Một chia sẻ trên mạng xã hội gần đây thu hút sự chú ý khi một người cho biết xuất hiện hàng loạt triệu chứng tiêu hóa sau khi ăn bông bí có vị đắng bất thường.
Theo chia sẻ, chỉ vài chục phút sau bữa ăn, người này bắt đầu buồn nôn, nôn nhiều, sau đó đau bụng và tiêu chảy.
Các triệu chứng khiến nhiều người đặt câu hỏi về nguy cơ ngộ độc cucurbitacin - nhóm hợp chất tạo vị đắng tự nhiên ở một số loài thuộc họ bầu bí.
Vì sao bông bí, dưa chuột bỗng có vị đắng?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết cucurbitacin không chỉ có thể xuất hiện trong quả mà còn hiện diện ở những bộ phận khác của cây họ bầu bí, trong đó có hoa.
Đây là nhóm hợp chất có vị đắng được cây tạo ra như một cơ chế tự vệ trước sâu bệnh và các điều kiện bất lợi từ môi trường.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Vị đắng gắt, gây xót hoặc tê đầu lưỡi ở bông bí, bí đỏ, dưa chuột có thể là dấu hiệu cảnh báo hàm lượng cucurbitacin tăng cao (Ảnh: Getty).
Khi cây tăng sản xuất cucurbitacin, hợp chất này có thể tích tụ ở lá, hoa và quả.
Theo BS Hoàng, hàm lượng cucurbitacin có thể tăng khi cây chịu những điều kiện bất lợi như nắng nóng kéo dài, thiếu nước, đất nghèo dinh dưỡng hoặc bị sâu bệnh.
Một yếu tố khác cần lưu ý là hạt giống được lấy từ những cây có nguy cơ lai tạp với bí dại hoặc bí cảnh.
Điều đáng nói, những quả bí, dưa hoặc bông bí chứa nhiều cucurbitacin không nhất thiết có hình dáng, màu sắc hay mùi khác thường.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất lại chính là vị giác.
“Vị đắng gắt, gây xót hoặc tê đầu lưỡi, khác với vị ngọt nhẹ, thanh vốn có của bông bí, bí đỏ hay dưa chuột, là dấu hiệu cảnh báo quan trọng”, BS Hoàng cho biết.
Do đó, người dân không nên chỉ dựa vào màu sắc, kích thước, độ tươi hay hình dáng để đánh giá thực phẩm có an toàn hay không. Nếu đang ăn và nhận thấy vị đắng bất thường, nên dừng lại ngay.
Nấu thật kỹ có loại bỏ được chất gây độc?
Nhiều người có thói quen cho rằng rau, quả chỉ cần được luộc, xào hoặc nấu thật kỹ thì các chất có hại sẽ bị phá hủy.
Tuy nhiên, điều này không đúng với cucurbitacin.
Theo bác sĩ Hoàng, hợp chất này tương đối bền với nhiệt. Vì vậy, các phương pháp chế biến thông thường như luộc, hấp, xào, nấu canh hoặc nướng không bảo đảm loại bỏ được cucurbitacin.
Một số tài liệu về độc tính của thực vật họ bầu bí cũng ghi nhận cucurbitacin vẫn được phát hiện trong các sản phẩm bí đã qua chế biến.
Điều này cho thấy ít nhất một số dạng cucurbitacin có thể tồn tại sau quá trình xử lý bằng nhiệt.
Vì vậy, nếu một món canh bông bí, bí xào hay dưa chuột sau khi chế biến vẫn có vị đắng gắt bất thường, cách an toàn là bỏ món ăn thay vì cố tiếp tục sử dụng.
Việc nấu lâu hơn, thêm đường, muối hoặc các loại gia vị để át vị đắng cũng không làm thực phẩm trở nên an toàn.
Tương tự, gọt bỏ phần vỏ, phần cuống hay chỉ loại bỏ vị trí có vị đắng cũng không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn cucurbitacin.
Những dấu hiệu ngộ độc cần đi viện ngay
Theo BS Hoàng, ngộ độc liên quan đến cucurbitacin có thể xuất hiện khá nhanh, từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn.
Các biểu hiện thường gặp gồm đau quặn bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy.
Ở trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể nôn liên tục, đi ngoài ra máu, vã mồ hôi lạnh, lơ mơ, ngất, khó thở hoặc tụt huyết áp.
“Đây là những dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay, đặc biệt khi người bệnh không thể uống nước hoặc các triệu chứng tiến triển nhanh trong những giờ đầu”, BS Hoàng khuyến cáo.
Một biến chứng hiếm gặp từng được ghi nhận là tình trạng rụng tóc tạm thời xuất hiện sau vài tuần.
Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu đối với cucurbitacin. Việc điều trị chủ yếu dựa vào tình trạng của người bệnh, trong đó có bù dịch, điều chỉnh điện giải, kiểm soát nôn và theo dõi các biến chứng tại cơ sở y tế.