Hôm qua, chính quyền Ả Rập Xê Út thông báo cuộc tấn công của Houthi nhắm vào sân bay quốc tế King Khalid ở thủ đô Riyadh ngày 10.10 đã làm ít nhất 12 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương. Houthi xác nhận đã tiến hành tấn công nhằm đáp trả các đợt không kích của Ả Rập Xê Út tại Yemen. Gần đây, Houthi liên tục tấn công các sân bay của đối phương.
Ăn miếng, trả miếng
Theo Reuters, đây là đợt tấn công chết chóc nhất tại Ả Rập Xê Út trong hơn 10 năm qua và cũng là đòn đánh nặng nề nhất mà vương quốc này hứng chịu từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát hồi cuối tháng 2.
Cột khói bốc lên sau cuộc không kích tại Sanaa (Yemen)
ẢNH: AFP
Sau khi Houthi giành quyền kiểm soát thủ đô Sanaa của Yemen vào năm 2014, Ả Rập Xê Út dẫn đầu liên quân khu vực mở chiến dịch để ủng hộ chính quyền được quốc tế công nhận chống Houthi từ năm 2015. Năm 2022, thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập nhưng đến tháng 7 năm nay, Houthi khôi phục chiến sự với cáo buộc Ả Rập Xê Út tấn công sân bay Sanaa để ngăn một máy bay từ Iran hạ cánh.
Hồi tháng 9, Houthi mở đợt tiến quân và giành được các khu vực chiến lược ở biển Đỏ cũng như eo biển Bab el-Mandeb, nút thắt cổ chai quan trọng cho thương mại toàn cầu. Lực lượng thân Iran này cũng tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Ả Rập Xê Út để đáp trả sự phong tỏa hàng không của nước này. Biển Đỏ là tuyến hàng hải cực kỳ quan trọng của Ả Rập Xê Út, giúp nước này xuất khẩu dầu mỏ ra thế giới sau khi xung đột Iran làm gián đoạn tuyến xuất khẩu qua eo biển Hormuz.
Trả lời phỏng vấn tờ Arab News, thân vương Turki al-Faisal, cựu Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Ả Rập Xê Út, cho biết đợt tiến công của Houthi đã thúc đẩy sự thay đổi chính sách của vương quốc, theo đó sự kiềm chế được hình thành từ khi nhà nước Ả Rập Xê Út hiện đại ra đời "không còn hiệu quả nữa".
Tương tự, nhà nghiên cứu Adam Baron tại Viện Nghiên cứu Mỹ Mới cho rằng đợt tiến quân chớp nhoáng của Houthi hồi tháng 9 là khoảnh khắc sống còn đối với Ả Rập Xê Út, buộc nước này phải hành động hoặc chấp nhận nguy cơ Houthi kiểm soát toàn bộ Yemen, theo tờ The Washington Post.
Khói lửa bốc lên từ sân bay quốc tế King Khalid tại Riyadh
ẢNH: AP
Vài ngày sau đó, quân chính phủ Yemen với sự hỗ trợ của Riyadh mở chiến dịch phản công, kéo theo những đòn đáp trả của Houthi nhằm vào nhiều sân bay và cơ sở hạ tầng năng lượng tại Ả Rập Xê Út. Ông Baron và một số chuyên gia khác cảnh báo cả hai bên đang trong vòng xoáy leo thang và xung đột đang đặt ra mối đe dọa sống còn đối với Ả Rập Xê Út cũng như một số nơi ở Trung Đông.
Thế khó của Riyadh
Giới quan sát nhận định những cuộc tấn công của Houthi đang giáng đòn nặng nề vào chiến lược đa dạng hóa kinh tế của Ả Rập Xê Út. Thái tử Mohammed bin Salman, nhân vật được coi là giữ quyền quyết định đáng kể ở nước này, đang đứng trước bài toán khó trong việc ngăn chặn Houthi đồng thời phải tránh một cuộc chiến kéo dài với rủi ro làm đổ bể kế hoạch kinh tế.
Các quan chức khu vực từ tháng trước đã nói với AP rằng Ả Rập Xê Út đang cạn kiệt tên lửa đánh chặn và phải kêu gọi nhiều đối tác triển khai vũ khí phòng không để hỗ trợ. Hồi tháng 8, Ả Rập Xê Út ký thỏa thuận phòng thủ chung với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, tương tự hiệp ước phòng vệ tập thể của NATO. Hai nước này xác nhận đã triển khai lực lượng đến Ả Rập Xê Út nhưng nhấn mạnh chủ yếu để hỗ trợ phòng thủ. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan thậm chí tuyên bố thẳng thừng rằng Ankara sẽ không tiến hành chiến dịch quân sự tại Yemen.
Trong khi đó, giới quan sát cho biết với sự hậu thuẫn từ Iran, Houthi đã tích lũy được kho vũ khí hiện đại gồm tên lửa và máy bay không người lái (UAV) qua nhiều năm, đồng thời thiết lập được bộ máy chỉ huy thống nhất. Năm 2023, lực lượng này đã chứng minh năng lực quân sự thông qua các đợt tấn công tàu thuyền tại biển Đỏ, làm ảnh hưởng nghiêm trọng hoạt động hàng hải qua tuyến giao thương huyết mạch này.
Người ủng hộ Houthi biểu tình tại Sanaa
ẢNH: REUTERS
Nhà tư vấn rủi ro Brett Erickson nói với The Washington Post Houthi có năng lực tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng sâu trong lãnh thổ Ả Rập Xê Út. Theo ông, Houthi vẫn sẽ tiếp tục các cuộc tấn công dạng này với tính toán rằng thiệt hại mà họ gây ra cho Ả Rập Xê Út lớn hơn nhiều so với những gì Riyadh có thể gây ra cho họ.
Theo CNN, nhiều chuyên gia nhìn nhận xung đột tại Yemen liên kết với cuộc chiến của Mỹ với Iran, và chừng nào chiến sự còn diễn ra thì người Iran vẫn sẽ tiếp tục có động lực mạnh mẽ để hậu thuẫn Houthi "quấy rối" Ả Rập Xê Út. Giới phân tích dự đoán các quốc gia vùng Vịnh có thể tìm cách đạt được một giải pháp ngoại giao riêng với Iran hoặc leo thang các cuộc không kích quân sự để tiêu diệt giới lãnh đạo Houthi. Tuy nhiên, "không có kịch bản nào trong số đó có thể giải quyết được cuộc xung đột ở Yemen trong tương lai gần", theo cựu Đại sứ Mỹ tại Ả Rập Xê Út Michael Ratney.
Mỹ cân nhắc can thiệp
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm qua chỉ trích cuộc tấn công mới của Houthi là "không thể chấp nhận", theo AFP. Ông cho biết sẽ liên lạc với thái tử Mohammed bin Salman và hé lộ sẽ sớm quyết định có tham gia không kích chống Houthi hay không. "Chúng tôi có thể tham gia. Chúng tôi sẽ xem xét và ra quyết định", chủ nhân Nhà Trắng nói.
Phản ứng của quốc tế
Hàng loạt quốc gia trong khu vực và trên thế giới lên án mạnh mẽ cuộc tấn công ngày 10.10 của Houthi. Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres cho hay ông "cực kỳ sốc" và cáo buộc hành động tấn công hạ tầng dân sự là vi phạm luật quốc tế, cần chấm dứt ngay. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen gọi đó là hành động leo thang nguy hiểm, gây bất ổn giao thương toàn cầu. Nhiều đại sứ quán nước ngoài tại Ả Rập Xê Út như Anh, Canada, Đức, Tây Ban Nha, Mỹ đã cảnh báo công dân tránh xa sân bay quốc tế ở Riyadh sau vụ tấn công đẫm máu.