Vì sao tiêm kích F-35 của Mỹ vẫn 'đắt khách' dù có nhiều điểm yếu?

F-35, tiêm kích đa năng thế hệ thứ năm của Mỹ, tiếp tục được nhiều quốc gia quan tâm dù thường xuyên bị tranh luận về hiệu năng, chi phí vận hành và độ phức tạp kỹ thuật. Từ những lần tham chiến, các hợp đồng bàn giao mới đến chương trình sản xuất quy mô lớn, dòng máy bay này vẫn giữ vị trí nổi bật trên thị trường vũ khí phương Tây. Theo bài viết của Tuổi Trẻ, câu hỏi đáng chú ý không phải F-35 có điểm yếu hay không, mà là vì sao những hạn chế ấy chưa làm suy giảm sức hút của nó. Một tiêu chuẩn quan trọng với tiêm kích thế hệ thứ năm là khả năng duy trì hành trình siêu thanh ổn định mà không cần dùng buồng đốt sau. Tuy nhiên, F-35B và F-35C bị giới hạn thời gian bay ở tốc độ Mach 1,2, sau khi thử nghiệm phát hiện nhiệt độ cao có thể làm hỏng lớp phủ tàng hình và phần đuôi. Nghịch lý nằm ở chỗ một chiến đấu cơ được xếp vào nhóm siêu thanh lại không thể duy trì tốc độ đó trong mọi điều kiện cần thiết của nhiệm vụ. Động cơ P&W F135 cũng chịu nhiều chỉ trích, chủ yếu liên quan tình trạng mài mòn cánh quạt tua bin, hiện tượng quá nhiệt và sự thiếu hụt phụ tùng thay thế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng khả năng sẵn sàng chiến đấu, mà còn làm tăng áp lực bảo dưỡng đối với các quốc gia phải vận hành đội bay đắt tiền. Chi phí phát triển cùng toàn bộ vòng đời dự án đã gần chạm 2.000 tỉ USD, đưa F-35 vào nhóm những hệ thống vũ khí tốn kém nhất lịch sử. Theo Reuters, mỗi giờ bay của F-35 tiêu tốn khoảng 35.000 USD, cao hơn đáng kể mức khoảng 22.000 USD của một chiếc F-16 tiêu chuẩn. Gánh nặng tài chính còn liên quan hệ thống phần mềm, vốn có hơn 24 triệu dòng mã lệnh và được xem là một trong những nền tảng phức tạp nhất từng xuất hiện trên khí tài quân sự. Thanh tra Lầu Năm Góc từng chỉ ra hơn 800 lỗi kỹ thuật chưa được khắc phục, cho thấy chương trình vẫn phải xử lý nhiều vấn đề dù đã đưa máy bay vào phục vụ. Dẫu vậy, F-35 không được đánh giá chủ yếu nhờ khả năng cơ động, mà nhờ hai năng lực cốt lõi gồm tàng hình và tác chiến dựa trên mạng lưới. Sau các đợt nâng cấp phần mềm toàn diện, máy bay được cho là thể hiện ưu thế rõ rệt trước F-16 cùng nhiều tiêm kích thế hệ thứ tư. Cách tiếp cận của F-35 là phát hiện, khai hỏa từ khoảng cách xa và hạn chế tối đa việc phải bước vào những cuộc quần vòng cự ly gần. Thiết kế thân máy bay cùng các lớp phủ chuyên dụng giúp diện tích phản xạ radar của F-35 ở mức rất thấp, khiến đối phương khó nhận diện đầy đủ mối đe dọa. Lợi thế ấy cho phép máy bay tiếp cận mục tiêu kín đáo hơn, tung đòn trước khi bên phòng thủ kịp xây dựng bức tranh chính xác về tình hình trên không. Bên cạnh khả năng tàng hình, hệ thống thông tin tích hợp giúp F-35 chia sẻ dữ liệu với máy bay khác, tiếp nhận thông tin mục tiêu và phối hợp cùng máy bay không người lái. F-35 hiện là tiêm kích thế hệ thứ năm duy nhất của phương Tây được thương mại hóa, với hơn 1.300 chiếc đã xuất xưởng và kế hoạch sản xuất thêm khoảng 2.000 chiếc. Hơn 20 quốc gia dự kiến đưa loại máy bay này vào biên chế trong thập kỷ tới, tạo ra một mạng lưới khai thác rộng lớn dù chi phí vận hành vẫn là mối lo. Quy mô sản xuất, số lượng khách hàng và khả năng dùng chung hệ thống cũng giúp F-35 duy trì vị thế mà những nhược điểm riêng lẻ chưa thể dễ dàng đảo ngược. Theo RT, động lực mua F-35 không chỉ đến từ công nghệ, mà còn gắn với quan hệ chính trị và cam kết an ninh giữa Washington với các đồng minh. Israel được tiếp cận kho vũ khí Mỹ, trong khi Đức chọn F-35 phần lớn vì đây là máy bay duy nhất được cấp chứng chỉ mang vũ khí hạt nhân trong chương trình chia sẻ hạt nhân NATO. Hàn Quốc, Nhật Bản và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đặt kỳ vọng vào tác chiến mạng lưới cùng kho vũ khí đa dạng, trong thời gian chờ phát triển tiêm kích nội địa thay thế.