Trong chiều dài lịch sử cách mạng, vùng đất Kinh Bắc văn hiến vinh dự và tự hào khi 22 lần được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, làm việc.
Tình cảm sâu nặng cùng những lời căn dặn thiêng liêng của Người năm xưa không chỉ soi sáng hành trình vượt khó của nhiều thế hệ, mà hôm nay còn được tạc ghi trang trọng trong một không gian văn hóa biểu tượng giữa lòng thành phố Bắc Ninh.
Bác Hồ về thăm và nói chuyện với Nhân dân các dân tộc tỉnh Hà Bắc tại sân vận động Bắc Giang, ngày 17/10/1963. (Ảnh: Bảo tàng Bắc Ninh)
Hai lần gặp Bác và bài học theo suốt cuộc đời
Với Anh hùng Lao động, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đức Thìn, ký ức về Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với hai lần Người về thăm quê hương Kinh Bắc. Những cuộc gặp ấy không chỉ là niềm vinh dự lớn lao mà còn trở thành điểm tựa tinh thần, soi sáng hành trình dạy học và cống hiến của người phát động phong trào “Nghìn việc tốt”.
“Tôi may mắn và hạnh phúc khi từ thuở ấu thơ đã được cùng Nhân dân đón Bác. Ở Người toát lên sự vĩ đại nhưng vô cùng gần gũi, bao dung, đặc biệt là tình cảm ấm áp dành cho thế hệ măng non”, thầy Thìn bồi hồi nhớ lại.
Ký ức đầu tiên đưa thầy Thìn trở về năm 1955, khi cậu bé Thìn còn chăn trâu ở bãi cỏ đền Đô (Đình Bảng). Một ngày, tiếng reo “Cụ Hồ! Cụ Hồ về!” vang khắp làng. Lũ trẻ bỏ đàn trâu, cùng người dân ùa ra đón Bác. Hình ảnh vị lãnh tụ giản dị, thân thương khi ấy đã in sâu trong tâm trí cậu học trò nhỏ.
Sau này, Nguyễn Đức Thìn tham gia phong trào Bình dân học vụ, tốt nghiệp sư phạm rồi trở về dạy học tại quê hương Tam Sơn. Trong điều kiện trường lớp thiếu thốn, thầy là một trong tám giáo viên đầu tiên giảng dạy tại đây, đồng thời đảm nhiệm công tác Đoàn và Đội.
Thấm nhuần lời dạy của Bác, mùa xuân năm 1963, thầy Thìn cùng đồng nghiệp và học sinh Trường cấp II Tam Sơn phát động phong trào “Làm nghìn việc tốt, thực hiện 5 điều Bác Hồ dạy, phấn đấu trở thành cháu ngoan Bác Hồ”. Từ ngôi trường nhỏ ở Tam Sơn, phong trào nhanh chóng lan rộng, trở thành hoạt động thi đua sôi nổi của thiếu nhi cả nước.
Bác Hồ với thiếu nhi Tam Sơn (Từ Sơn) cùng bắt nhịp hát vang bài ca kết đoàn (09/02/1967). (Ảnh: Bảo tàng Bắc Ninh)
Bốn năm sau, sáng mùng Một Tết Đinh Mùi (ngày 9/2/1967), thầy Thìn lại có cơ hội gặp Bác. Hôm ấy, thầy đi bộ gần một giờ từ Đình Bảng lên trường trực Tết. Khi thấy học sinh đang vui chơi ở sân cầu thờ dưới chân chùa, thầy bất ngờ chứng kiến đoàn xe của Bác tiến vào. Tiếng reo “Bác Hồ về, Bác Hồ về!” vang khắp sân trường.
Theo kế hoạch, đồng bào các dân tộc tỉnh Hà Bắc (cũ) tập trung trên chùa Tam Sơn đón Bác. Nhưng khi nhìn thấy các cháu thiếu nhi đứng dưới chân chùa, Người dừng lại, ân cần trò chuyện và khen ngợi những việc tốt các cháu đã làm.
Bác căn dặn: “Bác biết các cháu đã làm nghìn việc tốt, thế là tốt. Bác mong các cháu tiếp tục đoàn kết, giúp nhau thi đua làm nghìn việc tốt, xây dựng quê hương”.
Sau đó, Bác bắt nhịp để thầy trò cùng cán bộ, chiến sĩ hát bài “Kết đoàn”. Tiếng hát vang lên giữa ngày đầu xuân, trở thành ký ức không thể phai mờ trong cuộc đời người thầy gắn bó với phong trào “Nghìn việc tốt”.
Công viên Văn Miếu và Đền thờ Bác Hồ thể hiện tình cảm sâu nặng của người dân Bắc Ninh đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Dấu ấn lịch sử hóa thành không gian văn hóa
Tinh thần đoàn kết ấy không chỉ là lời dặn dò dành cho thế hệ măng non, mà là tư tưởng cốt lõi, xuyên suốt trong những lần Người về với quê hương Kinh Bắc. Ngày 17/10/1963, phát biểu tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Bắc lần thứ nhất sau khi hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang hợp nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn:
“Ngày nay, hai tỉnh mới nhập thành một. Đảng viên và cán bộ hai tỉnh cũ phải tuyệt đối tránh địa phương chủ nghĩa. Không nên nghĩ rằng tỉnh này bị nhập vào tỉnh kia, sự thật là hai tỉnh sáp nhập với nhau thành tỉnh lớn của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đó là một sự mở rộng tốt đẹp, sáp nhập tổ chức là về hình thức, cần phải nhất trí về tư tưởng, về hành động, về tình cảm, đồng thời do nhận thức nhất trí về tình hình và nhiệm vụ, nâng cao tinh thần trách nhiệm trước Đảng và trước Nhân dân mà tăng cường đoàn kết, nhất trí - đó là điều chính”.
Tượng đài Bác Hồ với lời căn dặn về sự “nhất trí về tư tưởng, về hành động, về tình cảm” đối với người dân tỉnh Hà Bắc, nay là thành phố Bắc Ninh.
Lời căn dặn về sự “nhất trí về tư tưởng, về hành động, về tình cảm”, cùng khoảnh khắc Người bắt nhịp bài ca “Kết đoàn” tại Tam Sơn năm 1967, đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt chiều dài lịch sử. Sau hơn nửa thế kỷ, hình ảnh và tinh thần ấy được chuyển tải trọn vẹn vào không gian kiến trúc của quần thể Công viên Văn Miếu và Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh ở thành phố Bắc Ninh.
Trên diện tích khoảng 4,7ha, với tổng mức đầu tư gần 700 tỷ đồng, quần thể được tổ chức thành những không gian liên hoàn, trong đó Sân Kết đoàn và Tượng đài Bác Hồ là điểm nhấn trung tâm.
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng đồng cao 6,3m được đặt ở vị trí trung tâm, hai bên là hai bức phù điêu bằng đá tự nhiên, mỗi bức dài 34,3m. Các phù điêu tái hiện những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử của vùng đất Kinh Bắc, đồng thời khắc họa mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Bác Hồ với cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân địa phương.
Nếu Sân Kết đoàn gợi lại khoảnh khắc Bác cùng mọi người hòa chung tiếng hát năm xưa, thì Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh là không gian lắng đọng để tưởng niệm và tri ân Người. Công trình rộng 182m², được thiết kế theo kiến trúc gỗ truyền thống hai tầng tám mái, nằm bên hồ sen hình tám cánh. Phía trước đền là sân rộng khoảng 200m² mang hình thức chữ Triện, tạo sự kết nối hài hòa giữa các hạng mục trong tổng thể.
Khu vực trung tâm của dự án gồm Đền thờ Bác Hồ, tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh, bức phù điêu và sân kết đoàn. Các hạng mục được bố trí liên hoàn, tạo nên một tổng thể kiến trúc trang nghiêm nhưng gần gũi.
Không gian kiến trúc vì thế không chỉ đơn thuần là nơi đặt tượng đài hay thờ phụng, mà còn kể lại một câu chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ của kiến trúc: từ lời huấn thị tại Đại hội Đảng bộ năm 1963, khoảnh khắc Bác về Tam Sơn bắt nhịp bài ca “Kết đoàn” năm 1967, đến ký ức về 22 lần Người về thăm, làm việc trên đất Bắc Ninh đều được lưu giữ trang trọng cho muôn đời sau.
Mạch nguồn truyền thống nối dài qua năm tháng
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những câu chuyện về 22 lần Bác Hồ thăm quê hương Kinh Bắc nay tiếp tục được kể lại trong một không gian văn hóa mới.
Quần thể Đền thờ Bác Hồ, Tượng đài, Sân Kết đoàn cùng những bức phù điêu tại Công viên Văn Miếu không đơn thuần là nơi tưởng niệm, tri ân công đức của Người. Nơi đây đã trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, giúp thế hệ hôm nay hiểu sâu sắc hơn về lịch sử quê hương và những lời căn dặn thiêng liêng Người dành cho Đảng bộ, nhân dân Bắc Ninh.
Bức phù điêu khắc họa lịch sử vùng đất Kinh Bắc và tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh với Bắc Ninh.
Đi qua ký ức sống động của những nhân chứng lịch sử như Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đức Thìn cho đến biểu tượng tri ân uy nghiêm bên hồ sen Văn Miếu, hình ảnh vị Cha già dân tộc vẫn luôn vẹn nguyên giữa đời sống đương đại.
Tinh thần đại đoàn kết, ý chí thi đua yêu nước và khát vọng cống hiến mà Người truyền trao năm xưa tiếp tục là mạch nguồn bất tận, tiếp sức cho Bắc Ninh vững bước trên con đường phát triển hiện đại và giàu bản sắc.