Thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội cựu chiến binh VN, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, vừa có công văn dài 8 trang gửi Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng Viện KSND tối cao, kiến nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm vụ 6 cựu chiến binh bị kết tội "hủy hoại rừng" tại Lâm Đồng.
Trong suốt nhiều năm qua, Hội Cựu chiến binh VN đã cử hội viên tham gia bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của 6 cựu chiến binh tại phiên tòa.
Các cựu chiến binh gồm các ông Đỗ Mạnh Hùng, Ngân Xuân Dũng, Hoàng Văn Sằn, Nguyễn Nam Thái, Vũ Tất Đắc và Cao Minh Điến. Theo hồ sơ, đầu năm 2015, Chi hội Cựu chiến binh thôn 6, xã Trường Xuân, H.Đắk Song, tỉnh Đắk Nông (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng) họp bàn phát dọn cây bụi, cây dây leo… chờ đốt tại khu đất được cho là không còn rừng để trồng keo gây quỹ hoạt động. Sau đó, các cựu chiến binh bị lập biên bản, khởi tố, truy tố về tội "hủy hoại rừng".
Nhóm 6 cựu chiến binh kêu oan suốt 11 năm
ẢNH: NGÂN NGA
Vụ án đến nay đã kéo dài 11 năm, trải qua 3 lần xét xử sơ thẩm, 3 lần phúc thẩm và một lần giám đốc thẩm. Dù đã chấp hành xong hình phạt từ 6 - 7 tháng tù, cả 6 người vẫn tiếp tục kêu oan. Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM từng hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, phúc thẩm để điều tra lại vì cho rằng còn nhiều vấn đề chưa đủ căn cứ kết tội.
Tuy nhiên, sau khi điều tra, xét xử lại sơ thẩm, phúc thẩm lần 3, TAND Khu vực 6 - Lâm Đồng và TAND tỉnh Lâm Đồng tiếp tục kết tội 6 bị cáo theo khoản 1 điều 189 bộ luật Hình sự năm 1999.
CHƯA LÀM RÕ DIỆN TÍCH RỪNG BỊ THIỆT HẠI
Một trong những vấn đề được thượng tướng Bế Xuân Trường đặc biệt nêu ra trong công văn là chưa làm rõ diện tích rừng thực tế bị hủy hoại do hành vi của các bị cáo. Cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng xác định các bị cáo có hành vi hủy hoại rừng trong 4 ngày (2 ngày của tháng 1.2015 và 2 ngày của tháng 4.2015). Tuy nhiên, quyết định giám đốc thẩm năm 2020 của TAND cấp cao tại TP.HCM từng nêu, theo khoản 1 điều 189 bộ luật Hình sự năm 1999, Thông tư liên tịch 19 năm 2007 của Bộ NN-PTNT - Bộ Tư pháp - Bộ Công an - Viện KSND tối cao - TAND tối cao và Nghị định 157 năm 2013, hành vi hủy hoại rừng sản xuất phải đạt diện tích trên 5.000 m² mới đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự.
Trong khi đó, diện tích được xác định bị xâm hại trong 2 ngày tháng 1.2015 là 4.000 m² và vấn đề nằm ở 2 ngày còn lại (tháng 4.2015). Theo kiến nghị của Hội Cựu chiến binh VN, các tài liệu trong hồ sơ thể hiện trước thời điểm này, diện tích 0,98 ha tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, tiểu khu 1710 đã bị hủy hoại hoàn toàn.
Toàn cảnh vụ án
ĐỒ HỌA: NGÂN NGA
Cụ thể, tại biên bản vi phạm hành chính ngày 27.3.2015 và biên bản xác minh ngày 28.3.2015 của Chi cục Kiểm lâm xác định 0,98 ha rừng đã bị hủy hoại hoàn toàn từ 40 - 50 ngày trước. Một số tài liệu, lời khai khác cũng thể hiện tại thời điểm kiểm tra, rừng đã bị chặt phá. Từ đó, Hội Cựu chiến binh VN đặt vấn đề: "Nếu đến tháng 4.2015 khu vực này đã không còn rừng thì cơ sở nào để xác định các bị cáo tiếp tục hủy hoại vào 2 ngày của tháng 4.2015?".
Sau khi vụ án bị hủy để điều tra lại, theo Hội Cựu chiến binh VN, quá trình điều tra và 2 cấp tòa xét xử lần 3 cũng không làm rõ các bị cáo có thực hiện hành vi chặt phá trong 2 ngày tháng 4.2015 hay không và diện tích cụ thể bao nhiêu.
Nếu chỉ tính hành vi trong 2 ngày của tháng 1.2015 với diện tích 4.000 m² thì chưa đạt ngưỡng trên 5.000 m² để xử lý hình sự, theo nội dung đã được chính quyết định giám đốc thẩm đặt ra.
VÌ SAO KHÔNG SỬ DỤNG KẾT LUẬN GIÁM ĐỊNH CỦA BỘ ?
Cũng theo thượng tướng Bế Xuân Trường, kết luận giám định ngày 24.4.2015 của ông Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP.Gia Nghĩa cũ) xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng. Đây là một trong những căn cứ được sử dụng để buộc tội các bị cáo. Tuy nhiên, trong chính kết luận giám định này, ông Huỳnh Văn Triệu thừa nhận: "Giám định viên không có chức năng giám định trắc địa nên căn cứ và sử dụng số liệu về diện tích tại biên bản khám nghiệm hiện trường ngày 21.4.2015".
Quyết định giám đốc thẩm năm 2020 cũng đã đặt vấn đề về hoạt động giám định. Theo đó, việc giám định liên quan nhiều lĩnh vực chuyên môn nên cần giám định tập thể; việc xác định diện tích dựa trên biên bản hiện trường do người không có chuyên môn phù hợp thực hiện cần được khắc phục bằng việc trưng cầu giám định lại bởi tập thể giám định viên có chuyên môn.
Sau khi bị giám đốc thẩm hủy án, năm 2022 các cơ quan tố tụng đã trưng cầu giám định đến Hội đồng giám định tư pháp thuộc Bộ NN-PTNT (cũ) và có kết quả khác đáng kể. Theo kết luận giám định này: "Do thiếu căn cứ về hệ thống số liệu biên bản hiện trường và không có ảnh vệ tinh phù hợp, nên không đủ cơ sở xác định ranh giới, diện tích và trạng thái rừng bị thiệt hại".
Như vậy, kết luận của Hội đồng giám định tư pháp thuộc Bộ NN-PTNT không xác định được chính những yếu tố quan trọng liên quan đến việc buộc tội, gồm ranh giới, diện tích và trạng thái rừng bị thiệt hại.
Theo Hội Cựu chiến binh VN, lẽ ra bản án sơ thẩm và phúc thẩm lần 3 phải xem xét, đánh giá kết luận giám định của Bộ NN-PTNT. Tuy nhiên, 2 cấp tòa này lại tiếp tục sử dụng kết luận giám định cá nhân của ông Huỳnh Văn Triệu (từng bị cấp giám đốc thẩm đưa ra là một trong những nguyên nhân để hủy án) để kết tội các bị cáo gây thiệt hại cho rừng.
Từ đó, thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh VN, đề nghị Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng Viện KSND tối cao chỉ đạo rút hồ sơ, kiểm tra, đánh giá độc lập, toàn diện các chứng cứ vụ án.