Việt Nam có thể trở thành trung tâm AI của ASEAN vào năm 2030 - Thanh Niên

Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI) của khu vực ASEAN vào năm 2030 đang được bảo chứng bằng tốc độ gia nhập thị trường và những con số thực tế.

Cứ 7 phút có thêm một doanh nghiệp Việt dùng AI

Báo cáo "Unlocking Vietnam's AI Potential 2026" do Amazon Web Services (AWS) ủy quyền cho tổ chức nghiên cứu độc lập Strand Partners khảo sát 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp và 1.000 người dân cho thấy, các công ty Việt Nam đã bước qua giai đoạn tìm hiểu để chuyển thẳng sang bài toán khai thác AI nhằm tăng doanh thu và tối ưu bộ máy vận hành.

Thước đo đầu tiên cho tiềm năng trở thành trung tâm công nghệ khu vực nằm ở mức độ sẵn sàng đón nhận cái mới của cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam chính thức đưa AI vào vận hành đã tăng từ 18% năm ngoái lên 26% trong năm nay, tương đương mức tăng trưởng 44%. Hiện tại, cả nước có gần 245.000 doanh nghiệp đang sử dụng công nghệ này trong công việc hằng ngày.

Chỉ trong vòng 12 tháng qua, thị trường có thêm khoảng 75.000 doanh nghiệp lần đầu tiếp cận AI. Tính bình quân, cứ mỗi giờ trôi qua lại có thêm 8 đơn vị bắt đầu ứng dụng, tương ứng với việc 7 phút xuất hiện một doanh nghiệp mới tham gia làn sóng này. Có 72% doanh nghiệp xác nhận năng suất lao động tăng rõ rệt, trong khi 64% ghi nhận doanh thu tăng trưởng trực tiếp nhờ AI với mức tăng trung bình 15%. Sự đón nhận nhanh chóng tạo ra thị trường nội địa đủ lớn và năng động để thử nghiệm, hoàn thiện các giải pháp công nghệ trước khi vươn ra khu vực.

Khác với các doanh nghiệp truyền thống phải chật vật chuyển đổi số, nhóm startup AI-Native sở hữu ưu thế công nghệ ngay từ ngày đầu thành lập. Dữ liệu khảo sát chỉ ra nhóm này có khả năng đạt doanh thu trên 1 triệu USD mỗi năm cao gấp 4,8 lần, đồng thời tốc độ tăng trưởng doanh thu trung bình hằng năm cao hơn tới 147% so với các mô hình kinh doanh cũ.

Điển hình như Diaflow, nền tảng điều phối AI agent do đội ngũ kỹ sư Việt Nam phát triển trên nền tảng đám mây Amazon Bedrock. Dù đặt trụ sở và phát triển sản phẩm tại Việt Nam, có tới 75% trong số 40.000 người dùng của Diaflow lại đến từ thị trường Mỹ. Nền tảng này đã xử lý thành công hơn 100 triệu tác vụ và cắt giảm 35% chi phí cho mỗi quy trình, chứng minh năng lực cạnh tranh toàn cầu theo định hướng "Make in Vietnam, Scale Global".

Bên cạnh đó, làn sóng AI tác tử (agentic AI) đang tạo ra bước nhảy vọt về hiệu suất. Thay vì chỉ phản hồi câu hỏi như các chatbot thông thường, agentic AI có thể tự động thực hiện chuỗi hành động phức tạp. Dù mới có 38% doanh nghiệp nhận biết về công nghệ này, nhóm ứng dụng sớm đã ghi nhận hiệu quả vượt trội: 81% tăng năng suất, 73% tăng doanh thu (mức tăng bình quân 18%) và 61% ra quyết định nhanh hơn.

Tại Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), việc triển khai Kiro, môi trường lập trình agentic AI của AWS, cho hơn 460 nhân sự, trong đó toàn bộ đội ngũ kỹ sư và 40% nhân sự phi kỹ thuật, đã giúp rút ngắn 25% thời gian phát triển phần mềm, đạt tỷ lệ 70% mã nguồn AI đề xuất vượt qua kiểm duyệt ngay lần đầu, đồng thời đưa nền tảng đầu tư tự động TCWealth ra thị trường chỉ trong một quý. Tại Ngân hàng Quốc tế (VIB), việc đưa công cụ AI vào khối bán lẻ giúp các chuyên viên quản lý quan hệ khách hàng nắm bắt chính xác nhu cầu của người dùng, từ đó thu hút thêm khách hàng mới và trực tiếp đóng góp vào doanh số.

Giải bài toán trong từng ngành và rào cản đo lường lợi nhuận

Tiến trình AI của Việt Nam cũng đang phân hóa sâu theo từng lĩnh vực. Tài chính - Ngân hàng là ngành dẫn đầu với tỷ lệ ứng dụng đạt 41% (vượt xa mức trung bình 26% toàn quốc), trong đó 79% doanh nghiệp báo cáo tăng năng suất nhờ dùng AI để phát hiện gian lận và phân tích dữ liệu.

Ngành y tế đạt tỷ lệ ứng dụng 23% nhưng có tới 69% đơn vị ghi nhận tăng hiệu quả hoạt động. Điểm khác biệt của y tế là yêu cầu khắt khe về tính khả kiểm - mọi đề xuất đều phải dựa trên cơ sở khoa học chính xác. OMI Group, một doanh nghiệp y tế số trong nước, đã phát triển công cụ suy luận OMIKG để giải bài toán này cho các bệnh mạn tính. Trong thử nghiệm lâm sàng mù về bệnh tiểu đường, OMIKG xác định chính xác 15/17 cơ chế phân tử, vượt so với các mô hình thử nghiệm thông thường chỉ đạt 0 hoặc 1, mở ra hướng đi thực chất cho việc ứng dụng AI vào chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, con đường trở thành trung tâm AI khu vực vẫn đối mặt với những lực cản cụ thể. Hiện có tới 61% doanh nghiệp đang dừng lại ở bước dùng thử hoặc khám phá, trong khi chỉ 8% tích hợp AI hoàn toàn vào chuỗi vận hành lõi. Đáng chú ý, 46% doanh nghiệp thừa nhận họ lúng túng vì thiếu khung đo lường tỷ suất hoàn vốn (ROI) tin cậy, khiến việc bảo vệ ngân sách đầu tư dài hạn gặp trở ngại.

Bước ngoặt về tư duy nhân sự, thể chế và hạ tầng

Một phát hiện quan trọng từ nghiên cứu là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về kỹ năng lao động. Có 54% doanh nghiệp lo ngại về tình trạng thiếu hụt kỹ năng số, nhưng tới 57% khẳng định kỹ năng AI quan trọng nhất trong 5 năm tới không phải là viết code, mà chính là năng lực phán đoán. Khoảng 62% lãnh đạo đồng thuận tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng và đặt câu hỏi cho AI mới là yếu tố quyết định, trong bối cảnh 51% đơn vị vẫn thiếu các quy chuẩn rõ ràng về việc khi nào nên tin tưởng AI và khi nào con người cần can thiệp.

Bên cạnh yếu tố con người, hai bệ đỡ quan trọng giúp hiện thực hóa mục tiêu 2030 là thể chế và hạ tầng kỹ thuật. Về mặt pháp lý, luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ tháng 3.2026 đã đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á sở hữu khung quản trị AI dựa trên rủi ro, tạo hành lang an toàn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Về hạ tầng, việc các nhà cung cấp đám mây toàn cầu như AWS đưa vào vận hành trạm hạ tầng trong nước (AWS Local Zone) tại Việt Nam vào tháng 6 vừa qua đã giải quyết dứt điểm rào cản về độ trễ mạng và yêu cầu lưu trữ dữ liệu trong nước.