Trẻ tiêm vắc xin phòng bệnh tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định - Ảnh: MINH TOÀN
Chỉ trong một tuần (từ ngày 14 đến 20-10), TP.HCM ghi nhận 5 ca mắc não mô cầu đều là học sinh, gồm chùm 4 ca ở Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước) và 1 ca ở Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm (phường Bình Dương).
Trong đó, một học sinh ở Trường THCS Hai Bà Trưng đã tử vong.
Hai triệu chứng điển hình não mô cầu
BS CKI Trần Thị Linh Kha - Trung tâm tiêm chủng Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) - cho hay não mô cầu là một trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỉ lệ tử vong cao nhất (lên đến 50% nếu không điều trị kịp thời).
Bệnh diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể khiến một người đang khỏe mạnh tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng.
Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây là loại vi khuẩn có nhiều chủng huyết thanh, trong đó các chủng A, B, C, Y, W-135 là những tác nhân nguy hiểm nhất gây ra các bệnh lý nghiêm trọng.
Về cơ chế lây truyền và ổ chứa, bác sĩ Kha cho hay con người là ổ chứa duy nhất của mầm bệnh. Có khoảng 10-20% dân số khỏe mạnh có mang vi khuẩn trong người nhưng không biểu hiện triệu chứng, tạo thành nguồn lây âm thầm trong cộng đồng.
Đường lây chủ yếu là qua đường hô hấp khi hít phải dịch tiết (nước bọt, dịch mũi họng) bắn ra từ người bệnh hoặc người lành mang trùng qua hắt hơi, ho.
Triệu chứng ban đầu của bệnh thường gây nhầm lẫn với cúm, nhưng tiến triển rất nhanh trong vài giờ như: sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, buồn nôn/nôn.
Đặc biệt là tử ban (dấu hiệu đặc trưng), xuất hiện các nốt đỏ hoặc tím bầm trên da, lan rộng rất nhanh. Hội chứng màng não, cứng cổ, gáy, co giật, hôn mê.
Nếu không tử vong, bệnh nhân vẫn có thể đối mặt với những di chứng nặng nề suốt đời như điếc, liệt, tổn thương não. Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động, then chốt và hiệu quả nhất, giúp bảo vệ đến 90-95% nguy cơ mắc bệnh nặng, giảm thiểu tử vong và biến chứng.
Một số loại vắc xin não mô cầu hiện nay và hiệu quả bảo vệ - Ảnh: BVCC
ThS.BS Vũ Đức Nhân - Phó trưởng phòng điều hành phòng Quản lý chất lượng, Bệnh viện Nhân dân Gia Định - chia sẻ thêm bệnh não mô cầu thường tiến triển nhanh, đe dọa đến tính mạng và để lại di chứng nặng nề như chậm phát triển tinh thần, điếc, khuyết tật do mất chi. Tỉ lệ tử vong có thể từ 5-15%.
Các triệu chứng của bệnh đa dạng, tuy nhiên hai triệu chứng thường gặp nhất là sốt cao và nổi ban xuất huyết hoại tử (ban màu đỏ thẫm, kèm hoại tử trung tâm hoặc bóng nước) ở hông, chi dưới và lan toàn thân.
Tuy nhiên các bác sĩ cũng lưu ý không có ban không có nghĩa là không mắc bệnh, do vậy không chờ nổi ban mới đi bệnh viện.
Các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định khuyến cáo, người đã tiêm vắc xin não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135 (MenACWY) vẫn nên tiêm bổ sung vắc xin não mô cầu nhóm B (MenB) nếu muốn mở rộng khả năng bảo vệ trước các nhóm huyết thanh gây bệnh thường gặp.
Lý do là hai loại vắc xin bảo vệ những nhóm huyết thanh khác nhau và không thay thế cho nhau. Việc đã tiêm đủ MenACWY không có nghĩa là đã có miễn dịch bảo vệ đối với não mô cầu nhóm B.
Người đã tiêm vắc xin ACWY vẫn có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu nhóm B và ngược lại - Ảnh: HA
Đã tiêm vắc xin não mô cầu ACWY có cần tiêm não mô cầu nhóm B?
Bác sĩ CKI Lê Thị Giao Thi - Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu - cho hay bệnh não mô cầu có thể xảy ra ngay cả ở những trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.
Những trường hợp sống sót sau bệnh nặng vẫn có nguy cơ để lại di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc mất chi do tổn thương mô nghiêm trọng.
Vì vậy, khi trẻ sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, li bì, tay chân lạnh, da tái hoặc xuất hiện ban xuất huyết không mất màu khi ấn, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Đặc biệt, không nên chờ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình mới đi khám, bởi một số dấu hiệu nguy hiểm có thể xuất hiện muộn.
Bên cạnh các biện pháp vệ sinh cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh, phụ huynh nên chủ động kiểm tra lịch tiêm chủng, đưa trẻ đi tư vấn và tiêm vắc xin phòng não mô cầu phù hợp với độ tuổi, chỉ định và tình trạng sức khỏe.
Hiện nay, tại Việt Nam có các loại vắc xin phòng bốn nhóm A, C, W, Y (ACWY), vắc xin phòng nhóm B và vắc xin phòng hai nhóm B, C (BC). Chẳng hạn, người đã tiêm vắc xin ACWY vẫn có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu nhóm B. Ngược lại, vắc xin nhóm B không bảo vệ trước các nhóm A, C, W, Y.
Điều quan trọng là phụ huynh cần hiểu rằng trẻ đã tiêm vắc xin não mô cầu vẫn có thể còn nguy cơ mắc bệnh do những nhóm huyết thanh chưa được bao phủ.
Do đó, cha mẹ nên chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng và trao đổi với bác sĩ để lựa chọn, hoàn thiện lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và các loại vắc xin hiện có.
Đội chăm sóc sức khỏe đến từng nhà xử lý ổ dịch viêm não mô cầu ở TP.HCMLà một trong ba địa phương đầu tiên của TP.HCM triển khai thí điểm mô hình Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư, xã Hiệp Phước đã cho thấy hiệu quả mô hình khi phối hợp với ngành y tế TP nhanh chóng kiểm soát ổ dịch não mô cầu, cắt đứt chuỗi lây nhiễm chỉ trong 24 giờ.