Xuất khẩu tôm, cá tra sang Mỹ giảm sâu, thủy sản Việt tìm lối thoát mới

Thuế thương mại, thuế chống bán phá giá và các yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe khiến chi phí tiếp cận thị trường này tăng, buộc doanh nghiệp phải tìm thêm dư địa tại châu Á.

Tôm, cá tra cùng giảm sâu tại Mỹ

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tính đến hết tháng 8, kim ngạch xuất khẩu thủy hải sản đạt 8 tỷ USD, tăng 11,8%, nhưng tốc độ tăng đã chậm lại so với mức 12,8% của 7 tháng đầu năm.

Đáng chú ý, tăng trưởng toàn ngành đang ngày càng phụ thuộc vào các thị trường châu Á, trong khi Mỹ, EU và một phần thị trường Nhật Bản có dấu hiệu suy yếu.

Mỹ vẫn là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản chủ lực của Việt Nam, nhưng sức ép đang tập trung ngày càng rõ vào những mặt hàng quan trọng như tôm và cá tra.

Cụ thể, trong 8 tháng, xuất khẩu tôm đạt 3,29 tỷ USD, tăng 12,3% và chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch thủy sản. Tuy nhiên, riêng thị trường Mỹ lại đi ngược xu hướng khi kim ngạch tôm tháng 8 giảm 22%, chỉ còn 70 triệu USD. Lũy kế 8 tháng, xuất khẩu tôm sang Mỹ đạt 427,6 triệu USD, giảm 13,4%.

Bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký VASEP - nhận định sức ép tại thị trường Mỹ đối với thủy sản Việt đang gia tăng, đặc biệt sau những thay đổi liên quan đến thuế chống bán phá giá.

Ngoại trừ các mặt hàng được miễn trừ, hàng hóa Việt Nam vào Mỹ từ 24/7 sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 12,5%, cao hơn mức 10% của một số đối thủ cũng làm gia tăng bất lợi về giá đối với tôm, cá Việt.

Với cá tra, mức sụt giảm còn rõ hơn. Tháng 8, xuất khẩu cá tra sang Mỹ chỉ đạt 12,5 triệu USD, giảm đến 54,8%. Tính chung 8 tháng, kim ngạch đạt 201,7 triệu USD, giảm 13,9%.

VASEP đánh giá, kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá cá tra - cá basa đông lạnh của Việt Nam do Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố hồi giữa tháng 8 vừa qua đã tạo thêm bất lợi cho cá tra Việt Nam.

Theo kết quả này, mức thuế áp dụng với nhiều doanh nghiệp tăng mạnh so với kết quả sơ bộ công bố hồi đầu tháng 2. Thuế của Biển Đông tăng từ 0,29 lên 1 USD/kg; NTSF tăng từ 0,07 lên 0,38 USD/kg. Mức thuế dành cho Caseamex và Navico tăng từ 0,23 lên 0,84 USD/kg. Trong khi đó, các doanh nghiệp thuộc diện áp dụng mức thuế toàn quốc sẽ chịu mức 2,39 USD/kg.

Ông Nguyễn Văn Đạo - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gò Đàng (Godaco) - nhận định những năm gần đây, thị trường Mỹ liên tục biến động, các chính sách về xuất nhập khẩu tạo áp lực với cá tra ngày càng lớn.

Các khoản thuế bổ sung khiến chi phí đưa cá tra Việt Nam vào Mỹ tăng, làm giảm lợi thế cạnh tranh so với cá da trơn sản xuất trong nước và các loại cá thịt trắng khác tại thị trường này.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, áp lực này có thể dẫn đến việc nhà nhập khẩu yêu cầu chia sẻ chi phí thuế, giảm giá mua, điều chỉnh hợp đồng hoặc tìm nguồn cung thay thế.

Người tiêu dùng châu Á “ăn” nhiều tôm cá Việt hơn

Dù không chọn đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Mỹ, ông Đạo cho rằng, động lực tăng trưởng của Gò Đàng nói riêng và ngành thủy sản nói chung vẫn đang được bù đắp đáng kể bởi nhiều thị trường khác như khu vực châu Á.

Trong đó, thị trường Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) và ASEAN là điểm sáng đáng chú ý. Số liệu thống kê cho thấy trong tháng 8, xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc đạt 287,7 triệu USD, tăng 26,2%. Lũy kế 8 tháng đạt 2,03 tỷ USD, tăng 33,4%, chiếm 25,35% tổng kim ngạch toàn ngành.

Thị trường này đóng góp khoảng 60% phần tăng kim ngạch của toàn ngành trong 8 tháng, nhờ nhu cầu đối với tôm, cá tra, cua ghẹ và cá biển.

ASEAN cũng nổi lên với kim ngạch 544,9 triệu USD trong 8 tháng, tăng 20%; riêng tháng 8 tăng tới 31%. Nhật Bản tăng 2%, đạt 1,11 tỷ USD, trong khi Hàn Quốc tăng 4,9%, đạt 566,3 triệu USD.

Sự dịch chuyển thị trường thể hiện khá rõ ở nhóm tôm. Trong khi xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm 13,4% trong 8 tháng, Trung Quốc (gồm Hong Kong) tăng 37,6%, Nhật Bản tăng 10%, Hàn Quốc tăng 16% và ASEAN tăng 48% trong tháng 8.

Bà Lê Hằng cũng cho rằng, từ tháng 9 đến cuối năm, nhu cầu lễ hội và chu kỳ bổ sung tồn kho có thể tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu. Tuy nhiên, kết quả thuế chống bán phá giá tôm dự kiến cuối tháng 9 sẽ tạo ra ảnh hưởng lớn đến đơn hàng đi Mỹ, giá chào bán và khả năng duy trì thị phần của thủy sản Việt Nam những tháng cuối năm tại thị trường này.

“Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 vượt 12 tỷ USD vẫn có cơ sở nếu nhu cầu tại Trung Quốc - Hong Kong được duy trì và các đơn hàng mùa cao điểm không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, tăng trưởng quý IV được dự báo sẽ phân hóa mạnh, tôm có nguy cơ chậm lại, cá tra phải dựa nhiều hơn vào thị trường ngoài Mỹ”, bà Hằng phân tích.