Xe lửa "xanh" tại châu Âu

Tại Antwerp, miền bắc Bỉ, một công trình đặc biệt vừa mở cửa, biến phần mái đường hầm đường sắt thành nhà máy điện Mặt trời quy mô lớn. Công trình mang tên Solar Tunnel, được giới thiệu là đường hầm năng lượng Mặt trời đầu tiên tại châu Âu, hướng tới việc cung cấp điện sạch cho các đoàn tàu xuyên quốc gia. Sự kiện này đánh dấu bước tiến đáng chú ý trong nỗ lực giảm nhiên liệu hóa thạch, chi phí vận hành và lượng khí thải của giao thông đường sắt châu Âu. Đến đầu tuần, những chuyến xe lửa tốc độ cao chạy giữa Paris và Amsterdam đã trở thành các đoàn tàu đầu tiên tại châu Âu sử dụng nguồn điện từ ánh sáng Mặt trời. Khi đoàn tàu đi qua Solar Tunnel, hệ thống điện được thiết kế để tự động chuyển sang sử dụng năng lượng Mặt trời do các tấm pin trên mái đường hầm tạo ra. Steven De Tollenaere, giám đốc công ty Enfinity phụ trách dự án, cho biết giải pháp này có thể giúp ngành đường sắt giảm đồng thời nhiên liệu tiêu thụ và chi phí giao thông. Solar Tunnel được xây dựng với kinh phí 15,6 triệu euro, kéo dài 3,6 km và chạy xuyên qua khu vực Antwerp, nơi tuyến đường sắt đi qua một cánh rừng lâu năm. Trên phần mái rộng của đường hầm, các nhà đầu tư đã lắp đặt tổng cộng 16.000 bảng điện Mặt trời, phủ kín diện tích khoảng 50.000 m2. Diện tích này tương đương khoảng tám sân bóng đá, cho thấy quy mô đáng kể của hệ thống năng lượng được tích hợp vào hạ tầng đường sắt. Theo công suất thiết kế, toàn bộ các bảng điện có thể sản xuất khoảng 3.300 megawatt giờ điện mỗi năm trong điều kiện vận hành dự kiến. Sản lượng ấy tương đương mức điện tiêu thụ trung bình của gần 1.000 hộ gia đình, đồng thời tạo thêm nguồn cung ổn định cho mạng lưới đường sắt. Điện năng từ Solar Tunnel không chỉ phục vụ các đoàn tàu đi qua, mà còn minh họa cách những công trình giao thông sẵn có có thể đảm nhận thêm vai trò sản xuất năng lượng. Enfinity cam kết dự án có khả năng loại bỏ khoảng 2.400 tấn CO2 mỗi năm, một con số đáng chú ý đối với tuyến đường sắt xuyên rừng và kết nối nhiều quốc gia. Dù hoạt động với mục tiêu giảm phát thải, Solar Tunnel vẫn được thiết kế đủ năng lượng để cung cấp cho khoảng 4.000 chuyến xe lửa mỗi năm. Sự kết hợp giữa vận tải tốc độ cao và điện Mặt trời mở ra mô hình sử dụng hạ tầng kép, trong đó một công trình vừa bảo vệ đường ray vừa hỗ trợ vận hành đoàn tàu. Solar Tunnel còn đảm nhiệm chức năng như một chiếc lá chắn dài, bảo vệ tàu khỏi những sự cố do cây cối đổ xuống đường ray hoặc va vào toa tàu khi đoàn tàu đang chạy. Vai trò bảo vệ này đặc biệt hữu ích vì đường hầm đi xuyên qua khu rừng già ở Antwerp, nơi cành cây gãy đổ có thể gây gián đoạn hoặc nguy hiểm cho giao thông. Nhờ vậy, công trình không chỉ tạo điện sạch mà còn bổ sung một lớp an toàn cho tuyến đường sắt xuyên qua khu vực nhiều cây xanh. Enfinity kỳ vọng Solar Tunnel sẽ trở thành bước đệm để mô hình xe lửa xanh được nhân rộng tại Mỹ và nhiều khu vực khác trên thế giới. Tại Mỹ, một chiến dịch gây quỹ và vận động đang được triển khai nhằm thúc đẩy tuyến xe lửa tốc độ cao nối Tucson với Phoenix, hai thành phố thuộc bang Arizona. Những dự án như vậy cho thấy điện Mặt trời đang được cân nhắc không chỉ cho nhà máy cố định, mà còn cho các hệ thống giao thông cần nguồn năng lượng lớn và ổn định. Tại Ý, Liên minh châu Âu đang tài trợ một dự án phát triển xe lửa gắn các bảng điện Mặt trời trên nóc toa, với mục tiêu cung cấp điện cho hệ thống điều hòa bên trong tàu. Còn tại Pháp, giới chức đang nghiên cứu công nghệ tương tự để cấp điện cho hệ thống chiếu sáng và điều hòa trên các đoàn tàu ở vùng Poitou Charentes. Từ Solar Tunnel tại Bỉ đến những dự án đang hình thành ở Mỹ, Ý và Pháp, đường sắt xanh đang dần chuyển từ ý tưởng thành những công trình vận hành cụ thể.