16 tuổi rời quê đến New Zealand, trở thành thủ lĩnh khoa ở Auckland University of Technology

Chọn cách "hòa mình" để xóa nhòa khoảng cách

Cũng như bao cậu bé cùng lớp khác, tuổi thơ của Nguyễn Hoàng Minh gắn liền với những con phố Hà Nội và những năm tháng học tập tại Trường phổ thông chuyên Ngoại ngữ Hà Nội. Những năm 1990, khi Việt Nam dần mở cửa, thế giới trong mắt Minh trở nên rộng lớn hơn qua những trang sách và những người bạn quốc tế.

Trước đề nghị của bố mẹ về việc sang New Zealand du học hệ phổ thông, Minh đã đồng ý ngay lập tức. Khi ấy, anh rời đi chỉ với một mong muốn bước ra khỏi vùng an toàn để thử thách chính mình.

ẢNH: NVCC

Thế là năm 16 tuổi, Minh sang New Zealand và sống cùng một gia đình người bản địa. Những ngày đầu tại xứ sở kiwi là một chuỗi những thử thách từ rào cản ngôn ngữ, văn hóa đến nỗi nhớ nhà da diết. Sống cùng một gia đình người bản xứ, chàng trai 16 tuổi đã chọn cách "hòa mình" để xóa nhòa khoảng cách. Cứ thế, từng ngày cậu bé 16 tuổi giải quyết từng vấn đề, hoàn thành từng môn học, làm từng công việc và chấp nhận rằng trưởng thành trong một quá trình rất chậm.

Con đường đến với ngành công nghệ thông tin của anh Minh cũng là sự lựa chọn tình cờ. Từ nhỏ, anh đã yêu thích vật lý và ấp ủ ước mơ trở thành kỹ sư. Thế nhưng, khi đứng trước ngưỡng cửa đại học, anh lại quyết định chọn công nghệ thông tin, bởi chương trình học chỉ kéo dài 3 năm, thay vì 4 năm như ngành kỹ sư. Đằng sau lựa chọn tưởng chừng đơn giản ấy là mong muốn rút ngắn thời gian học, giảm bớt gánh nặng tài chính cho bố mẹ, những người đã vất vả, hy sinh để anh có cơ hội học tập và theo đuổi tương lai.

Anh tâm niệm: "Tôi không cho rằng mình có những thành tựu gì quá đặc biệt. Hành trình học thuật của tôi diễn ra từng bước từ học tập, nghiên cứu, giảng dạy, hướng dẫn sinh viên và dần đảm nhận thêm nhiều trách nhiệm".

Cột mốc đáng nhớ nhất của anh Minh là năm 37 tuổi, đã có học hàm Phó giáo sư và được bổ nhiệm làm người đứng đầu Khoa Khoa học máy tính và Công nghệ thông tin tại Auckland University of Technology (AUT) của New Zealand. Đồng thời, đứng đầu trong một tập thể hơn 40 cán bộ, giảng viên, nhà nghiên cứu quốc tế, nơi có nhiều Giáo sư giàu kinh nghiệm hơn cả tuổi của bố mình.

"Là một người Việt trưởng thành ở nước ngoài, tôi cảm thấy tự hào, nhưng đó không phải là niềm tự hào để chứng minh rằng mình giỏi hơn ai. Đó là cảm giác rằng một cậu bé Hà Nội, bắt đầu cuộc sống ở New Zealand khi mới 16 tuổi, vẫn có thể được trao cơ hội lãnh đạo trong một môi trường quốc tế nếu biết làm việc nghiêm túc, tôn trọng người khác và không ngừng hoàn thiện bản thân", anh Minh chia sẻ.

ẢNH: NVCC

Anh hiểu rằng chức danh chỉ là quyết định trên giấy, còn sự tôn trọng của cộng đồng quốc tế phải được xây dựng mỗi ngày qua công việc thực tế. Suốt 5 năm lãnh đạo, anh không chỉ khẳng định năng lực chuyên môn mà còn xây dựng một môi trường văn hóa cởi mở, nơi mọi khác biệt đều được hóa giải bằng sự kết nối và lòng tin.

Tiếp nối tri thức Việt

Với hơn 100 công bố khoa học và việc hướng dẫn thành công 12 tiến sĩ, 40 thạc sĩ, học hàm Giáo sư đến với anh là quá trình lao động nghiêm túc. Bên cạnh đó, Giáo sư Minh hiện là thành viên do các Giáo sư bầu vào Hội đồng học thuật của AUT. Hướng chuyên môn chính của Giáo sư Minh gồm: trí tuệ nhân tạo, thị giác máy tính, học máy, robot, công nghệ thực tế mở rộng và ứng dụng công nghệ số trong giáo dục.

Tuy nhiên, anh lại có một cái nhìn rất đơn giản về danh xưng này. Anh không xem đó là việc chinh phục danh hiệu, mà là quá trình cố gắng làm tốt hơn mỗi ngày trong việc giảng dạy và nghiên cứu. Với anh, giá trị thực sự không nằm ở chức danh đứng trước tên mình, mà ở những gì tạo ra cho người khác.

Sau ngày nhận học hàm Giáo sư ở 40 tuổi (năm 2024), anh vẫn thức dậy mỗi ngày để trả lời email, chuẩn bị bài giảng và hỗ trợ nghiên cứu sinh với tâm thế của một người làm giáo dục thuần túy. Sự bền bỉ ấy chính là câu trả lời cho những khó khăn nơi xứ người, khi mà nhiều lúc anh đã phải đối mặt với nỗi cô đơn, những lần ốm đau không người thân bên cạnh hay áp lực tài chính đè nặng. Anh vượt qua tất cả bằng ý thức ở quê nhà, bố mẹ đã phải vất vả rất nhiều để anh có được ngày hôm nay.

ẢNH: NVCC

Trong môi trường đa văn hóa, Giáo sư Minh không quên mình là người Việt. Anh luôn quảng bá giá trị, hình ảnh người Việt một cách tự nhiên nhất. "Tôi nghĩ khẳng định giá trị Việt trong môi trường đa văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều quá lớn lao. Đôi khi, nó bắt đầu từ một món ăn, một ly cà phê, một câu chuyện về quê hương, rồi dần dần mở rộng thành sự hiểu biết và tôn trọng đối với con người Việt Nam", Giáo sư Minh bày tỏ.

Còn ở môi trường học thuật, khoảng 30% nghiên cứu sinh do anh hướng dẫn là người Việt. Anh luôn là "người anh" hỗ trợ tinh thần, giúp các nghiên cứu sinh tìm được chỗ đứng trong môi trường học thuật tại New Zealand.

"Đó chính là đóng góp cho quê hương, theo tôi, không nhất thiết chỉ được đo bằng một dự án mang tên Việt Nam. Mà là đào tạo được một nghiên cứu sinh người Việt có năng lực, giúp các bạn tìm được công việc ổn định, xây dựng được sự nghiệp và sau đó tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng hoặc kết nối trở lại với Việt Nam cũng là một sự đóng góp rất thiết thực", Giáo sư Minh nói.

Giáo sư Minh đã thực hiện việc kết nối này từ nhiều năm trước, không phải như một dự án riêng lẻ mà qua nhiều hoạt động liên tục. Anh thường xuyên tham gia các chương trình như Future Skills Camp, nơi có hàng trăm học sinh tham dự và phát triển các dự án công nghệ; đồng thời đóng góp cho VietTech NZ và các sáng kiến thúc đẩy hợp tác giáo dục, công nghệ giữa 2 quốc gia.

Trong môi trường đại học, anh đã tham gia phát triển và vận hành các chương trình hợp tác đào tạo giữa AUT với Việt Nam, trong đó có chương trình công nghệ thông tin được giảng dạy tại Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM). "Tôi cũng hướng dẫn nghiên cứu sinh người Việt, hỗ trợ các em tìm học bổng, xây dựng hồ sơ học thuật, công bố nghiên cứu và từng bước tạo dựng vị trí trong môi trường quốc tế", Giáo sư Minh chia sẻ.

Về nghiên cứu, anh luôn cố gắng đưa các nhà khoa học và trường đại học 2 nước đến gần nhau hơn thông qua những đề xuất tài trợ chung và các dự án giải quyết vấn đề thực tế, chẳng hạn ứng dụng AI và công nghệ số trong giáo dục, môi trường và xử lý chất thải tại Việt Nam. Những dự án như vậy không chỉ tạo ra bài báo, mà quan trọng hơn là hình thành đội ngũ, chuyển giao tri thức và giúp các nhà nghiên cứu trẻ tiếp cận những phương pháp, công nghệ và mạng lưới quốc tế.

Việt Nam như sự gắn bó về tình cảm và trách nhiệm

Dù đã sống ở New Zealand hơn 20 năm, Giáo sư Nguyễn Hoàng Minh chưa bao giờ cảm thấy bản sắc dân tộc bị phai nhạt. Thậm chí, anh chia sẻ rằng mình vẫn thường xuyên nói tiếng Việt ngay cả trong những giấc mơ. Với anh, nguồn gốc Việt là nền tảng vững chắc giúp anh bước ra thế giới với sự tự tin và cởi mở. Vợ chồng anh đến nay vẫn giữ quốc tịch Việt Nam như một sự gắn bó về tình cảm và trách nhiệm.

Một đóng góp cụ thể là vào buổi hội thảo về ứng dụng AI trong thực tiễn vào đầu tháng 8 vừa qua, do Mạng lưới Tri thức Việt Nam tại New Zealand tổ chức mà anh là đồng phó chủ tịch. Chương trình được tổ chức hoàn toàn miễn phí cho người Việt đang sinh sống tại New Zealand cũng như ở các quốc gia khác. Mục tiêu quan trọng nhất không phải là giới thiệu những thuật ngữ phức tạp, mà là giúp cộng đồng hiểu rằng AI không chỉ dành cho các chuyên gia công nghệ mà bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận và sử dụng nó để nâng cao năng lực của chính mình.

Điều anh trăn trở hiện nay là làm thế nào ứng dụng AI vào giáo dục, nâng cao năng lực con người, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của Việt Nam. Anh mong AI không chỉ dành cho giới công nghệ hay những người có chuyên môn, mà có thể đến với mọi người dân, từ thợ sơn, chủ tiệm nail, người bán phở, nhân viên văn phòng đến học sinh, sinh viên, giáo viên và các hộ kinh doanh nhỏ.