Ngày 20/9, tại bản Khục Ính, xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An, lễ hội Xỏ Nặm Phạ được phục dựng, tái hiện với sự tham gia của các nghệ nhân, người dân và đông đảo du khách.
Chương trình do Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) phối hợp với Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An và UBND xã Châu Lộc tổ chức. Hoạt động nằm trong quá trình khảo sát, sưu tầm, phục dựng và truyền dạy nghi lễ truyền thống của đồng bào Thái, với sự tham gia trực tiếp của 5 nghệ nhân và 80 học viên người Thái.
Trong tiếng Thái, Xỏ Nặm Phạ có nghĩa là “xin nước trời”, trong đó “xỏ” là xin, “nặm” là nước và “phạ” là trời. Đây là nghi lễ dân gian gắn với tín ngưỡng cầu mưa, thể hiện mong ước mưa thuận gió hòa, nguồn nước dồi dào, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu.
Theo phong tục, khi cộng đồng thống nhất tổ chức lễ cầu mưa, người có uy tín, thầy mo, nghệ nhân và các gia đình cùng chuẩn bị lễ vật, cây nêu, hình tượng rồng rơm, mâm cúng, cồng chiêng và các đạo cụ phục vụ nghi lễ.
Đám rước truyền thống đi qua từng gia đình trong bản. Người tham gia vừa hát những lời cầu mưa bằng tiếng Thái, vừa nhận nước, lương thực và nông sản do các gia đình đóng góp.
Tại lễ hội năm nay, các thầy mo, già làng và nghệ nhân thực hiện nghi thức cúng cầu mưa. Những lời khấn gửi gắm mong ước về mưa thuận gió hòa, nguồn nước dồi dào, cuộc sống bình an và mùa màng thuận lợi.
Đối với đồng bào Thái, nước có vai trò quan trọng trong đời sống và sản xuất. Vì vậy, nghi lễ cầu mưa không chỉ phản ánh tín ngưỡng dân gian mà còn thể hiện quan niệm về mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên.
Điểm đáng chú ý là lần đầu nghi lễ Xỏ Nặm Phạ được sân khấu hóa, giúp công chúng và du khách có cơ hội trực tiếp tìm hiểu một thực hành văn hóa từng gắn bó với đời sống bản làng.
Sau phần lễ, người dân và du khách tham gia nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao truyền thống như cồng chiêng, khắc luống, múa hát, nhảy sạp và các trò chơi dân gian.
Ông Nguyễn Tất Kiên - Chủ tịch UBND xã Châu Lộc - cho biết trước đây Xỏ Nặm Phạ thường được tổ chức khi bản làng trải qua những đợt hạn hán kéo dài. Theo thời gian, sự thay đổi về phương thức sản xuất và điều kiện sinh hoạt khiến nghi lễ dần bị gián đoạn. Một số người am hiểu phong tục tuổi ngày càng cao, trong khi lớp trẻ ít có cơ hội tiếp cận, thực hành.
“Việc phục dựng lễ hội lần này nhằm tạo không gian để nghệ nhân và cộng đồng trực tiếp thực hành, đồng thời truyền dạy các bài cúng, lời hát, trình tự nghi lễ và kỹ thuật làm đạo cụ cho thế hệ trẻ”, ông Kiên chia sẻ.
Bên cạnh các nghi thức truyền thống, lễ hội còn giới thiệu nông sản, ẩm thực, nghề dệt và sản phẩm thủ công của địa phương, qua đó kết nối giá trị văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng.