Bảo đảm công bằng tuyển sinh đại học

Tăng giám sát chéo giữa các địa phương trong thi tốt nghiệp THPT

Theo báo cáo của Thường trực Ủy ban (UB) Văn hóa - Xã hội của Quốc hội (QH) tại phiên giải trình: "Việc dùng chung một kết quả cho 2 mục đích vốn có yêu cầu trái chiều (vừa phải đủ dễ để phần lớn thí sinh đủ điều kiện tốt nghiệp, vừa phải đủ sức phân hóa để các cơ sở đào tạo tuyển chọn) không chỉ gây khó cho việc thiết kế đề, mà còn tiềm ẩn kẽ hở bị lợi dụng, làm phát sinh động cơ sai phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến tính khách quan, công bằng của kết quả thi nếu việc tổ chức giám sát không chặt chẽ, kỹ lưỡng", báo cáo nêu.

ẢNH: ANH TUẤN

Do vậy, Thường trực UB đề nghị Bộ GD-ĐT tiếp tục đánh giá thấu đáo mô hình, cách thức tổ chức kỳ thi, bảo đảm vừa đạt được các mục tiêu đề ra, vừa giữ vững tính nghiêm túc, khách quan, công bằng, minh bạch; đồng thời, đánh giá đúng thực chất. Trên cơ sở đó, nghiên cứu các phương án điều chỉnh phù hợp như: tách bạch hơn giữa kỳ thi công nhận tốt nghiệp và kỳ thi tuyển sinh ĐH, hoặc thiết kế cơ chế sử dụng kết quả thi bảo đảm hài hòa cả 2 mục tiêu mà không làm suy giảm chất lượng của từng mục tiêu. Đồng thời, tăng cường tính độc lập, khách quan của công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát tại các khâu có nguy cơ sai phạm cao, nhất là khâu coi thi và chấm thi, nhằm giữ vững kỷ cương, độ tin cậy và niềm tin của xã hội đối với kỳ thi.

Giải trình, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn khẳng định thời gian tới, Bộ tiếp tục giữ ổn định phương án thi, đồng thời hoàn thiện quy chế thi, chuẩn hóa ngân hàng câu hỏi, tăng cường các giải pháp công nghệ, bảo mật, thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm; tiếp tục công khai, phân tích dữ liệu kỳ thi để phục vụ quản lý và nâng cao chất lượng dạy học. "Kỳ thi không phải là tuyển sinh ĐH bắt buộc; các cơ sở đào tạo được quyền quyết định việc sử dụng kết quả kỳ thi hoặc các phương thức tuyển sinh khác theo quy định", Bộ trưởng Sơn khẳng định.

Nêu rõ hơn về các giải pháp tăng cường bảo đảm an toàn, chống gian lận trong thời gian tới, Bộ trưởng thông tin sẽ tăng cường sự tham gia của các trường ĐH và tổ chức giám sát chéo giữa các địa phương, đơn vị; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát và phân tích dữ liệu nhằm phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời các nguy cơ sai phạm. "Cải tiến công tác ra đề thi theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu quá mức, bảo đảm đề thi vừa đánh giá đúng năng lực học sinh phổ thông để xét tốt nghiệp, vừa là cơ sở đánh giá mặt bằng chất lượng giáo dục và tác động của chương trình giáo dục giữa các địa phương", Bộ trưởng Bộ GD-ĐT cho biết.

Tại sao đột ngột thay đổi chính sách tuyển sinh ĐH ?

Chủ trì phiên giải trình, Phó chủ tịch QH Nguyễn Thị Thanh đề nghị đối với việc tuyển sinh ĐH cần làm rõ tính minh bạch, khả năng đối sánh giữa các phương pháp tổ hợp, xét tuyển; tính ổn định, nhất quán và khả năng dự báo của chính sách, hạn chế thay đổi gây khó khăn cho người học. "Dự kiến bỏ cộng điểm với chứng chỉ ngoại ngữ khiến rất nhiều phụ huynh, học sinh (HS) băn khoăn về chính sách thiếu ổn định", bà Thanh nói.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Ông Đỗ Chí Nghĩa, ĐBQH chuyên trách tại UB Văn hóa - Xã hội của QH, cũng đặt vấn đề: Bộ GD-ĐT dự kiến chỉ sử dụng một phương thức xét tuyển trong khi HS đã đầu tư thời gian, chi phí chuẩn bị theo các phương thức mà các trường đã công bố và cam kết ổn định trước đó. ĐB đề nghị Bộ trưởng làm rõ căn cứ khoa học, thực tiễn của việc giới hạn phương thức xét tuyển; đồng thời, có giải pháp để bảo đảm ổn định, khả năng dự báo chính sách và quyền lợi của những thí sinh (TS) đã chuẩn bị theo các phương thức hiện nay.

ĐB Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP.Hải Phòng) cũng đề nghị Bộ trưởng đánh giá tính công bằng, minh bạch và mức độ tương đương giữa các phương thức tuyển sinh ĐH hiện nay; đồng thời cho biết giải pháp chuẩn hóa cơ chế quy đổi điểm giữa các phương thức nhằm hạn chế tình trạng hệ thống tuyển sinh phức tạp và khó dự đoán đối với HS. "Đối với dự kiến điều chỉnh việc cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ, giải HS giỏi và các tiêu chí bổ sung từ năm 2027, Bộ GD-ĐT đã đánh giá tác động đến những HS đã chuẩn bị theo quy định hiện hành hay chưa? Việc áp dụng có bảo đảm yêu cầu công bố thay đổi trước ít nhất 12 tháng và có lộ trình chuyển tiếp phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng của HS hay không?", bà Nga nêu.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng hiện nay, các trường ĐH chủ yếu xét tuyển dựa trên kết quả thi tốt nghiệp THPT (chiếm khoảng 50%) và kết quả học bạ THPT (chiếm khoảng 30 - 40%), phần nhỏ còn lại thuộc về các phương thức khác. "Khi ban hành chính sách tuyển sinh, quan điểm của Bộ là chính sách lớn phải giữ tính ổn định và bảo đảm 2 yếu tố cốt lõi: độ tin cậy (đánh giá đúng năng lực) và tính công bằng giữa các TS", ông khẳng định

Theo ông, Bộ tôn trọng quyền tự chủ nhưng ban hành hành lang pháp lý chung để bảo đảm tính công bằng, tránh việc đưa ra quá nhiều phương thức gây rối cho TS. "Quan điểm của Bộ là đối với một ngành, một chương trình đào tạo, khi đã xác định tiêu chí năng lực đầu vào thì phương thức xét tuyển về nguyên tắc phải bảo đảm tính thống nhất. Vì việc quy đổi mức độ tương đương giữa quá nhiều phương thức trong cùng một ngành là rất khó khăn, Bộ đề ra lộ trình tinh gọn phương thức xét tuyển: đến năm 2027 mỗi ngành/chương trình đào tạo còn tối đa 3 phương thức, và đến năm 2028 sẽ còn 1 phương thức xét tuyển phù hợp nhất", Bộ trưởng Bộ GD-ĐT cho biết.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Về việc cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh quốc tế (IELTS...) và giải HS giỏi, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết dựa trên phân tích dữ liệu thực tế, nếu một ngành hoặc chương trình đào tạo yêu cầu năng lực tiếng Anh đầu vào thì phải đưa tiếng Anh thành môn thi/xét tuyển trong tổ hợp xét tuyển hoặc quy đổi điểm chứng chỉ tiếng Anh sang điểm môn tiếng Anh, chứ không thể vừa xét tuyển bằng môn khác vừa cộng thêm điểm chứng chỉ tiếng Anh. "Việc cộng thêm điểm như vậy sẽ tạo ra bất bình đẳng, khiến một loại năng lực/kiến thức được tính 2 lần và gây bất lợi cho các TS khác. Đối với những ngành không yêu cầu chuyên sâu về tiếng Anh thì việc cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh lại càng tạo ra sự lệch lạc. Do đó, Bộ hướng tới quy định quy đổi điểm năng lực ngoại ngữ trực tiếp vào tổ hợp xét tuyển thay vì cộng điểm thưởng song song", theo Bộ trưởng Sơn.

Ông nêu dẫn chứng có những ngành có điểm chuẩn lên tới 28 điểm nhưng cho phép cộng chênh lệch tới 1,5 điểm. Trong khoảng điểm từ 26,5 - 28, có thể có hàng nghìn TS không trúng tuyển dù có năng lực tiếng Anh nhưng không có điều kiện tham gia các kỳ thi chứng chỉ có chi phí cao. Do vậy, theo Bộ trưởng, việc sửa quy định này là giải pháp cấp bách, cần phải sửa ngay. Tuy nhiên, ông cũng cho biết Bộ GD-ĐT sẽ tiếp tục lắng nghe các ý kiến góp ý của chuyên gia và xã hội trong quá trình hoàn thiện chính sách.

Cũng theo ông Hoàng Minh Sơn, việc không còn cơ chế cộng điểm chứng chỉ không đồng nghĩa với việc năng lực tiếng Anh không được sử dụng trong tuyển sinh; các chứng chỉ vẫn có thể được quy đổi thành điểm ở những trường, ngành có yêu cầu.

Đang hoàn thiện đề án tuyển sinh ĐH công bố trước từ 3 - 5 năm

Ông Hoàng Văn Nghĩa, ĐBQH chuyên trách tại UB Công tác đại biểu của QH, đề nghị Bộ trưởng đánh giá về việc thiếu tính đồng bộ hệ thống và thiếu dự báo trong chính sách tuyển sinh hiện nay, khiến tự chủ ĐH bị biến tướng, xa rời thực tế giảng dạy phổ thông và làm mất đi tính ổn định chiến lược của hệ thống giáo dục quốc dân. "Bộ trưởng có cam kết gì về việc xây dựng khung lộ trình tuyển sinh ĐH ổn định chiến lược tối thiểu từ 3 - 5 năm, được đánh giá tác động kỹ lưỡng và được ban hành công khai từ sớm để đảm bảo tính dự báo, chấm dứt tình trạng mỗi năm một quy chế, tạo sự yên tâm tuyệt đối cho học sinh, gia đình, cử tri và toàn xã hội hay không?", ông Nghĩa đặt câu hỏi.

Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ đang hoàn thiện đề án trình cấp có thẩm quyền phê duyệt để có lộ trình lâu dài, công bố trước từ 3 - 5 năm nhằm bảo đảm tính ổn định. Đồng thời, Bộ tập trung xử lý ngay những vấn đề cấp bách trước mắt (như tình trạng bùng nổ phương thức xét tuyển, lạm phát học bạ) để bảo đảm các nguyên tắc khách quan, công bằng và tin cậy. Các giải pháp hướng tới 2 mục tiêu: mở rộng cơ hội học tập tiếp cận giáo dục chất lượng công bằng, và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Phát biểu kết luận phiên giải trình, liên quan đến việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT, ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm UB Văn hóa - Xã hội của QH, nêu thực tế cần được nhìn nhận nghiêm túc, đó là trong vòng chưa đầy 10 năm qua có 2 vụ việc vi phạm pháp luật trong thi cử gây bức xúc lớn trong xã hội. Một là sai phạm chấm thi tại một số tỉnh năm 2018, hai là vụ việc ở Tuyên Quang mới đây. "Việc sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển ĐH khiến kỳ thi phải gánh 2 mục tiêu (vừa xét tốt nghiệp, vừa phân loại tuyển sinh), tạo ra áp lực lớn và nguy cơ can thiệp thi cử. Khi đã quyết định giữ mô hình thi tốt nghiệp THPT thì phải siết chặt và làm cực kỳ nghiêm túc", ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Sửa chương trình, không để tái diễn thiếu SGK

Tình trạng thiếu SGK trong thời gian gần đây và kế hoạch chỉnh sửa chương trình, SGK cũng nhận được nhiều chất vấn tại phiên giải trình.

Về tình trạng thiếu SGK, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thẳng thắn nhận trách nhiệm và cho biết: Bộ GD-ĐT rút kinh nghiệm sâu sắc; sẽ thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với các sở GD- ĐT để cung ứng trực tiếp qua nhà trường, giảm khâu trung gian, bảo đảm tính chủ động. "Tình trạng này nhất định sẽ không xảy ra trong năm học sau", Bộ trưởng cam kết và cho biết thêm trách nhiệm của Bộ là cải cách mạnh mẽ mô hình quản trị, sản xuất, cung ứng của Nhà xuất bản Giáo dục, đưa SGK trở thành mặt hàng thiết yếu được quản lý chặt chẽ.

Về chỉnh sửa chương trình và SGK, ông Minh Sơn cho biết Bộ GD-ĐT đã đưa rà soát đồng bộ chương trình và SGK vào nhiệm vụ trọng tâm của năm học tới. Những nội dung còn bất cập đã được Bộ kịp thời điều chỉnh trong những năm qua; song, lần này sẽ thực hiện theo hướng đồng bộ, toàn diện và sâu hơn. Trong đó, Bộ sẽ rà soát kỹ chương trình giáo dục để bảo đảm phù hợp với bối cảnh mới, tăng cường phát triển năng lực toàn diện cho người học, nhất là những năng lực cần thiết trong bối cảnh mới; đồng thời chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng, lối sống và trách nhiệm xã hội. Những nội dung, thời lượng môn học không còn phù hợp hoặc chưa thiết thực cũng sẽ được xem xét, điều chỉnh.

Tương tự đối với nội dung SGK, những nội dung bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn đều đã được điều chỉnh. Tuy nhiên, trong thời gian tới, việc chỉnh sửa sẽ được thực hiện đồng bộ hơn.