Xử lý cán bộ làm sai, thủ tục xuất khẩu sầu riêng đã "dễ thở" hơn

Như Dân trí đã đưa tin, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ký Quyết định số 1722 của Thủ tướng về việc thi hành kỷ luật đối với ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT).

Ông Hoàng Trung trước đó bị cáo buộc có dấu hiệu vẽ ra “giấy phép con” để trục lợi trong vụ án mua bán, cấp khống mã số vùng trồng và giấy kiểm nghiệm nông sản, chủ yếu là sầu riêng.

Những sai phạm này được xác định gây thiệt hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người trồng và doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng. Vụ việc do đó gây rúng động trong cộng đồng nông dân và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh sầu riêng.

Thủ tục đã đơn giản hơn trước

Trao đổi với Dân trí chiều 5/9, chị Nguyễn Hà - đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng tại Đắk Lắk cho biết, dù có nhiều năm đưa sầu riêng sang thị trường Trung Quốc, doanh nghiệp của chị vẫn chưa thể tự thực hiện các thủ tục liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói hay các thủ tục kiểm dịch…

Do đó, doanh nghiệp này phải thuê các đơn vị dịch vụ bên ngoài với chi phí từ 8.000-9.000 NDT, tương đương khoảng 30-35 triệu đồng, cho mỗi container loại 50 feet.

“Trước đây chi phí có lúc còn lên đến 50-60 triệu đồng mỗi container nhưng hiện nay cũng đã giảm nhờ các cơ quan chức năng tạo điều kiện thuận lợi hơn”, vị này chia sẻ.

Cũng theo vị này, ngoài chi phí, việc doanh nghiệp lo hơn là nhiều lúc thời gian thực hiện thủ tục kéo dài, thậm chí không thể thực hiện được khiến việc xuất khẩu hàng hóa bị ảnh hưởng.

Ông T. Tùng - đại diện một doanh nghiệp kinh doanh nông sản tại TPHCM cũng chia sẻ, với doanh nghiệp nhỏ, việc thực hiện các thủ tục cấp mã số vùng trồng, MSCSĐG hay giấy kiểm nghiệm để xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc hầu như không thể tự thực hiện được. Thay vào đó, phải thông qua việc “quen biết” với các đầu mối cung cấp dịch vụ.

Theo ông Tùng, việc cấp phép sẽ được thực hiện nhanh hay chậm, tùy thuộc vào mức độ thân thiết của chủ doanh nghiệp với bên cung cấp dịch vụ.

Một chuyên gia trong lĩnh vực trồng, xuất khẩu sầu riêng tại ĐBSCL cũng chia sẻ, việc Trung Quốc yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói hay giấy kiểm nghiệm vàng O, cadimi là điều cần thiết.

Thế nhưng, nghịch lý ở chỗ, tại Việt Nam, việc thực hiện các thủ tục kiểm dịch, cấp mã vùng trồng hay cấp phép các phòng kiểm nghiệm… được thắt chặt, dẫn tới khan hiếm. Từ đó tạo ra cơ chế xin - cho, làm luật, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Như thời điểm hồi tháng 5 vừa qua, khi vùng trồng sầu riêng tại ĐBSCL vào vụ thu hoạch rộ, nhiều cơ sở kiểm nghiệm đồng loạt không nhận mẫu khiến hàng loạt doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng bị đình trệ. Xe chở sầu xếp hàng dài đợi lấy mẫu dẫn đến chất lượng sản phẩm bị ảnh hưởng, giá bán cũng giảm sâu.

Nhiều kỳ vọng trong cải cách trong xuất khẩu sầu riêng

Việc khởi tố, tạm giam cũng như kỷ luật buộc thôi việc đối với các đối tượng liên quan trong “vụ án sầu riêng” thời gian qua đã gây rúng động cộng đồng xuất nhập khẩu ngành hàng tỷ USD.

Sau vụ việc, nhiều doanh nghiệp cho biết phấn khởi hơn khi lãnh đạo Bộ NN&MT đẩy mạnh nghiên cứu sửa đổi quy định, rút ngắn thời gian cấp phép mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Qua đó, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng ngay mùa vụ 2026.

Bà Ng.Thúy, giám đốc một doanh nghiệp XNK nông sản tại TPHCM thẳng thắn chia sẻ, ngành hàng sầu riêng đang trong giai đoạn chuyển tiếp, các thủ tục cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói… đang được thúc đẩy để thực hiện nhanh hơn.

Thế nhưng, một thời gian dài, việc xuất khẩu sầu riêng hầu như nằm trong tay một số vựa có đầy đủ thủ tục. Những doanh nghiệp như của bà Thúy thay vì phải bán trực tiếp đến khách hàng Trung Quốc thì phải thông qua các vựa có đủ hồ sơ, giấy tờ với giá bán thấp hơn mức giá nếu giao trực tiếp đến khách.

“Việc xuất khẩu qua bên thứ ba rất rủi ro, vì phía vựa nắm đằng cán trong mọi việc. Một lô hàng doanh nghiệp mua của vườn đạt chuẩn hàng A nhưng đến vựa có thể bị quy sang thành loại C, thậm chí là hàng dạt, không đủ chuẩn xuất khẩu”, bà Thúy chia sẻ. Năm 2025, doanh nghiệp của bà Thúy cũng đã lỗ gần 2 tỷ đồng khi cung cấp sầu riêng để xuất khẩu sang Trung Quốc.

Còn theo ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, trước đây, sau khi doanh nghiệp và nhà vườn hoàn tất hồ sơ đăng ký mã số vùng trồng, thời gian xử lý thường không rõ ràng. Nhiều trường hợp doanh nghiệp phải chờ 1-2 tháng, thậm chí lâu hơn mà không nhận được thông tin cụ thể về tình trạng hồ sơ.

Hiện nay, quy trình mới đã phần nào khắc phục được tình trạng này. Theo đó, hồ sơ sau khi nộp trên cổng thông tin quốc gia sẽ được cơ quan quản lý kiểm tra trong vòng 3 ngày để xác định đã đầy đủ hay còn thiếu giấy tờ.

Nếu đáp ứng các yêu cầu, trong khoảng 10 ngày tiếp theo, hồ sơ sẽ chuyển sang phía Trung Quốc để tiếp tục thẩm định theo quy định của Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả sầu riêng xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc.

Ông Nguyên nhận định, quy trình mới này được kỳ vọng như một “cuộc cải cách lớn”, hồ sơ sẽ xử lý nhanh, minh bạch hơn rất nhiều so với trước.

“Nếu phía Việt Nam bảo đảm hồ sơ đầy đủ, chính xác, minh bạch và đúng thời hạn, quá trình thẩm định của phía Trung Quốc sẽ nhanh chóng, thuận lợi hơn”, ông Nguyên nhận định.

Tại buổi Họp báo Chính phủ tháng 8/2026 vừa tổ chức, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, cơ quan này đã làm việc trực tiếp với các vùng trồng lớn; đồng thời đơn giản hóa việc cấp mã số vùng trồng và đẩy mạnh phân cấp về địa phương. Hiện cấp phường, xã được giao cấp mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói, kể cả đối với diện tích trồng xen canh.

Ngoài ra, qua làm việc với phía Trung Quốc, Tổng cục Hải quan nước này đã cấp thêm 567 mã vùng trồng sầu riêng Việt Nam, nâng tổng số lên hơn 1.800 mã. Bộ NN&MT đang hoàn tất các thủ tục để phấn đấu đưa kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2026 đạt ít nhất 3,85 tỷ USD, hướng tới 4 tỷ USD.