Chiều 18/9 tại Hà Nội, Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam phối hợp với Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức tọa đàm “Việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động: Dữ liệu, bằng chứng và truyền thông.”
Buổi tọa đàm tập trung phân tích thực trạng việc làm thanh niên trước những xu hướng lớn đang định hình lại thế giới việc làm như: Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, chuyển đổi Xanh, già hóa dân số và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao
Số liệu được chia sẻ tại tọa đàm cho biết vấn đề việc làm thanh niên cần được quan tâm đúng mức. Theo báo cáo Xu hướng việc làm và xã hội thế giới năm 2024 của ILO, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên toàn cầu ở mức 12,4%, với khoảng 269 triệu người trẻ không có việc làm, không đi học và không tham gia đào tạo.
Tại Việt Nam, số liệu quý 2/2026 của Cục Thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 15-24 tuổi là 8,67%, cao gần gấp 4 lần so với tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động (2,22%). Cùng với đó, khoảng 1,4 triệu thanh niên (chiếm 10% tổng số thanh niên) không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không nên chỉ nhìn vào tỷ lệ thất nghiệp. Ngay cả khi có việc làm, chất lượng việc làm của thanh niên vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Năm 2024, 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức, trong khi chỉ 41,4% thanh niên tham gia bảo hiểm xã hội. Điều này cho thấy nhiều lao động trẻ vẫn đang làm việc trong các công việc thiếu sự bảo vệ cần thiết, ít cơ hội nâng cao kỹ năng và dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế.
Thạc sỹ Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (ISOL), Bộ Nội vụ, nhận định tỷ lệ thất nghiệp thanh niên Việt Nam tuy cao hơn mức trung bình trong nước nhưng vẫn thấp hơn mức chung của thế giới và tương đồng với khu vực Đông Nam Á. Bà Nguyên cho rằng khó khăn tìm việc là thách thức chung của thanh niên toàn cầu, song Việt Nam vẫn là nền kinh tế trẻ, năng động và đang tạo ra nhiều cơ hội việc làm.
Bà Nguyên cũng chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt giữa thành thị và nông thôn: thanh niên thành thị có tỷ lệ thất nghiệp cao gần gấp đôi so với nông thôn, trong khi thanh niên nông thôn thường đối mặt với tình trạng thiếu việc làm.
Chuyển đổi Xanh: Cơ hội lớn nhưng chưa được tận dụng
Một nội dung được quan tâm là tác động của chuyển đổi Xanh. Nghiên cứu của ILO và ISOL cho thấy hiện chỉ khoảng 3% thanh niên Việt Nam đang làm việc trong các việc làm Xanh, trong khi hơn 30% việc làm của thanh niên có tiềm năng chuyển đổi thành việc làm Xanh. Đây được xem là dư địa lớn để tạo việc làm chất lượng cao hơn cho lực lượng lao động trẻ.
Bà Sinwon Park, Giám đốc ILO tại Việt Nam, nhấn mạnh: “ILO tin rằng đầu tư vào thanh niên chính là đầu tư cho tương lai. Khi thanh niên được tiếp cận việc làm thỏa đáng, được trang bị kỹ năng phù hợp và có cơ hội bình đẳng để phát huy tiềm năng, lợi ích mang lại sẽ vượt xa phạm vi cá nhân. Họ sẽ góp phần xây dựng lực lượng lao động có năng suất cao hơn, doanh nghiệp vững mạnh hơn và thị trường lao động bao trùm hơn.”
Bà Sinwon Park cho rằng thách thức không chỉ nằm ở việc thanh niên có tìm được việc làm hay không, mà quan trọng hơn là họ có tiếp cận được việc làm năng suất, có cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững hay không.
Phát biểu tại buổi toạ đàm, Phó Giáo sư, tiến sỹ Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền khẳng định việc làm thanh niên luôn là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt với sự phát triển kinh tế-xã hội. Ông nhấn mạnh quá trình chuyển tiếp từ học tập sang nghề nghiệp không chỉ liên quan đến thu nhập, mà còn gắn với khả năng phát huy năng lực và xây dựng tương lai của mỗi người trẻ. Ở tầm rộng hơn, chất lượng việc làm của thanh niên ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới của nền kinh tế.
Theo ông Sơn, thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi Xanh. Những thay đổi này mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về kỹ năng và năng lực thích ứng. Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa có thể làm gia tăng khó khăn cho chính nhóm thanh niên có trình độ khi tìm việc làm đầu tiên.
Sự kiện cũng nhấn mạnh vai trò của nhà báo, cán bộ truyền thông và các cơ sở đào tạo trong việc nâng cao hiểu biết của công chúng về thị trường lao động, đồng thời, góp phần mang đến những góc nhìn đầy đủ và cân bằng hơn về các cơ hội và thách thức mà thanh niên đang gặp phải.
“Người trẻ cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy về thị trường lao động để chủ động hơn trong việc lựa chọn ngành học và lộ trình nghề nghiệp. Khoảng cách cuối cùng từ một cơ sở dữ liệu quốc gia đến quyết định nghề nghiệp của một sinh viên năm cuối chính là khoảng cách của truyền thông,” Phó Giáo sư, tiến sỹ Phạm Minh Sơn nhấn mạnh./.
(Vietnam+)