Thực tế, những vướng mắc trong quá trình thực hiện hợp đồng đôi khi bắt nguồn từ khoảng cách giữa điều khách hàng kỳ vọng và nội dung đã được thỏa thuận, đặc biệt khi một số thông tin chưa được làm rõ đầy đủ trước thời điểm ký kết. Dành thời gian đặt đúng câu hỏi ngay từ đầu không chỉ giúp khách hàng hiểu rõ hơn về sản phẩm, mà còn là một bước chủ động để bảo vệ quyền lợi của chính mình trong một cam kết tài chính dài hạn.
Dưới đây là ba câu hỏi quan trọng người tham gia nên làm rõ trước khi đặt bút ký hợp đồng.
1. Tôi cần được bảo vệ trước những rủi ro nào?
Câu hỏi đầu tiên không nên là "chọn sản phẩm nào", mà là "gia đình tôi đang đối mặt với những rủi ro tài chính gì".
Mỗi gia đình có hoàn cảnh và thứ tự ưu tiên khác nhau. Với người lao động trụ cột đang nuôi con nhỏ và trả góp mua nhà, rủi ro lớn nhất là mất thu nhập đột ngột. Khi đó, khoản chi trả bảo hiểm có thể bù đắp phần thu nhập bị gián đoạn, giúp gia đình vượt qua giai đoạn khó khăn mà không phải bán tài sản hay gánh thêm nợ. Với người độc thân chưa có người phụ thuộc, ưu tiên có thể là bảo vệ trước rủi ro bệnh hiểm nghèo, khi chi phí điều trị vượt xa khả năng chi trả của bảo hiểm y tế.
Bà Phạm Thu Phương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), lưu ý: “Trong trường hợp người lao động chính trong gia đình gặp rủi ro như thương tật toàn bộ vĩnh viễn hoặc tử vong, mức chi trả, hỗ trợ của bảo hiểm xã hội có thể không đủ để đáp ứng các nhu cầu về sinh hoạt, học tập, giáo dục và đào tạo của con cái”.
Song song với phạm vi bảo vệ, người mua cần tìm hiểu kỹ các trường hợp không được chi trả, điều khoản loại trừ và nghĩa vụ kê khai sức khỏe. Bảo hiểm nhân thọ được giao kết trên nguyên tắc trung thực tuyệt đối, thông tin thiếu đầy đủ hoặc không chính xác có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình giải quyết quyền lợi về sau.
2. Quyền lợi nào được bảo đảm, quyền lợi nào có thể thay đổi?
Đây là câu hỏi mà nếu không được làm rõ từ đầu, rất dễ dẫn đến kỳ vọng lệch thực tế và là nguồn gốc phổ biến nhất của bất đồng sau nhiều năm tham gia.
Bảng minh họa quyền lợi giúp khách hàng hình dung sản phẩm có thể vận hành ra sao trong tương lai, nhưng không đồng nghĩa với cam kết lợi nhuận. Các con số được xây dựng trên các giả định về lãi suất đầu tư, kết quả kinh doanh và chi phí nên có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, số tiền thực nhận sau 15 năm, 20 năm hoặc 25 năm có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với dự kiến ban đầu tùy theo biến động của thị trường, nhất là với các sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư.
PGS,TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế thuộc Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cảnh báo tình trạng khách hàng chỉ ghi nhớ giá trị dự kiến sau 20 năm mà quên rằng đó chỉ là một kịch bản. Ông ví bảng minh họa như dự toán xây nhà: con số đưa ra có thể cao hơn hoặc thấp hơn thực tế, và người mua cần hiểu rõ điều đó trước khi quyết định.
Khách hàng nên đề nghị tư vấn viên phân biệt rõ: đâu là quyền lợi bảo đảm - được ghi nhận trong hợp đồng và không thay đổi theo điều kiện thị trường; đâu là quyền lợi không bảo đảm - có thể biến động tùy kết quả đầu tư thực tế. Ngoài ra, cần xem xét mức quyền lợi có thể thay đổi ra sao nếu các điều kiện thực tế không thuận lợi như giả định.
Một tư vấn viên có trách nhiệm sẽ trình bày đầy đủ các kịch bản thay vì chỉ nhấn mạnh viễn cảnh tích cực.
3. Nếu không thể tiếp tục đóng phí, tôi có những lựa chọn nào?
Trong thời gian tham gia kéo dài hàng chục năm, khách hàng có thể gặp những giai đoạn khó khăn, bấp bênh về thu nhập. Khi đó, nhiều người nghĩ ngay đến việc hủy hợp đồng, dù đây thường là lựa chọn gây thiệt hại lớn nhất.
Ông Ngô Trung Dũng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, nhấn mạnh: “Bảo hiểm nhân thọ là sản phẩm dài hạn - 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn. Càng về sau, chi phí phân bổ càng giảm, hợp đồng không chỉ tối ưu hóa khả năng bảo vệ mà còn tích lũy tài chính tốt hơn. Hủy càng sớm, thiệt hại càng lớn”. Quyết định chấm dứt sớm có thể khiến người tham gia mất phần lớn số phí đã đóng, đồng thời mất luôn toàn bộ quyền lợi bảo vệ đã xây dựng.
Trước khi ký kết, người mua nên tìm hiểu các phương án duy trì hiệu lực khi gặp khó khăn tài chính, như giảm số tiền bảo hiểm hoặc tạm ứng từ giá trị hợp đồng. Để hạn chế nguy cơ gián đoạn về lâu dài, hãy xác định gói sản phẩm và mức phí vừa sức ngay từ đầu.
Quy định pháp luật hiện hành cho phép người tham gia có 21 ngày cân nhắc sau khi nhận bản hợp đồng để đọc kỹ các điều khoản, yêu cầu giải đáp còn băn khoăn hoặc từ chối tiếp tục tham gia và nhận lại phí đã đóng.
Hiểu rõ quyền lợi, giới hạn chi trả và các phương án khi tài chính thay đổi không chỉ giúp người tham gia bảo hiểm nhân thọ chủ động hơn với quyết định của mình, mà còn góp phần giảm thiểu khả năng nảy sinh khúc mắc và bất đồng về sau. Những câu hỏi trước khi đặt bút ký hợp đồng tuy đơn giản nhưng có thể quyết định tính bền vững của một cam kết kéo dài hàng chục năm.
THÙY DƯƠNG