không giá rẻ hàng đầu tại Mỹ. Nhưng Southwest đã trải qua nhiều năm đầy biến động sau một chiến dịch của nhà đầu tư nhằm tăng khả năng sinh lời. JetBlue cũng phục hồi khả năng tài chính rất chậm sau tác động của đại dịch. Hiện cả hai hãng đều vận hành theo mô hình song song giữa giá rẻ và truyền thống.
Spirit Airlines, một trong những hãng giá siêu rẻ nổi bật nhất tại Mỹ, liên tục thua lỗ kể từ đại dịch và đã hai lần tuyên bố phá sản. Năm nay, giá nhiên liệu bay tăng vọt do chiến sự Trung Đông cũng làm đổ bể kế hoạch thoát phá sản của họ.
Mỹ hiện còn 5 hãng hàng không giá rẻ là Frontier, Allegiant Air, Breeze Airways, Sun Country Airlines và Avelo Air.
Máy bay Spirit đậu tại Sân bay quốc tế Dallas-Fort Worth (Mỹ), tháng 5/2019. Ảnh: Phương Đông
Người Mỹ có thành kiến về hàng không giá rẻ
Theo các nhà phân tích, người châu Âu không có cái nhìn tiêu cực về các hãng hàng không giá rẻ, trong khi người Mỹ thường cho rằng các hãng này có chất lượng thấp hoặc dịch vụ khách hàng kém. "Ở Mỹ, tôi cảm thấy đi máy bay giá rẻ có vẻ bị gắn với một định kiến nào đó, nên Spirit trở thành đối tượng của rất nhiều trò đùa", Lund nói.
Ông cho biết điều đó ít xảy ra hơn tại châu Âu. Hành khách có thể bay hạng thương gia của British Airways tuần này, nhưng không ngại ngồi hạng phổ thông của easyJet vào tuần sau.
Dù vậy, Shye Gilad - Giáo sư kinh tế tại Đại học Georgetown cũng cho rằng sự sụp đổ của Spirit giúp các hãng truyền thống như Delta và United rút ra bài học về cách cạnh tranh với các hãng hàng không giá rẻ. Đó là đưa ra thêm ưu đãi, hoặc bán loại vé phổ thông cơ bản để cạnh tranh.
"Các hãng giá rẻ tập trung vào mức giá thấp nhất có thể, và dĩ nhiên đi kèm dịch vụ tối giản. Nhưng tôi nghĩ sự tương phản tại Mỹ rõ nét hơn, vì họ thường đối đầu trực tiếp với các hãng truyền thống, vốn cung cấp trải nghiệm khác biệt đáng kể", Gilad nói.
Hà Thu (theo CNN, Reuters)