Bài học đắt giá từ đợt phản công thất bại giúp Ukraine giành lại 176km² đất

Năm tháng sau khi phát động Chiến dịch Vivaldi, một chiến dịch phản công cục bộ ở phía bắc tỉnh Donetsk, Quân đoàn 3 Ukraine tuyên bố đã giành lại đầu cầu của Nga trên sông Zherebets.

Con sông này chảy về phía nam qua miền Đông Ukraine, tạo thành một rào cản phòng thủ tự nhiên ở phía đông Sloviansk và Kramatorsk, hai thành phố lớn cuối cùng tại tỉnh Donetsk vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Ukraine.

Cuộc phản công bí mật

Tiến hành các đợt tấn công một cách bài bản và giữ bí mật nghiêm ngặt, Quân đoàn 3 của Ukraine tuyên bố đã đẩy lùi Tập đoàn quân hợp thành số 20 và số 25 của Nga, giành lại 176km² lãnh thổ ở phía bắc tỉnh Donetsk tính đến ngày 30/9, theo Văn phòng Tổng thống Ukraine.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington cho rằng, chiến dịch Vivaldi đã ngăn được nỗ lực của Nga nhằm đẩy mạnh hướng tới kiểm soát phần lãnh thổ còn lại ở Donetsk.

Đây là diễn biến đáng chú ý đối với lực lượng Ukraine vốn thua kém Nga về cả hỏa lực lẫn quân số. Mặt khác, quân đội Ukraine đã tránh được một số cái bẫy có thể gây tổn thất khi đánh vào 2 bên sườn của Tập đoàn quân hợp thành số 20 và số 25 của Nga.

Họ không mắc kẹt trong những bãi mìn dày đặc của Nga. Họ không để lộ lực lượng trước các đợt không kích của đối thủ. Quan trọng nhất, họ không nhắm đến những mục tiêu ở quá xa. Thay vì đặt mục tiêu lớn, họ tập trung vào những mục tiêu nhỏ, liên tiếp giành được đà tiến nhỏ trước khi chúng tập hợp thành một bước đi lớn.

Theo các chuyên gia quân sự, Ukraine dường như đã rút ra những bài học đắt giá từ cuộc phản công thất bại năm 2023 khiến họ chịu tổn thất to lớn trước Nga.

Bài học đắt giá 

Ba sĩ quan Lục quân Mỹ gồm Đại tá Timothy Price, Đại úy Patrick Visser và Đại úy Andrew Carter nhận định, trong chiến dịch Vivaldi, Ukraine không dùng chiến thuật tác chiến cơ động. Đây là chiến thuật mà Ukraine từng sử dụng vào năm 2023. 

Thuật ngữ này ám chỉ việc sử dụng lực lượng mặt đất hùng hậu, được yểm trợ bằng không kích và pháo binh, để đột phá dứt khoát phòng tuyến đối phương, sau đó nhanh chóng đưa xe quân sự và binh sĩ vào khu vực hậu phương không được bảo vệ của đối phương đang hoảng loạn, nhằm gây thiệt hại tối đa và giành được nhiều lãnh thổ nhất có thể.

Đó không phải cách Quân đoàn 3 Ukraine tiến hành chiến dịch phản công kéo dài 5 tháng qua và vẫn đang tiếp diễn. Các sĩ quan Price, Visser và Carter cho rằng Ukraine đã “giành lại đất bằng cách từng bước cô lập đối phương một cách có hệ thống, theo từng khu vực, đồng thời gây sức ép tại các vị trí”.

Nói một cách dễ hiểu, Quân đoàn 3 thận trọng thăm dò các tuyến đường tấn công có cây cối che phủ để tiến về những khu vực trọng yếu, triển khai các phương tiện mặt đất không người lái để rà phá mìn và cho nổ tung những cứ điểm quan trọng của Nga ở gần đó, sau đó nhanh chóng đưa các xe bọc thép chở bộ binh vào.

Lực lượng Ukraine tiến từng bước, lần lượt giành lại từng km lãnh thổ thay vì chạy đua về phía một mục tiêu lớn cách hàng chục km như trong cuộc phản công năm 2023.

Theo cách đó, chiến dịch Vivaldi hoàn toàn trái ngược với chiến dịch phản công mùa hè năm 2023 thất bại của Ukraine, khi nước này tập trung xe tăng cho một cuộc đột phá quyết định mà các chỉ huy kỳ vọng sẽ diễn ra quanh làng Mala Tokmachka ở phía nam tỉnh Zaporizhia của Ukraine.

Mục tiêu của chiến dịch phản công năm 2023 là đột phá vào hậu phương Nga, sau đó nhanh chóng đưa xe tăng vượt quãng đường 80km đến thành phố Melitopol đang bị Nga kiểm soát, gần biển Azov.

Điều đó đã không xảy ra. Quân đội Ukraine sa lầy trong các bãi mìn quanh Mala Tokmachka, chịu thiệt hại nặng nề do các cuộc không kích của Nga và mất đà tiến quân sau một mùa tấn công kéo dài, khốc liệt và gây tổn thất lớn, khi chỉ tiến được 10km về phía nam Mala Tokmachka. Sau đó, các đợt phản công của Nga giành lại toàn bộ những thành quả lãnh thổ mà Ukraine đạt được.

Các nhà hoạch định chiến dịch cho rằng, đợt phản công thất bại năm 2023 vẫn bị bó buộc trong tư duy cũ về tác chiến cơ động. Trong khi đó, những người hoạch định chiến dịch Vivaldi năm 2026 gạt bỏ các quan niệm đã không còn hợp thời. Họ nghĩ đến những mục tiêu nhỏ hơn và từng bước giành lấy.

Quân đoàn 3 Ukraine không thể và cũng không tự mình làm được điều đó. Trên thực tế, quân đoàn này phụ thuộc vào Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine để làm suy yếu các tuyến tiếp tế của Nga, các đội tác chiến điện tử để gây nhiễu UAV Nga, cùng Không quân Ukraine để tập kích các nhóm điều khiển UAV Nga.

Ngược lại, các lực lượng Ukraine tiến công về phía nam từ Mala Tokmachka năm 2023 hầu như không có sự yểm trợ đáng kể từ trên không. Sự chuẩn bị về không quân và tác chiến điện tử là điều kiện tiên quyết cho từng bước tiến của Quân đoàn 3 trong mùa xuân và mùa hè năm nay.

Các sĩ quan cho rằng bài học rút ra là “cấp chỉ huy cao hơn phải làm suy giảm những năng lực chủ chốt của đối phương” trước khi một đơn vị bộ binh quy mô nhỏ hơn có thể kỳ vọng giành được và giữ vững lãnh thổ. Nếu sự hỗ trợ này suy yếu, lực lượng mặt đất sẽ không thể giữ được những vị trí đã kiểm soát.