Vì sao máy bay chở khách nhanh nhất thế giới bị “khai tử”?

Ba giờ vượt Đại Tây Dương

Concorde là máy bay chở khách siêu thanh, có khả năng di chuyển nhanh hơn tốc độ âm thanh. Máy bay đạt vận tốc hành trình tối đa khoảng 2.179km/h, giúp rút ngắn thời gian bay từ London (Anh) đến New York (Mỹ) xuống còn khoảng 3 giờ, bằng một nửa thời gian so với máy bay thông thường.

Concorde là sản phẩm hợp tác giữa các nhà sản xuất máy bay của Anh và Pháp. Nguyên mẫu đầu tiên cất cánh năm 1969 và thực hiện chuyến bay vượt Đại Tây Dương vào năm 1973.

Đến năm 1976, Concorde chính thức được đưa vào khai thác, trở thành phương tiện cung cấp dịch vụ vận chuyển hành khách siêu thanh theo lịch trình đầu tiên trên thế giới.

Ban đầu, British Airways khai thác máy bay trên đường bay từ London đến Bahrain, trong khi Air France kết nối Paris với Rio de Janeiro (Brazil). Cũng trong năm 1976, hai hãng mở đường bay thường lệ đến Washington D.C. (Mỹ), trước khi bổ sung điểm đến New York vào năm 1977.

Khả năng bay vượt Đại Tây Dương chỉ trong vài giờ giúp Concorde trở thành biểu tượng của tốc độ, sự sang trọng và tiến bộ công nghệ. Tuy nhiên, chi phí chế tạo và vận hành quá lớn khiến trải nghiệm này chỉ dành cho số ít hành khách giàu có.

Theo Britannica, một vé khứ hồi từ New York đến London có thời điểm lên tới 7.574 USD (khoảng 197 triệu đồng). Mức giá đắt đỏ khiến nhiều chuyến Concorde chỉ khai thác được khoảng một nửa số ghế.

Khoang hành khách của máy bay này cũng không rộng rãi như những dòng máy bay thân rộng cùng thời. Đổi lại, hành khách được trải nghiệm tốc độ chưa từng có trên các chuyến bay thương mại.

Thảm họa khiến 113 người thiệt mạng

Ngày 25/7/2000, chuyến bay số hiệu 4590 của Air France cất cánh từ sân bay Charles de Gaulle ở Paris, dự kiến đến sân bay John F. Kennedy tại New York. Trên máy bay khi đó có 100 hành khách và 9 thành viên phi hành đoàn.

Quá trình lăn bánh ban đầu diễn ra bình thường. Tuy nhiên, khi tăng tốc để cất cánh, lốp của càng đáp chính cán phải một mảnh kim loại nằm trên đường băng. Vật thể này được cho là rơi ra từ một máy bay khác cất cánh khoảng 5 phút trước đó.

Lốp máy bay phát nổ, các mảnh vỡ va vào thùng nhiên liệu, khiến bộ phận này bị thủng và bốc cháy. Động cơ sau đó gặp trục trặc, trong khi chiếc Concorde không thể lấy đủ độ cao.

Chỉ ít phút sau khi rời đường băng, máy bay lao xuống một khách sạn gần sân bay. Toàn bộ 109 người trên khoang cùng 4 người dưới mặt đất thiệt mạng.

Đây là tai nạn gây chết người đầu tiên và cũng là duy nhất trong lịch sử khai thác Concorde. Dù dòng máy bay này được cải tiến an toàn và trở lại hoạt động sau đó, thảm họa đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của hành khách.

Ba năm sau vụ tai nạn, Air France và British Airways lần lượt thông báo dừng khai thác Concorde. Chuyến bay thương mại cuối cùng được thực hiện vào năm 2003, khép lại gần 3 thập niên vận hành của biểu tượng hàng không siêu thanh.

Vụ tai nạn năm 2000 không phải nguyên nhân duy nhất khiến Concorde bị “khai tử”. Chi phí bảo dưỡng và vận hành ngày càng tăng, lượng hành khách hạn chế cùng giá vé quá cao khiến mô hình kinh doanh của dòng máy bay này không còn bền vững.

Một trở ngại khác là tiếng ồn. Theo Condé Nast Traveller, tiếng ồn khi Concorde cất cánh từng được đo ở mức 119,4 decibel, gần tương đương tiếng sấm khoảng 120 decibel.

Khi bay với vận tốc vượt âm, máy bay còn tạo ra tiếng nổ siêu thanh, gây ảnh hưởng đến khu dân cư bên dưới. Vì vậy, nhiều thành phố và quốc gia áp đặt hạn chế đối với Concorde. Phạm vi hoạt động của dòng máy bay này dần thu hẹp, chủ yếu còn các đường bay qua đại dương.

Chi phí nhiên liệu, bảo dưỡng, giá vé, tiếng ồn và những lo ngại về an toàn khiến Concorde không thể tiếp tục hoạt động. Từ một kỳ tích kỹ thuật có khả năng rút ngắn một nửa thời gian di chuyển, đội bay Concorde cuối cùng được đưa vào bảo tàng.

Dù vậy, tham vọng đưa hành khách trở lại với các chuyến bay siêu thanh chưa hoàn toàn biến mất. Năm 2025, Nhà Trắng chỉ đạo Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) tiến tới dỡ bỏ lệnh cấm máy bay dân dụng siêu thanh hoạt động trên đất liền, dù thay đổi này chưa chính thức có hiệu lực.

Một trong những doanh nghiệp đang theo đuổi lĩnh vực này là Boom Supersonic với mẫu máy bay Overture, được thiết kế để đạt tốc độ tương đương khoảng 1,7 lần tốc độ âm thanh.

Một số hãng hàng không lớn của Mỹ đã bày tỏ sự quan tâm đến Overture. Boom Supersonic kỳ vọng có thể bắt đầu vận chuyển hành khách thương mại vào năm 2029 hoặc 2030, mở ra khả năng hồi sinh loại hình di chuyển từng làm nên tên tuổi của Concorde.