' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tàu chở dầu Caroline Bezengi bị hư hại và chìm một phần trên vùng biển ngoài khơi Oman vào ngày 6/8 (Ảnh: Reuters).
Leo thang tấn công trên biển
Ngày 8/9, Mỹ đã tấn công 5 tàu dầu của Iran, châm ngòi cho cuộc tấn công trả đũa của Tehran vào căn cứ không quân Al-Azraq của Jordan. Ba ngày trước đó, Mỹ cũng đã nhắm mục tiêu vào 3 tàu chở dầu khác của Iran, Al Jazeera đưa tin.
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), các cuộc tấn công này diễn ra sau khi Iran phóng tên lửa đạn đạo về phía một tàu sân bay và một tàu khu trục của Hải quân Mỹ gần eo biển Hormuz.
Đáp trả, Iran tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào 3 tàu chở dầu di chuyển qua "tuyến đường không được cấp phép" trong eo biển, cùng 3 tàu có liên hệ với Mỹ ở các khu vực khác.
Chuỗi đòn "ăn miếng trả miếng" này đã biến Hormuz - tuyến đường thủy huyết mạch vận chuyển hàng triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày - thành một điểm nóng tiềm ẩn thảm họa môi trường. Một cuộc tập kích hiệu quả về mặt quân sự có thể gây hỏa hoạn, làm chìm tàu hoặc dẫn đến sự cố tràn dầu quy mô lớn.
Tính đến ngày 7/9, dữ liệu từ trang thông tin theo dõi hàng hải MarineTraffic cho thấy 42 tàu chở dầu đang chờ đi qua eo biển Hormuz, cùng hàng trăm tàu thuyền khác đang chờ hoặc di chuyển chậm tại vịnh Oman và Vùng Vịnh rộng lớn hơn.
Trong đó, 18 tàu đang chở dầu với tổng công suất vận chuyển ước tính lên tới 1,76 triệu m3 dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ.
Lượng dầu này tương đương khoảng 11,1 triệu thùng, chiếm khoảng 11% nhu cầu dầu hàng ngày của thế giới và đủ để lấp đầy khoảng 714 bể bơi tiêu chuẩn Olympic. Nếu các cuộc tấn công vào tàu thuyền thương mại tiếp diễn, lượng dầu khổng lồ này có thể gặp rủi ro, gây ra những thiệt hại môi trường không thể lường trước.
Thảm họa môi trường cận kề
Một vụ tấn công hoặc làm chìm tàu chở dầu quy mô lớn có thể gây tràn hàng triệu lít dầu vào vịnh Ba Tư, gây ô nhiễm các đường bờ biển, khu vực đánh bắt thủy sản và các hệ sinh thái biển nhạy cảm. Khác với sự cố tràn dầu trên đất liền, dầu trên biển có thể lan rộng ra một khu vực mênh mông, bị dòng hải lưu và gió cuốn đi xa khỏi nơi xảy ra tai nạn ban đầu.
Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, ít nhất 75 tàu đã bị tấn công, khiến ít nhất 21 thuyền viên thiệt mạng. Trong đó, 2 vụ đã dẫn đến tràn dầu nhẹ và 6 vụ gây hỏa hoạn.
Dầu đã rò rỉ từ tàu Caroline Bezengi kể từ khi tàu này mắc cạn cách bờ biển Oman khoảng 41km vào đầu tháng 6, sau khi thủy thủ đoàn báo cáo về một vụ nổ nghi vấn.
Reuters ước tính con tàu này chở 0,8 triệu thùng dầu. Cơ quan Môi trường Oman cảnh báo sự cố tràn dầu có thể ảnh hưởng đến khoảng 40km đường bờ biển gần Ras Madraka cũng như đảo Masirah.
Ngày 3/8, tàu Minoan Pioneer - một tàu chở hàng treo cờ Liberia - đã bị một "vật thể lạ" tấn công ngoài khơi Oman và bốc cháy. Hình ảnh vệ tinh chụp ngày 10/8 cho thấy một vệt dầu lớn gần đảo Qeshm và một vệt dầu khác gần đảo Sirri. Các chuyên gia cho rằng vệt dầu gần đảo này có thể bắt nguồn từ tàu Minoan Pioneer.
Vùng vịnh Ba Tư là một vùng biển nông, gần như khép kín, nơi nuôi dưỡng các rạn san hô, rừng ngập mặn, bãi bùn và đầm lầy mặn. Các hệ sinh thái này đóng vai trò thiết yếu là nơi kiếm ăn và sinh sản cho cá, rùa biển, bò biển (dugong) và các loài chim di cư, đồng thời hỗ trợ ngành thủy sản và bảo vệ đường bờ biển.
Do sự trao đổi nước hạn chế với Ấn Độ Dương, tình trạng ô nhiễm có thể gây thêm áp lực lên các hệ sinh thái biển của Vùng Vịnh. Một nghiên cứu của Đại học Nam Florida công bố vào tháng 6 cho thấy, lượng dầu tràn tại Vùng Vịnh và eo biển Hormuz trong tháng 3 cao gấp 4 lần so với cùng kỳ năm trước.
Tiến sĩ Hussein Samh al Masroori, phó giáo sư tại Đại học Sultan Qaboos, cảnh báo rằng dầu và các hợp chất hydrocarbon dầu mỏ có thể tác động trực tiếp đến cá, san hô, sinh vật phù du và các sinh vật biển khác, đặc biệt là trứng cá và ấu trùng cá.
Ông cho biết: "Các môi trường sống nhạy cảm như rạn san hô, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và trầm tích ven biển có thể lưu giữ các chất ô nhiễm trong thời gian dài hơn nhiều. Ngoài ra còn có những tác động gián tiếp thông qua sự thay đổi về chất lượng nước, mạng lưới thức ăn, sự phân bố của cá và có thể là cả tập tính sinh sản hoặc di cư. Đối với ngành thủy sản, điều này đồng nghĩa với việc giảm cơ hội đánh bắt, tăng chi phí và mất thu nhập cho các cộng đồng ven biển".
Các quốc gia Vùng Vịnh chủ yếu dựa vào công nghệ khử mặn để cung cấp nước cho gần 65 triệu dân. Iran cũng vận hành nhiều nhà máy khử mặn dọc theo bờ biển phía nam, trong đó một số nhà máy từng trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ. Có khoảng 15 triệu người đang sinh sống dọc theo bờ biển Iran.
Ông Al Masoori giải thích rằng tình trạng nhiễm dầu gần các cửa thu nước biển có thể ảnh hưởng đến chất lượng nước đầu vào, gây trở ngại cho quy trình xử lý và - trong những trường hợp nghiêm trọng - buộc phải hạn chế vận hành tạm thời. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm sự cố để ngăn chặn nguồn nước nhiễm bẩn đi vào các hệ thống khử mặn.