Một chiếc UAV giá 500 USD mang theo lựu đạn đã phá hủy một xe bọc thép trị giá 4 triệu USD. Người điều khiển là một thanh niên 22 tuổi đeo kính chuyên dụng cho đua UAV, ngồi trong tầng hầm cách tiền tuyến 2km.
Thanh niên này tự lắp ráp chiếc UAV từ các linh kiện có sẵn trên thị trường, gồm khung đua bằng sợi carbon, động cơ không chổi than, pin lithium-polymer và camera góc nhìn thứ nhất (FPV) truyền hình ảnh trực tiếp đến kính điều khiển. Quả lựu đạn được gắn bên dưới thiết bị.
Theo trang Military Machine, toàn bộ hệ thống vũ khí này có giá thấp hơn một chiếc máy tính xách tay loại tốt và đang làm thay đổi cục diện xung đột sâu sắc hơn bất kỳ hệ thống vũ khí nào từng xuất hiện trong 30 năm qua.
FPV thực chất là gì?
Về cơ bản, FPV chính là thiết bị bay không người lái dùng để đua. Công nghệ này do những người đam mê phát triển. Các phi công đua UAV sẽ điều khiển thiết bị bay 4 cánh quạt với tốc độ hơn 160km/h qua các đường đua có chướng ngại vật. Họ sử dụng kính chuyên dụng hiển thị hình ảnh trực tiếp từ camera gắn trên UAV.
Người điều khiển nhìn thấy những gì UAV quan sát được theo thời gian thực, với độ trễ rất thấp. Các thao tác điều khiển tương đối trực quan, trong đó nghiêng cần điều khiển khiến UAV nghiêng theo hướng tương ứng, đẩy cần về phía trước giúp thiết bị tăng tốc. Những người điều khiển lão luyện có thể đưa FPV bay xuyên cửa sổ, luồn dưới cầu hoặc lách giữa các cành cây ở tốc độ cao.
Ứng dụng công nghệ này vào quân sự gần như là điều tất yếu. Chỉ cần sử dụng một UAV đua, thay camera GoPro bằng hệ thống truyền hình ảnh trực tiếp, gắn thêm khối thuốc nổ, lựu đạn, người ta có thể tạo ra một loại đạn dẫn đường có khả năng bay với tốc độ 96 - 160 km/h, luồn lách qua các ô cửa và đánh trúng mục tiêu với độ chính xác tính bằng centimet.
Người điều khiển dẫn đường cho UAV đến tận thời điểm va chạm, liên tục điều chỉnh hướng bay cho đến ngay trước khi phát nổ. Không có biện pháp đối phó nào có thể ngăn chặn được sự phán đoán của con người trong giai đoạn cuối của cuộc tấn công.
Bài toán chi phí thấp, hiệu quả cao
Chính sự chênh lệch về chi phí khiến các nhà hoạch định quốc phòng đặc biệt lo ngại. Một chiếc FPV có giá khoảng 200 - 500 USD chi phí linh kiện. Người điều khiển có kỹ năng có thể tự lắp ráp một thiết bị trong vài giờ từ những linh kiện được bán phổ biến trên thị trường.
Khối nổ, thường là đầu đạn RPG-7 được cải biến hoặc đầu nổ lõm chế tạo bằng công nghệ in 3D, có thể tốn thêm 50 - 200 USD. Tổng chi phí cho mỗi phương tiện tấn công vì thế dưới 1.000 USD.
Trong khi đó, các mục tiêu mà loại UAV này phá hủy có giá cao hơn nhiều lần. Một xe tăng T-72 có giá khoảng 1-2 triệu USD, xe chiến đấu bộ binh BMP có giá 500.000 - 1 triệu USD/chiếc, pháo tự hành có giá 3 - 5 triệu USD/hệ thống, xe bọc thép chở quân có giá 500.000 - 2 triệu USD/chiếc. Ngay cả một xe tải tiếp tế chở đầy đạn dược cũng đại diện cho lượng phương tiện và giá trị hậu cần không dễ thay thế, ước tính khoảng 50.000 - 100.000 USD/chiếc.
Một người điều khiển FPV với kho linh kiện và thuốc nổ trị giá 5.000 USD có thể phá hủy lượng trang thiết bị quân sự trị giá hàng triệu USD của đối phương chỉ trong một ngày.
Theo Military Machine, chưa có hệ thống vũ khí nào trong lịch sử đạt được tỷ lệ chênh lệch chi phí tấn công - hiệu quả như vậy.
Các tên lửa chống tăng như Javelin có giá khoảng 178.000 USD/ quả hay NLAW giá khoảng 30.000 USD/quả từng được xem là bước đột phá khi giúp bộ binh tiêu diệt xe tăng với chi phí thấp hơn nhiều so với giá trị mục tiêu. Tuy nhiên, FPV còn có giá rẻ hơn từ 100 - 350 lần.
Ukraine - nơi thử nghiệm thực tế
Cuộc xung đột tại Ukraine đã trở thành cuộc thử nghiệm thực tế lớn nhất thế giới về tác chiến bằng FPV. Cả Nga và Ukraine đều sản xuất và triển khai loại UAV này với số lượng khổng lồ. Đến năm 2024, Ukraine đã sản xuất hàng chục nghìn chiếc FPV mỗi tháng thông qua mạng lưới gồm các nhà máy quân sự, xưởng tình nguyện và những người vận hành cá nhân. Nga cũng mở rộng sản xuất với quy mô tương tự, khiến chiến tuyến dày đặc loại vũ khí này.
Tác động về chiến thuật mang tính đột phá. Các loại xe bọc thép từng có thể di chuyển tương đối an toàn qua địa hình trống trải nay phải đối mặt với nguy cơ bị UAV tấn công theo đàn. Một xe tăng di chuyển qua cánh đồng trống, trong tầm hoạt động của FPV từ vị trí của đối phương có thể phải hứng chịu 5 - 10 đợt tấn công chỉ trong một lần cơ động.
Một số FPV đánh trúng mục tiêu, số khác bị hệ thống tác chiến điện tử đánh chặn. Tuy nhiên, số lượng quá lớn đảm bảo vẫn có đủ thiết bị bay không người lái xuyên thủng hệ thống phòng thủ, biến việc di chuyển mà không có biện pháp bảo vệ thành hoạt động cực kỳ nguy hiểm.
FPV đã mở rộng vùng tiêu diệt vượt ra ngoài tầm giao chiến bằng hỏa lực trực tiếp truyền thống. Một tay súng bắn tỉa có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách 800 - 1.200m, trong khi tên lửa chống tăng có tầm bắn 2 - 5km. Tùy dung lượng pin và khả năng kết nối vô tuyến, một chiếc FPV có thể bay xa 5 - 15km, bay vòng qua chướng ngại vật, vượt địa hình và tiếp cận những vị trí mà vũ khí đòi hỏi tầm nhìn trực tiếp không thể vươn tới.
Một xe tăng đỗ sau tòa nhà có thể tránh được tên lửa chống tăng nhưng không thể tránh khỏi việc bị FPV tập kích nếu khí tài này có thể bay qua tòa nhà rồi bổ nhào xuống từ phía trên.