Hơn 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) đã từng bước xây dựng khuôn khổ hợp tác toàn diện, từ chính trị, ngoại giao đến kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học-công nghệ và phát triển bền vững.
Trong tiến trình đó, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) tạo động lực quan trọng thúc đẩy trao đổi thương mại, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tăng cường kết nối doanh nghiệp hai bên. Đặc biệt, việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 1/2026 tiếp tục mở rộng không gian hợp tác, tạo nền tảng để hai bên khai thác hiệu quả hơn tiềm năng và lợi thế bổ trợ.
Do đó, chuyến thăm chính thức EU của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng tạo động lực thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại song phương phát triển sâu rộng, thực chất hơn.
Hợp tác sâu rộng
Là một thực thể kinh tế, chính trị đặc thù, sau hơn 60 năm hình thành và phát triển, EU đã từng bước xây dựng mức độ liên kết nội khối ngày càng sâu rộng và mở rộng kết nạp thành viên mới. Với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt 19.400 tỷ USD, EU hiện là nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới và chiếm khoảng 14% tổng giao dịch thương mại toàn cầu.
Kể từ khi chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 28/11/1990, quan hệ Việt Nam-EU phát triển ngày càng tích cực. Vì vậy, việc hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện nhân chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa tháng 1/2026 là dấu mốc lịch sử, đưa Việt Nam trở thành quốc gia ASEAN đầu tiên có khuôn khổ quan hệ cao nhất với EU, thể hiện mức độ tin cậy chính trị và tầm nhìn chiến lược chung trong giai đoạn phát triển.
Theo Bộ Công Thương, sau 6 năm triển khai, Hiệp định EVFTA đã phát huy hiệu quả mạnh mẽ, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN. Các đối tác xuất khẩu chính của Việt Nam trong Khối EU tập trung vào các thị trường Hà Lan, Đức, Pháp, Italy, Bỉ, Tây Ban Nha chiếm trên 70% tổng kim ngạch xuất khẩu sang EU và đang có sự chuyển dịch tích cực, mở rộng sang các thị trường nhỏ hơn, thị trường ngách như tại Bắc Âu, Đông Âu hay Nam Âu. Cùng với đó, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang EU bao gồm điện thoại các loại và linh kiện; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; giày dép; dệt may; đồng thời đẩy mạnh các mặt hàng nông lâm thủy sản…
Trao đổi thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU những năm gần đây đã chứng kiến kết quả tích cực với vai trò hỗ trợ đáng kể từ Hiệp định EVFTA và đặc biệt đáng ghi nhận trong bối cảnh thị trường bất ổn, chuỗi cung ứng, giao thương và kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều khó khăn.
Dẫn thống kê từ Hải quan Việt Nam, Bộ Công Thương cho biết kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020 tới năm 2025, trao đổi thương mại hai chiều Việt Nam-EU đạt trung bình 64,03 tỷ USD/năm, tăng trưởng bình quân 8,5%/năm. Trong số đó, xuất khẩu sang EU đạt trung bình 47,71 tỷ USD/năm, tăng bình quân khoảng 10,2%/năm; nhập khẩu từ EU đạt trung bình 16,32 tỷ USD/năm, tăng bình quân khoảng 4,2%/năm.
Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU đạt 73,81 tỷ USD, tăng 7,79% so với năm 2024 và chiếm 7,9% trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước. Trong đó, xuất khẩu sang EU đạt 56,18 tỷ USD, tăng 8,56% so với năm trước, chiếm 11,8% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam; nhập khẩu từ EU đạt 17,64 tỷ USD, tăng 5,39%, chiếm 3,9% tổng kim ngạch nhập khẩu. Hơn nữa, với tốc độ tăng xuất khẩu cao hơn nhập khẩu, Việt Nam duy trì xuất siêu lớn sang thị trường EU với mức xuất siêu năm 2025 đạt 38,54 tỷ USD, tăng đáng kể so với mức 35 tỷ USD của năm 2024.
Tính chung 8 tháng năm 2026, trao đổi thương mại hai chiều Việt Nam-EU tiếp tục ghi nhận kết quả khả quan, đạt 57,16 tỷ USD, tăng 18 % so với cùng kỳ năm 2025, chiếm 7,4% tỷ trọng trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Trong đó, xuất khẩu đạt 44,26 tỷ USD, tăng 19,66%, chiếm 11,8% tỷ trọng; nhập khẩu đạt 12,91 tỷ USD, tăng 12,75%, chiếm 3,26% tỷ trọng.
Những kết quả này cho thấy EVFTA tiếp tục là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường châu Âu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, lợi ích từ hiệp định không chỉ nằm ở cắt giảm thuế quan mà còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu ngày càng cao về môi trường.
Còn nhiều dư địa
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), trong khảo sát Chỉ số niềm tin kinh doanh quý 2/2026, 55% doanh nghiệp châu Âu tham gia khảo sát xem Việt Nam là cơ sở hoạt động cốt lõi hoặc địa điểm tăng trưởng quan trọng. Ngoài ra, 22% doanh nghiệp châu Âu tham gia khảo sát coi Việt Nam là một phần đáng kể trong mạng lưới hoạt động khu vực. Đáng lưu ý, trong số các doanh nghiệp châu Âu tham gia thương mại song phương, một nửa cho biết họ trực tiếp hưởng lợi từ ưu đãi thuế quan EVFTA; hai phần ba nhóm doanh nghiệp này ghi nhận tiết kiệm tài chính có thể đo lường được.
Ngày 1/8/2026 vừa qua đã đánh dấu cột mốc tròn 6 năm Hiệp định EVFTA chính thức đi vào hiệu lực. Dù chỉ là một chương ngắn ngủi trong hành trình 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa EU và Việt Nam nhưng hiệp định này đã tạo ra những tác động đáng kể đối với hành lang kinh tế song phương. EVFTA đã thành công biến chuyển những thiện chí chính trị thành hội nhập thương mại giá trị cao, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và đưa Việt Nam cắm mốc vững chắc vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nhìn lại cột mốc quan trọng này, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert phân tích gần một nửa tổng kim ngạch thương mại ba thập kỷ qua giữa EU và Việt Nam diễn ra dưới khuôn khổ của EVFTA. Điều đó cho thấy sự gia tăng nhanh chóng của tốc độ hội nhập thương mại ngay khi các rào cản tiếp cận thị trường được tháo gỡ. Đặc biệt, 6 năm thực thi, tác động của EVFTA đã hiện hữu và đo lường được. Cụ thể, hiệp định đã tái định hình dòng chảy thương mại, bồi đắp niềm tin kinh doanh và đưa Việt Nam trở thành một trong những neo kinh tế quan trọng hàng đầu của châu Âu tại châu Á.
Ông Trần Ngọc Quân, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU, nhận định không chỉ thúc đẩy tăng trưởng thương mại, EVFTA còn góp phần củng cố quan hệ đối tác toàn diện Việt Nam-EU, đồng thời mở rộng hợp tác trong lĩnh vực xanh, chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Trong cơ cấu xuất nhập khẩu hàng hóa giữa hai bên, cơ cấu kinh tế giữa Việt Nam với EU mang tính bổ sung lẫn nhau, tạo nền tảng thuận lợi để mở rộng hợp tác. Đặc biệt, Hiệp định EVFTA đã năm thứ 6 thực thi với trên 90% hàng hóa được tự do và đến năm 2027, EU sẽ xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan đối với hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện cho Việt Nam đi trước các đối thủ từ 3-5 năm. Quan trọng hơn, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã quen với tập quán, quy định của thị trường, xây dựng được mạng lưới đối tác ổn định. Đây là vốn quý giúp doanh nghiệp đi nhanh hơn trong giai đoạn tới. Thời gian tới, Thương vụ sẽ tiếp tục đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước trong việc tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường cho hàng Việt; đồng thời phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh, đảm bảo quyền và lợi ích của doanh nghiệp Việt trong quá trình giao thương.
Nhằm thúc đẩy hợp tác chuỗi cung ứng nguyên liệu thô chiến lược, tại buổi làm việc với đoàn chuyên gia thuộc Chương trình hỗ trợ nguyên liệu thô quan trọng (Critical Raw Materials Facility - CRMF) của Liên minh châu Âu (EU), ông Đỗ Nam Bình, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), đã trao đổi về định hướng phát triển công nghiệp Việt Nam, vai trò của nguyên liệu thô trong sản xuất, chế biến, chế tạo và tiềm năng hợp tác giữa hai bên.
Các nội dung trao đổi tập trung vào phát triển chuỗi giá trị công nghiệp, nâng cao năng lực công nghệ, gia tăng giá trị chế biến trong nước và thúc đẩy sự tham gia của Việt Nam vào các chuỗi giá trị quốc tế. Đây là những định hướng quan trọng nhằm nâng cao năng lực sản xuất, phát triển công nghiệp hiện đại và tăng cường tính bền vững của nền kinh tế.
Đối với lĩnh vực nguyên liệu thô chiến lược, hợp tác Việt Nam-EU không chỉ dừng ở khai thác và sử dụng tài nguyên mà còn hướng tới chế biến sâu, chuyển giao công nghệ, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ cao. Qua đó, Việt Nam có thêm cơ hội nâng cao giá trị gia tăng trong nước, sử dụng hiệu quả nguồn lực và từng bước củng cố năng lực tự chủ công nghiệp. Thông qua buổi làm việc, đoàn chuyên gia EU có thêm cơ sở để nghiên cứu, đánh giá tiềm năng phát triển chuỗi cung ứng nguyên liệu thô quan trọng giữa hai bên, qua đó xác định các lĩnh vực ưu tiên và cơ hội hợp tác trong thời gian tới.
Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, thúc đẩy hợp tác nguyên liệu thô chiến lược sẽ góp phần mở rộng không gian hợp tác kinh tế Việt Nam-EU, nâng cao vị thế của Việt Nam trong các chuỗi giá trị toàn cầu và tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp theo hướng tự chủ, hiện đại, bền vững./.
(TTXVN/Vietnam+)