Việt Nam chuyển đổi nguồn lực FDI thành hệ sinh thái liên kết bền vững

Ngày 8/6/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đánh dấu một bước ngoặt mang tính lịch sử trong tư duy chiến lược về thu hút và sử dụng nguồn lực quốc tế sau gần bốn thập kỷ Đổi mới.

Để cụ thể hóa chiến lược này, ngày 22/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW, đặt trọng tâm vào việc nâng cao hiệu quả liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Mục tiêu tuyên truyền sâu rộng việc triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TW đồng thời tạo diễn đàn đưa những định hướng chính sách lớn này vào thực tiễn, Báo Tài chính-Đầu tư đã tổ chức Tọa đàm mang chủ đề “Kết nối doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu,” ngày 8/10.

Tại tọa đàm, ông Phạm Văn Hoành, Tổng biên tập Báo Tài chính-Đầu tư, nhấn mạnh yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là gia tăng quy mô dòng vốn mà phải nâng tầm chất lượng, hướng tới công nghệ xanh và gia tăng sự kết nối nội khối. Để hiện thực hóa mục tiêu biến nguồn lực quốc tế thành năng lực nội sinh, việc xây dựng một hệ sinh thái liên kết, dựa trên nền tảng thể chế đồng bộ, thông thoáng và hiệu quả, là điều kiện tiên quyết.

Kinh tế Việt Nam đang bứt tốc mạnh mẽ trong chặng đua cuối của kế hoạch năm 2026. Thông tin từ Bộ Tài chính, tăng trưởng GDP quý 3 và 9 tháng đầu ước đạt các mức kỷ lục lần lượt là 9,95% và 9,01%. Đóng góp lớn vào bức tranh sáng màu đó là dòng vốn FDI. Cụ thể, tổng vốn đăng ký FDI trong 9 tháng đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi vốn thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương khẳng định với thế "kiềng ba chân" vững chắc được tạo ra từ sự kết hợp của Nghị quyết số 10-NQ/TW (về FDI), Nghị quyết 68-NQ/TW (về kinh tế tư nhân) và Nghị quyết 79-NQ/TW (về kinh tế Nhà nước), tư duy thu hút đầu tư đã hoàn toàn thay đổi. Việt Nam thu hút FDI không phải để thay thế nội lực mà để làm mạnh nội lực, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh quốc gia. Nhiều chính sách đột phá, luồng xanh thủ tục cũng đang được khẩn trương thiết lập để thu hút các dự án công nghệ chiến lược, như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu.

Lũy kế sau gần 40 năm, Việt Nam đã thu hút trên 570 tỷ USD vốn FDI, minh chứng rõ nét cho niềm tin vững chắc của cộng đồng quốc tế.

​

Sự dịch chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang việc xây dựng một hệ sinh thái chuỗi cung ứng toàn diện đang đặt ra những bài toán mới cho cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Dưới góc nhìn quốc tế, ông Jackson Woo, Tổng giám đốc SGS Vietnam, phân tích Việt Nam không nên chỉ xem FDI là một nguồn vốn thuần túy. Trái lại, dòng vốn này phải đóng vai trò như một "chất xúc tác" để thúc đẩy năng lực sản xuất trong nước.

Theo ông Jackson Woo, để doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tham gia được vào mạng lưới toàn cầu, yếu tố nền tảng cốt lõi nhất chính là "niềm tin" và "tính minh bạch." Hệ sinh thái hỗ trợ không chỉ giới hạn ở nguồn cung nguyên vật liệu, mà phải bao hàm sự hỗ trợ tài chính, phát triển nhân lực, cùng các chính sách ưu đãi linh hoạt về thuế và hải quan. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, giá cả không còn là yếu tố quyết định hàng đầu. Ngay cả khi doanh nghiệp Việt Nam đưa ra mức giá cực kỳ cạnh tranh, nhưng nếu không chứng minh được sự tuân thủ các chuẩn mực quốc tế (từ ISO 9000 đến các tiêu chuẩn khắt khe về ESG [Môi trường, Xã hội và Quản trị], an toàn lao động và quản lý hóa chất), thì vẫn bị loại khỏi cuộc chơi. Bên cạnh đó, sự minh bạch về dữ liệu chuỗi cung ứng giờ đây là điều kiện tiên quyết, không còn là "bí mật kinh doanh" có thể giấu kín như tư duy cũ.

Đồng quan điểm về tính tất yếu của việc kiến tạo hệ sinh thái, ông Kamijo Hiroki, Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc khối Ngân hàng giao dịch và Đầu tư nước ngoài (VPBank), nhận định mô hình tăng trưởng dựa trên chi phí lao động rẻ đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử và không còn đủ sức cạnh tranh nếu đứng độc lập. Các nhà đầu tư toàn cầu nay đặt ra những đòi hỏi phức tạp hơn về tính chống chịu của chuỗi cung ứng, tốc độ quản lý ngân quỹ số, chất lượng nhân lực công nghệ cao và các cam kết về tăng trưởng xanh.

Để đáp ứng sự dịch chuyển này, ông Hiroki cho biết VPBank và đối tác chiến lược SMBC đang tiên phong thúc đẩy mô hình hệ sinh thái kết nối, kết hợp giữa năng lực triển khai sâu rộng tại thị trường nội địa của VPBank và mạng lưới toàn cầu của SMBC. Đồng thời, ông Hiroki chỉ ra năm ưu tiên then chốt trong phát triển hệ sinh thái: Nội địa hóa chuỗi cung ứng; Tối ưu hóa ngân quỹ xuyên biên giới; Phát triển nhân tài; Chuyển đổi xanh; Và, mua bán sáp nhập (M&A).

Khi hệ sinh thái liên kết đã được định hình, vấn đề mấu chốt tiếp theo là làm thế nào để nâng tầm thực chất năng lực của doanh nghiệp nội địa, giúp họ đủ sức gánh vác các mắt xích quan trọng. Tại diễn đàn, mô hình "đồng thịnh vượng" (Win-Win) của các tập đoàn đa quốc gia đã được chia sẻ bằng những thực tiễn cụ thể.

Samsung sẽ chuyển hướng theo ba tiêu chí: "Rộng hơn, sâu hơn và có hệ thống hơn."

Về điều này, ông Cha Ji Ho, Phó tổng giám đốc phụ trách Trung tâm Mua hàng, Samsung Việt Nam, chia sẻ trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cơ cấu mạnh mẽ, Samsung đã sớm chủ động gắn kết việc nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước với mục tiêu củng cố tính ổn định của chuỗi cung ứng tập đoàn. Quá trình này được thực hiện bài bản qua các giai đoạn, từ củng cố nền tảng sản xuất (tư vấn cho 379 doanh nghiệp và đào tạo 406 chuyên gia từ 2015-2021) đến phát triển năng lực cốt lõi thông qua mô hình Nhà máy thông minh. Chỉ riêng năm 2026, Samsung đã hỗ trợ thêm 14 doanh nghiệp, nâng tổng số lên 96 doanh nghiệp được chuẩn hóa mô hình này đồng thời đào tạo hàng trăm chuyên gia về khuôn mẫu thông minh và tự động hóa.

Bước sang giai đoạn mới để bắt nhịp với Nghị quyết 10 và Nghị quyết 280, ông Cha Ji Ho chia sẻ chiến lược của Samsung sẽ chuyển hướng theo ba tiêu chí: "Rộng hơn, sâu hơn và có hệ thống hơn." Không chỉ giới hạn ở Bắc Ninh hay Thành phố Hồ Chí Minh, chương trình sẽ lan tỏa tới Phú Thọ, Hải Phòng, Thái Nguyên. Sự hỗ trợ cũng đi vào chiều sâu thông qua đào tạo tại hiện trường (OJT), xây dựng đội ngũ giảng viên nội bộ nhằm giúp doanh nghiệp Việt tự chủ cải tiến khi không còn chuyên gia ngoại. Song, ông nhấn mạnh để thành công, cần sự phối hợp trong đó: Chính phủ củng cố nền tảng dữ liệu và thể chế; Samsung tạo không gian chuỗi cung ứng thực tế; Và, doanh nghiệp Việt phải khát khao thu hút nhân tài, tự chủ vươn lên.

Quá trình chuyển đổi xanh đã thực sự giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành.

Ở góc độ của một tập đoàn công nghiệp gắn liền với phát triển bền vững, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trưởng ban Phát triển bền vững Prime Group (thành viên Tập đoàn SCG) mang đến thông điệp "Go Together - Cùng nâng chuẩn." Theo bà, đặc thù của ngành vật liệu xây dựng là sự phụ thuộc chặt chẽ vào một hệ sinh thái phức tạp từ nguyên liệu, logistics đến công nghệ. Đến nay, sản phẩm của Prime đã vươn tới 24 quốc gia, các tiêu chuẩn không chỉ dừng ở độ bền vật lý mà đã mở rộng sang truy xuất nguồn gốc, lượng phát thải carbon và tiêu chuẩn ESG.

Tuân thủ chiến lược Tăng trưởng Xanh Bao trùm của SCG, Prime Group (với 14 công ty thành viên và hơn 3.600 nhân viên) đã áp dụng đồng bộ các chuẩn mực quốc tế khắt khe nhất như ISO 9001, 14001, 45001, 50001. Tập đoàn đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ giảm hơn 30% phát thải, sử dụng 30% năng lượng sạch và tái sử dụng 100% nước thải sản xuất. Bằng các giải pháp thực tiễn như thu hồi nhiệt dư, dùng tro than làm nguyên liệu và ứng dụng IoT trong kiểm soát, quá trình chuyển đổi xanh đã thực sự giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành. Tuy nhiên, doanh nghiệp đầu chuỗi không thể "xanh hóa" một mình. Triết lý "Go Together" của SCG đặt ra trách nhiệm dẫn dắt và chia sẻ với các nhà cung cấp nội địa, đặc biệt là các SME.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm cho rằng quá trình nâng chuẩn bắt đầu từ những bước rất cơ bản, như ổn định chất lượng nguyên liệu, giảm tiêu hao năng lượng, đến chuẩn hóa an toàn môi trường. Bằng cách chia sẻ tiêu chuẩn, chuyển giao kinh nghiệm quản trị dữ liệu và cùng nhau tháo gỡ điểm nghẽn thực địa, các doanh nghiệp đầu chuỗi đang trực tiếp giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn khoảng cách với các chuẩn mực quốc tế./.