Ấn tượng đặc biệt của giáo sư Nhật Bản về chặng đường Việt Nam chuyển mình

Gần 30 năm trôi qua, Giáo sư Toshiro Nishizawa, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Chính sách công, Đại học Tokyo, đồng thời là nghiên cứu viên tại Viện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADBI), vẫn nhớ như in khoảnh khắc lần đầu đặt chân đến Việt Nam trong một trận mưa lớn.

Trong ký ức của ông Nishizawa, thủ đô Hà Nội vào năm 1998 vẫn còn khá ít ô tô, trong khi xe đạp và xe máy xuất hiện khắp nơi. Con đường mới dẫn đến sân bay Nội Bài khi ấy chưa hoàn thiện. 

Khi nhìn lại Hà Nội ngày nay, ông Nishizawa thực sự ấn tượng trước sự chuyển mình của thành phố. Ông nhận thấy rằng cơ sở hạ tầng của Hà Nội bây giờ đã phát triển vượt bậc. Nhà ga sân bay rất hiện đại. Điều đó thực sự khiến ông nhận ra thủ đô của Việt Nam đã thay đổi nhiều đến mức nào.

Tuy nhiên, điều khiến chuyên gia Nhật Bản ấn tượng hơn cả là Hà Nội vẫn giữ được phần lớn nét đặc trưng và sự ấm áp vốn có, bên cạnh tốc độ phát triển mạnh mẽ.

Ông Nishizawa vẫn cảm nhận được sự an yên trong nhịp sống thường nhật của khu phố cổ, với những hàng cây cổ thụ lớn, các khách sạn mang phong cách cổ điển, Nhà hát Lớn và hình ảnh người dân thảnh thơi bên hồ. Những nét đặc trưng ấy mang lại cho Hà Nội một vẻ đẹp vượt thời gian mà ông luôn trân trọng.

“Những trải nghiệm và quan sát cá nhân khiến tôi đặc biệt ấn tượng với sự tương phản giữa tốc độ thay đổi nhanh chóng và những giá trị truyền thống được duy trì ở Việt Nam. Một ví dụ điển hình là trải nghiệm của tôi trong ngày mưa năm 1998 và hình ảnh Hà Nội đã chuyển mình mạnh mẽ như hiện nay”, ông Nishizawa chia sẻ với phóng viên Dân trí.

Mặc dù không trở lại TP.HCM trong 10 năm qua, nhưng ông Nishizawa vẫn nhận ra sự chuyển mình của thành phố này tương tự Hà Nội, thậm chí với tốc độ nhanh hơn. Dẫu vậy, ông cảm thấy rằng, tại những thành phố này, mối quan hệ gần gũi giữa người dân Việt Nam vẫn được duy trì.

Dưới góc nhìn của chuyên gia Nhật Bản, đời sống xã hội tại Việt Nam cũng trở nên năng động hơn, với tầng lớp trung lưu ngày càng đông đảo, giao lưu quốc tế cũng sâu rộng hơn và một thế hệ trẻ ngày càng tự tin khi bước ra thế giới.

Ông Nishizawa cho rằng, song hành với đó, vị thế quốc tế của Việt Nam cũng không ngừng được nâng cao. Hiện nay, Việt Nam đã mở rộng mạng lưới đối tác kinh tế và ngoại giao, đồng thời có năng lực lớn hơn trong việc định hình các cuộc thảo luận ở cấp độ khu vực.

Tiềm năng của Việt Nam và sự tương đồng với Nhật Bản

Theo nhận định của một nhà kinh tế học, ông Nishizawa chỉ ra những lợi thế lớn nhất của Việt Nam là nguồn nhân lực, vị trí địa lý và khả năng duy trì các mối quan hệ hợp tác hiệu quả với nhiều đối tác khác nhau.

Theo chuyên gia Nhật Bản, Việt Nam có dân số tương đối trẻ, giàu khát vọng, thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với giáo dục. Việc tham gia các khuôn khổ thương mại lớn và vị trí gần các chuỗi cung ứng trọng yếu ở châu Á mang lại cho Việt Nam lợi thế để duy trì đà tăng trưởng. Ngoài ra, chính sách đa dạng hóa và đa phương hóa được duy trì từ nhiều năm qua cũng giúp Việt Nam mở rộng các lựa chọn chiến lược, đồng thời tăng cường tính tự chủ trong một môi trường quốc tế đầy biến động.

Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Nhằm giúp Việt Nam đạt được mục tiêu này, ông Nishizawa cho rằng Nhật Bản có thể đóng góp về công nghệ, nguồn vốn dài hạn, mạng lưới công nghiệp và kinh nghiệm xây dựng thể chế. Trong khi đó, Việt Nam duy trì một nền tảng sản xuất ngày càng phát triển, nguồn nhân lực dồi dào, cùng thị trường nội địa và khu vực ngày càng mở rộng.

Ông Nishizawa nhận định Nhật Bản và Việt Nam có nhiều điểm tương đồng. Hai nước đều coi trọng giáo dục, ổn định xã hội và phát triển bền vững, lâu dài. Cả hai quốc gia cũng đều tìm cách gìn giữ bản sắc dân tộc trong khi vẫn thích ứng với môi trường quốc tế luôn biến đổi. Những điểm tương đồng này tạo nền tảng vững chắc cho sự tin cậy lẫn nhau. Mỗi nước có thể vận dụng các bài học kinh nghiệm phù hợp với thể chế, đặc điểm nhân khẩu học và trình độ phát triển của mình.

Theo ông Nishizawa, Nhật Bản có thể chia sẻ kinh nghiệm từ thời kỳ tăng trưởng kinh tế cao. Nhật Bản cũng có thể chia sẻ những bài học từ chính các khó khăn mà Nhật Bản từng đối mặt, chẳng hạn sự chậm trễ trong việc thích ứng với những thay đổi về nhân khẩu học, sự cứng nhắc trong thể chế, hay sự chậm trễ trong quá trình chuyển đổi số.

Trong khi đó, Việt Nam mang đến cho Nhật Bản những bài học quý giá về sự năng động, sự cởi mở với các thử nghiệm mới và tinh thần khởi nghiệp. Trên phương diện ngoại giao, Nhật Bản có thể học hỏi cách tiếp cận của Việt Nam trong việc hợp tác với nhiều đối tác quốc tế khác nhau, đồng thời vẫn giữ vững sự tự chủ.

Bước chuyển quan trọng trong quan hệ song phương

Chuyên gia Nishizawa nhận định, việc Việt Nam và Nhật Bản nâng cấp quan hệ lên thành "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" vào năm 2023 đánh dấu một “bước chuyển quan trọng”, từ mối quan hệ chủ yếu tập trung vào thương mại, đầu tư và hỗ trợ phát triển sang quan hệ đối tác chiến lược rộng lớn hơn. Vấn đề hiện nay không còn nằm ở việc bổ sung thêm bao nhiêu lĩnh vực hợp tác mới, mà là liệu hai nước có thể hiện thực hóa các cam kết chính trị thành những kết quả cụ thể hay không.

Ông Nishizawa cho rằng tiềm năng hợp tác lớn nhất giữa Việt Nam và Nhật Bản trong thời gian tới nằm ở các lĩnh vực công nghệ tiên tiến, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực. Những lĩnh vực này không nên được xem xét như các dự án riêng lẻ. Thay vào đó, Nhật Bản và Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái tích hợp, kết nối tri thức và kỹ năng, nghiên cứu và phát triển, nâng cấp năng lực sản xuất, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và thị trường.

Nhật Bản là một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Để đưa hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư lên một tầm cao mới, ông Nishizawa nhấn mạnh hai nước cần chuyển từ cách tiếp cận theo từng dự án riêng lẻ sang một chiến lược phát triển công nghiệp dài hạn. Hai nước cần xác định các sáng kiến trọng điểm - với số lượng chọn lọc - trong những lĩnh vực có tiềm năng lớn. Những sáng kiến này cần được kết nối với các quan hệ đối tác nghiên cứu, đào tạo lực lượng lao động và phát triển thị trường.

Chuyên gia Nhật Bản khẳng định các điều kiện triển khai cũng quan trọng không kém. Việt Nam cần tiếp tục cải thiện tính minh bạch trong quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả hành chính và khả năng dự báo của chính sách. Trong khi đó, Nhật Bản cần đưa ra những đề xuất thương mại có sức thuyết phục hơn, thay vì chỉ dựa vào sự hiện diện và vị thế đã có từ trước.

Chính phủ hai nước cũng cần giải quyết những rủi ro mà các doanh nghiệp tư nhân không thể tự gánh chịu. Đối thoại công - tư đóng vai trò thiết yếu thông qua các khuôn khổ như Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản, được hai nước xây dựng trong nhiều thập niên qua.

“Sợi dây” con người kết nối hai quốc gia

Ông Nishizawa cho biết giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam đòi hỏi phải mở rộng phạm vi phát triển nguồn nhân lực. Nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ bao gồm các kỹ sư và kỹ thuật viên, mà còn cả những nhà đổi mới sáng tạo, doanh nhân và nhà quản lý.

Theo ông, Nhật Bản có thể hỗ trợ quá trình chuyển đổi này bằng cách tập trung vào thế hệ kế cận, đồng thời mở rộng các chương trình cấp bằng liên kết, quan hệ đối tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, chương trình thực tập và nghiên cứu hợp tác.

Các mạng lưới cựu sinh viên và sự luân chuyển nhân lực hai chiều cũng cần được tăng cường để tri thức và chuyên môn nghề nghiệp tiếp tục được duy trì, kết nối giữa hai quốc gia.

Ông Nishizawa nhận định cộng đồng người Việt Nam ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng trong xã hội Nhật Bản. Những người lao động, doanh nhân, nhà khởi nghiệp, sinh viên Việt Nam cùng gia đình của họ đang đóng góp tích cực cho nền kinh tế và các cộng đồng tại Nhật Bản.

Ông Nishizawa chia sẻ rằng, tại Lễ hội Văn hóa châu Á Kawasaki, sự kiện tôn vinh ẩm thực và văn hóa châu Á, diễn ra vào tháng 4 năm nay, ông rất vui khi được tham gia một buổi gặp mặt cộng đồng với những người Việt Nam đang sinh sống tại khu vực thủ đô Tokyo cùng những người bạn Nhật Bản của họ, trong đó có cả sinh viên và trẻ em. Ông cùng những người tham dự lễ hội đã chia sẻ những trải nghiệm cá nhân và thưởng thức những chiếc bánh mì cỡ lớn mua từ một tiệm bánh mì địa phương.

Chuyên gia Nhật Bản tin rằng giao lưu nhân dân cần được xây dựng trên nền tảng của sự tôn trọng, sự công bằng và tinh thần tương trợ lẫn nhau. Nhật Bản cần bảo đảm điều kiện làm việc và sinh sống phù hợp cho công dân Việt Nam, tăng cường hỗ trợ về ngôn ngữ cũng như quá trình hòa nhập, đồng thời xây dựng những lộ trình rõ ràng hơn cho việc học tập và phát triển nghề nghiệp.

Ông Nishizawa hy vọng hoạt động giao lưu nhân dân sẽ ngày càng mang tính hai chiều, khi ngày càng nhiều thanh niên Nhật Bản đến Việt Nam và dành thời gian trải nghiệm tại đây. Một mối quan hệ đối tác bền chặt không chỉ được duy trì bởi các chính phủ và những tập đoàn lớn, mà còn bởi chính những con người thấu hiểu cả hai xã hội và có khả năng kết nối trong dài hạn.

Chuyến thăm tạo động lực cho quan hệ song phương

Đề cập chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nhật Bản vào ngày 8-11/11, chuyên gia Nishizawa nhận định đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện từ giai đoạn xây dựng khuôn khổ sang giai đoạn triển khai thực chất. Sự tin cậy chính trị cấp cao đã được củng cố vững chắc, cùng với một chương trình nghị sự song phương sâu rộng.

Chuyến thăm cũng tạo cơ hội để hai bên xác định các ưu tiên, tháo gỡ những nút thắt trong quá trình triển khai và đưa ra định hướng chính trị cho các dự án đòi hỏi sự phối hợp giữa các bộ, cơ quan nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Nhật Bản và Việt Nam có thể đặt hợp tác song phương trong khuôn khổ các cuộc thảo luận rộng lớn hơn về khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và an ninh phi truyền thống.

Theo ông Nishizawa, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra vào thời điểm rất phù hợp, ngay trước thềm hội nghị cấp cao APEC và các hội nghị liên quan đến ASEAN. Cả hai nước đều có thể làm nổi bật quan hệ hợp tác song phương trong các cuộc thảo luận khu vực rộng lớn hơn về khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và an ninh phi truyền thống.

Chuyên gia Nhật Bản cho biết kết quả thiết thực nhất của chuyến thăm sẽ là một chương trình nghị sự tập trung vào việc triển khai thực chất các lĩnh vực hợp tác. Ông kỳ vọng chuyến thăm sẽ tạo động lực cho hợp tác trong lĩnh vực an ninh năng lượng, phát triển công nghệ, hợp tác chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực. Một số ít dự án trọng điểm được thiết kế bài bản, với phân định trách nhiệm rõ ràng, phương án tài chính và lộ trình thời gian cụ thể, sẽ có giá trị hơn nhiều so với hàng loạt cam kết dàn trải.

Chuyến thăm cũng có thể củng cố các cơ chế giám sát tiến độ và giải quyết những khó khăn mà doanh nghiệp hai bên đang gặp phải.