Sau các cuộc bạo loạn lan rộng vào cuối tuần qua gây thiệt hại về tài sản ước tính lên tới hàng trăm triệu đô la, nước Pháp đang phải đối mặt với một sự kết hợp giữa tình trạng nổi loạn tại các đô thị, sự chao đảo về chính trị và khủng hoảng kinh tế.
Tình trạng hỗn loạn đã xảy ra tại các thành phố lớn trên khắp cả nước, khiến Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nuñez phải đệ đơn từ chức do cảnh sát không thể kiểm soát được tình hình.
Các vụ hôi của diễn ra tràn lan tại Paris, Marseille, Bordeaux và nhiều thành phố khác. Trong khi đó, tòa thị chính Limoges - công trình từng trụ vững qua hai cuộc thế chiến - đã bị hư hại nghiêm trọng do hỏa hoạn, với phần tháp đồng hồ đổ sập.
Làn sóng bạo lực cuối tuần qua, dẫn đến khoảng 2.400 vụ bắt giữ, tiếp nối chuỗi biểu tình kéo dài nhiều tuần của học sinh, sinh viên Pháp - những người đang bất bình trước tình trạng trường học xuống cấp, thiếu giáo viên và triển vọng nghề nghiệp ảm đạm. Trước đó, hơn 6.000 người đã bị bắt trong các cuộc biểu tình tại trường học bắt đầu từ đầu học kỳ mùa thu, và hơn 100 ngôi trường đã bị hư hại.
Nhiều cuộc biểu tình khác đã được lên kế hoạch cho cuối tuần tới. Trong tháng 11, các công đoàn lao động cũng dự định tổ chức đình công.
Có thể thấy, nước Pháp đang đối mặt với một mùa đông đầy bất ổn trong bối cảnh tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống vào mùa xuân năm tới. Ứng cử viên cực hữu Marine Le Pen hiện đang dẫn đầu trong các cuộc thăm dò dư luận.
Bước ngoặt chính trị
Trong bài phát biểu trên truyền hình quốc gia hôm 18/10, Tổng thống Emmanuel Macron đã lên án tình trạng bạo lực nhưng không đưa ra giải pháp cụ thể nào để xử lý vấn đề. Thay vào đó, ông cảnh báo về việc các chính trị gia lợi dụng sự hỗn loạn này để trục lợi chính trị, trước khi rời Pháp để thực hiện chuyến thăm ba ngày tới các quốc gia vùng Vịnh.
Tương tự, Bộ trưởng Quốc phòng Lecornu cũng chọn cách đổ lỗi. Sau khi ứng cử viên tổng thống cánh tả cực đoan Jean-Luc Mélenchon cáo buộc chính phủ “mở đường cho sự hỗn loạn”, ông Lecornu đã đáp trả: “Ông không thể vừa kêu gọi chấm dứt bạo lực, vừa đưa ra lý lẽ biện minh cho những kẻ gây ra nó. Đây là trách nhiệm chính trị của chính ông”.
Bà Le Pen, ứng cử viên đại diện cho đảng Tập hợp Quốc gia trong cuộc bầu cử tổng thống, đã tìm cách đưa vấn đề nhập cư vào cuộc tranh luận. Bà đổ lỗi cho các phần tử phạm pháp đến từ những khu vực ngoại ô nghèo khó - nơi tập trung phần lớn cộng đồng người nhập cư tại Pháp - là nguyên nhân gây ra bạo lực.
“Đất nước chúng ta đang bị kẹp trong gọng kìm, giữa bạo lực và sự bất lực”, bà nói, đồng thời ám chỉ rằng chỉ có bàn tay cứng rắn của bà mới có thể khôi phục trật tự giữa “sự hỗn loạn” dưới thời ông Macron.
Ông Jordan Bardella, chủ tịch đảng Tập hợp Quốc gia của bà Le Pen, đã đổ thêm dầu vào lửa khi yêu cầu liệt các “nhóm Antifa, các nhóm cực đoan cánh tả và các nhóm Black Bloc” vào danh sách các tổ chức khủng bố.
Nhóm Black Bloc thường mặc trang phục màu đen giống nhau và đeo khẩu trang trong các cuộc biểu tình để che giấu danh tính.
Các nhà phân tích cho rằng, tình trạng phân mảnh chính trị - vốn dẫn đến sự tê liệt tại quốc hội sau cuộc bầu cử sớm do ông Macron khởi xướng vào năm 2024 - nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn. Đây chính là cốt lõi của cuộc khủng hoảng ngày càng trầm trọng tại Pháp.
Khối chính trị trung dung ở Pháp gần như đã tan rã, tạo điều kiện cho đảng Tập hợp Quốc gia và đảng Nước Pháp Bất khuất của ông Jean-Luc Mélenchon tận dụng sự phẫn nộ ngày càng tăng của công chúng. Trong khi đó, các thủ tướng dưới thời ông Macron đều không thể thông qua ngân sách tại Quốc hội.
Trong một bài luận trên tạp chí The Atlantic, Robert Zaretsky - giáo sư lịch sử Pháp hiện đại tại Đại học Houston - viết rằng, sự xuất hiện của quá nhiều ứng cử viên trung dung - phần lớn chỉ có ít người ủng hộ - cuối cùng sẽ chỉ góp phần đưa một trong hai phe đại diện cho mối đe dọa lớn nhất đối với nền dân chủ Pháp tiến vào vòng bầu cử thứ hai.
Gánh nặng nợ công
Cuộc khủng hoảng hiện nay càng làm trầm trọng thêm sự chia rẽ sâu sắc trong xã hội Pháp. Bên cạnh cú sốc và sự phẫn nộ trước tình trạng hỗn loạn cuối tuần qua, một tâm lý bi quan, chán nản đang bao trùm. Trong một cuộc thăm dò gần đây của Ipsos-BVA, 85% người được hỏi cho rằng nước Pháp đang suy yếu, và 98% bày tỏ sự không hài lòng với tình hình đất nước hiện nay.
Bất kỳ ai nắm quyền điều hành nước Pháp trong tương lai cũng sẽ có rất ít dư địa để xoay xở, ngay cả khi họ có thể tập hợp được một liên minh ổn định.
Nền kinh tế Pháp đang rơi vào tình trạng trì trệ. Ngành nông nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề bởi mùa hè nắng nóng và khô hạn khắc nghiệt, trong khi giá năng lượng toàn cầu đẩy lạm phát tăng cao.
Du lịch vẫn là nguồn thu quan trọng của Pháp, nhưng những hình ảnh bạo loạn trên đường phố lan truyền khắp thế giới trong hai ngày qua có thể khiến du khách e ngại.
Các doanh nghiệp Pháp đang tỏ ra lo ngại trước tình trạng mất phương hướng và thiếu quyết đoán hiện nay. Đầu tư đã giảm khoảng 1% trong nửa đầu năm nay trong bối cảnh lãi suất không ngừng leo thang.
Trên hết, đó là vấn đề nợ công.
“Pháp đang gánh một trong những khoản nợ công cao nhất châu Âu, và tình trạng bế tắc chính trị khiến chúng tôi dự báo mức nợ của nước này sẽ tiếp tục tăng”, các nhà nghiên cứu tại Oxford Economics cho biết vào tháng 7.
Oxford Economics nhận định: “Sự chia rẽ chính trị có thể còn kéo dài rất lâu sau cuộc bầu cử năm 2027, đồng nghĩa với việc chính phủ kế nhiệm của Pháp sẽ tiếp tục trì hoãn giải quyết các vấn đề tài chính công”. Điều này sẽ “kéo dài bầu không khí bất ổn hiện nay, gây áp lực lên niềm tin và nhu cầu tiêu dùng trong nước”.
Tướng Charles de Gaulle, nhân vật lịch sử nổi tiếng, từng tuyên bố rằng: “Nước Pháp không thể là nước Pháp nếu thiếu đi sự vĩ đại”. Ông De Gaulle từng nuôi dưỡng những tham vọng lớn lao về vai trò toàn cầu và sự độc lập của nước Pháp.
Tuy nhiên, trong suốt nhiệm kỳ tổng thống kéo dài của mình, ông từng nói với một trợ lý rằng: “Tôi cố gắng duy trì ‘vở kịch’ này lâu nhất có thể, nhưng sau khi tôi rời đi, đừng ảo tưởng, mọi thứ rồi sẽ quay trở lại như cũ”.
Ông De Gaulle rời khỏi chính trường một năm sau các cuộc bạo loạn năm 1968 làm rung chuyển nước Pháp - những sự kiện mà một số nhà bình luận hiện nay so sánh với cú sốc mà nước Pháp đang trải qua.
Khi mới đắc cử tổng thống, ông Macron được kỳ vọng là liều thuốc giải cho cái mà người Pháp gọi là “déclinisme” (tạm dịch: chủ nghĩa suy tàn).
Một nhà bình luận viết: “Ông ấy mang đến một thông điệp vô cùng tích cực, mang tính xây dựng và tràn đầy hy vọng vào tương lai. Ông ấy cho thấy rằng vẫn còn một nước Pháp khác tồn tại”.
Một thập kỷ sau, theo nhiều cuộc thăm dò, tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Macron chỉ dao động trong khoảng 15 đến 17%. Tâm lý bi quan về sự suy tàn (déclinisme) vẫn thường trực trong tâm trí người dân - những người đang đòi hỏi nhiều hơn từ một nhà nước vốn đang gặp khó khăn trên nhiều phương diện.