Việt Nam: Điểm đến an toàn, hiệu quả, tin cậy cho dòng vốn toàn cầu

Phát biểu tại phiên họp đặc biệt về Việt Nam diễn ra ngày 2/10 trong khuôn khổ Hội nghị thường niên lần thứ 31 của Diễn đàn Chứng khoán châu Á, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, khẳng định Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, chủ động nỗ lực trở thành điểm đến an toàn, hiệu quả, tin cậy và bền vững cho dòng vốn khu vực cũng như toàn cầu.

Động lực bứt phá của thị trường vốn

Phiên họp mang chủ đề “Đầu tư vào Việt Nam-Vươn mình trong kỷ nguyên mới.” Tại đây, các nhà quản lý cho biết nền kinh tế Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn về nguồn vốn đầu tư trung và dài hạn để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng, phát triển hạ tầng, chuyển dịch năng lượng, công nghệ cao cùng các ngành công nghiệp mới. Trong tiến trình mang tính bước ngoặt này, thị trường vốn được kỳ vọng phát huy vai trò lớn hơn để khơi thông các nguồn lực.

Chia sẻ sâu hơn về định hướng này, bà Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh: “Mục tiêu của chúng tôi là thị trường chứng khoán không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn, mà còn trở thành một kênh cung ứng vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế đồng thời là cầu nối chặt chẽ hơn giữa dòng vốn trong nước và quốc tế.”

Sau hơn 26 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một chương mới đầy triển vọng. Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp là một dấu mốc đặc biệt quan trọng. Kết quả này phản ánh chân thực quá trình cải cách bền bỉ trong nhiều năm qua của các cơ quan quản lý, từ việc nỗ lực hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, hiện đại hóa đồng bộ hạ tầng thị trường đến nâng cao khả năng tiếp cận thị trường đối với các nhà đầu tư quốc tế.

Sau hơn 26 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một chương mới đầy triển vọng.

Những số liệu thực tế được công bố tại diễn đàn cho thấy quy mô và tiềm năng ngày càng lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam. Vốn hóa cổ phiếu trên hai Sở giao dịch chứng khoán hiện đạt khoảng 404 tỷ USD, tương đương 81,7% GDP. Giá trị giao dịch cổ phiếu bình quân từ đầu năm đến nay duy trì ở mức ấn tượng, đạt khoảng 1 tỷ USD/phiên. Đến cuối tháng 9/2026, số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán trên toàn thị trường đã đạt gần 13,9 triệu tài khoản. Đến giữa năm 2026, nếu tính tổng cộng trên cả ba sàn giao dịch gồm HoSE, HNX và UPCoM, tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu ghi nhận con số khoảng 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 410 tỷ USD và bằng 82,3% GDP. Đối với thị trường trái phiếu, dư nợ hiện đạt khoảng 32,1% GDP, trong đó trái phiếu Chính phủ đạt khoảng 20,5% GDP (tương đương 2,5 triệu tỷ đồng) và trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 11,6% GDP (khoảng 1,3 triệu tỷ đồng).

Dù quy mô thị trường đã có bước trưởng thành vượt bậc, người đứng đầu Ủy ban Chứng khoán Nhà nước vẫn thẳng thắn nhìn nhận những thách thức phía trước với một tư duy rất thực tế.

“Chúng tôi nhận thức rõ một điều, nâng hạng thị trường không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu của một hành trình mới. Theo quan điểm của chúng tôi, một thị trường mới nổi không chỉ cần có quy mô lớn hơn; Quan trọng hơn, thị trường phải minh bạch hơn, hiệu quả hơn, an toàn hơn và tiệm cận hơn với các chuẩn mực quốc tế. Đây là mục tiêu dài hạn,” bà Vũ Thị Chân Phương chia sẻ.

Phân tích sâu hơn về áp lực huy động vốn trong giai đoạn mới, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho hay Việt Nam đang chuẩn bị cho giai đoạn bứt phá với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% trong 5 năm tới. Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương gần 1,5 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, ngân sách Nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, chiếm 20%. Gần 80% tổng nhu cầu vốn còn lại phải dựa vào khu vực tư nhân và nguồn vốn quốc tế. Kênh thị trường vốn và chứng khoán đóng vai trò quan trọng khi gánh vác mục tiêu huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng, trung bình mỗi năm cần khoảng 2 triệu tỷ đồng, tương đương 80 tỷ USD. Riêng, tổng giá trị vốn huy động qua thị trường chứng khoán dự kiến cần đạt 5,4 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới, cao gấp hơn 2 lần so với giai đoạn 2020–2025.

Dù hệ thống ngân hàng vẫn giữ vai trò cung ứng vốn quan trọng với quy mô dư nợ tín dụng cuối năm 2025 đạt 18,58 triệu tỷ đồng, bằng 145% GDP, song xu hướng dịch chuyển nguồn vốn trung dài hạn sang thị trường chứng khoán sẽ là tất yếu, nhằm giảm tải áp lực cho hệ thống tổ chức tín dụng. Sự dịch chuyển này được bảo đảm bằng hệ thống khung pháp lý đồng bộ, cải cách quy trình tiệm cận thông lệ quốc tế và việc đưa hệ thống công nghệ thông tin mới vào vận hành ổn định từ năm 2025, giúp nâng cao hạ tầng giám sát và giao dịch.

"Việt Nam là một trong những câu chuyện thành công đáng kinh ngạc"

Đánh giá về triển vọng phát triển, bà Tehmina Khan, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào tại Ngân hàng Thế giới, nhận định Việt Nam là một trong những câu chuyện thành công đáng kinh ngạc về kinh tế trong lịch sử hiện đại. Từ một quốc gia có thu nhập bình quân đầu người chỉ khoảng 100 USD vào năm 1980, Việt Nam đã tăng mức thu nhập này lên hơn 40 lần, chính thức bước vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao. Trên thế giới hiện chỉ có khoảng 16 quốc gia thực hiện được bước chuyển đổi mạnh mẽ này, tiêu biểu như Singapore, Hàn Quốc hay Trung Quốc.

Ngân hàng Thế giới dự báo trong vài năm tới, tăng trưởng của Việt Nam sẽ duy trì ở mức khoảng 7,5% hoặc tương đương, cao hơn nhiều so với mặt bằng chung của khu vực Đông Á nhờ tầng lớp trung lưu gia tăng, dòng vốn FDI dồi dào, xuất khẩu mạnh mẽ và các làn sóng cải cách thể chế.

Từ một quốc gia có thu nhập bình quân đầu người chỉ khoảng 100 USD vào năm 1980, Việt Nam đã tăng mức thu nhập này lên hơn 40 lần, chính thức bước vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao

Tuy nhiên, chuyên gia từ Ngân hàng Thế giới cũng chỉ ra một nền kinh tế tiến từ thu nhập trung bình cao lên thu nhập cao là một chặng đường hoàn toàn khác và đầy thách thức. Thực tế cho thấy phần lớn các quốc gia khi chạm ngưỡng thu nhập trung bình cao thường bị chững lại, ngoại trừ một số trường hợp bứt phá thành công ở Đông Á. Minh chứng từ dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự khác biệt giữa nhóm nâng hạng thành công và nhóm bị tụt lại không nằm ở quy mô tăng trưởng GDP mà nằm ở tốc độ tăng trưởng năng suất lao động. Nhóm bứt phá thành công duy trì tăng trưởng năng suất lao động bình quân 7,5% mỗi năm, trong khi nhóm dừng lại chỉ đạt 2% đến 3%. Do đó, năng suất chính là yếu tố quyết định để nâng vị thế của Việt Nam trong tương lai.

Thêm vào đó, Việt Nam đang thực hiện quá trình chuyển đổi này trong một bối cảnh thế giới phức tạp hơn trước, đối mặt với sự bất ổn của thương mại toàn cầu, xu hướng già hóa nhanh chóng của lực lượng lao động và rủi ro lớn từ biến đổi khí hậu. Ước tính tổn thất kinh tế tích lũy do khí hậu của Việt Nam có thể lên tới 12% GDP vào năm 2050. Để giải quyết các thách thức vĩ mô này, Ngân hàng Thế giới khuyến nghị Việt Nam cần tập trung vào các ưu tiên cốt lõi, đó là nâng cao năng lực cạnh tranh của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước, phát triển nguồn nhân lực kỹ năng, nâng cao hiệu quả đầu tư công cho tương lai và khơi thông nguồn vốn vào các lĩnh vực năng động. Đặc biệt, công cuộc tái cơ cấu hành chính đang diễn ra là cơ hội vàng để tinh gọn bộ máy, tăng tính dự báo của chính sách và nâng cao năng lực thể chế.

Về mặt tài chính, kế hoạch tăng tỷ lệ đầu tư công trên GDP lên mức 10% trong 5 năm tới và kế hoạch vay vốn giai đoạn 2026-2030 của Chính phủ cao gấp hơn 3 lần chu kỳ trước sẽ đặt áp lực lớn lên thị trường trái phiếu còn mỏng. Khả năng hấp thụ của các nhà đầu tư truyền thống (như ngân hàng, quỹ bảo hiểm xã hội) sẽ gặp thách thức, khiến chi phí vay vốn có xu hướng tăng lên. Điểm thuận lợi là Việt Nam thuộc nhóm quốc gia thặng dư tiết kiệm khi tổng tiết kiệm nội địa chiếm tới 37% GDP đồng thời sở hữu tiềm năng lớn về nguồn vốn nước ngoài. Vấn đề cốt lõi là phải xây dựng các kênh và công cụ tài chính để khơi thông các nguồn lực này.

Trước những bài toán dài hạn về chất lượng tăng trưởng được đại diện Ngân hàng Thế giới đặt ra, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chia sẻ sự chủ động xây dựng những bước đi chiến lược, toàn diện nhằm hiện đại hóa thị trường.

Bà Vũ Thị Chân Phương cho biết trong những năm tới, Việt Nam sẽ tiếp tục cải cách thị trường, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và quản lý, tăng cường công bố thông tin và quản trị doanh nghiệp, nâng cao chất lượng cũng như sự đa dạng của sản phẩm, mở rộng cơ sở nhà đầu tư đồng thời tạo điều kiện để các nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường thuận lợi và minh bạch hơn.

“Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng thị trường, triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm, thúc đẩy tài chính xanh và ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, giám sát thị trường. Những cải cách này hướng tới một mục tiêu rất rõ ràng, giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn vì doanh nghiệp, vì nhà đầu tư và vì nền kinh tế,” Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khẳng định.

Để thực hiện mục tiêu huy động vốn cho giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số, bên cạnh kênh cung ứng vốn truyền thống là kênh tín dụng ngân hàng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác định 5 định hướng ưu tiên trọng tâm trong thời gian tới.

Các giải pháp bao gồm: Tái cân bằng cấu trúc dẫn vốn giữa tín dụng và thị trường vốn; Đa dạng hóa công cụ nợ bằng đồng nội tệ thông qua hoàn thiện pháp lý cho trái phiếu hạ tầng, trái phiếu dự án; Xây dựng cơ sở nhà đầu tư tổ chức dài hạn với mục tiêu đến năm 2030 tài sản khối ngoại đạt 15% GDP, tài sản ròng của các quỹ đầu tư đạt 5% GDP; Phát triển hệ sinh thái tài chính xanh (bao gồm trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội, trái phiếu bền vững theo chuẩn quốc tế); Và, hội nhập sâu rộng nhằm giảm chi phí vốn. Bên cạnh đó, mục tiêu tiếp theo của thị trường là hướng tới nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Đầu tư (Investment Grade), duy trì xếp hạng FTSE Russell và đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của MSCI đến năm 2030, tạo tiền đề vững chắc cho việc vận hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Bà Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh với chủ đề “Đầu tư vào Việt Nam – Vươn mình trong kỷ nguyên mới,” diễn đàn phản ánh vị thế của Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng lớn hơn, cùng cam kết mạnh mẽ trong việc tiếp tục cải cách và hội nhập quốc tế. Việt Nam mong muốn trở thành một đối tác tích cực, có trách nhiệm và đáng tin cậy trong cộng đồng thị trường vốn khu vực, đồng thời cùng các quốc gia, tổ chức và thành viên thị trường xây dựng những thị trường vốn châu Á vững mạnh hơn, kết nối chặt chẽ hơn và phát triển bền vững hơn./.