Siêu Quần là một làng quê khá đặc biệt ở vùng hạ lưu sông Ô Lâu, nay thuộc tổ dân phố Phò Trạch - Siêu Quần, phường Phong Dinh, thành phố Huế. Nằm giữa cánh đồng rộng lớn, làng quê này được bao bọc bởi những hàng lộc vừng (người dân địa phương gọi là cây mưng) cổ thụ hàng trăm năm tuổi.
Theo người dân địa phương, cây lộc vừng bắt đầu được trồng tại Siêu Quần từ thời khai canh lập làng (khoảng thế kỷ XIV-XV). Trải qua thời gian, những hàng lộc vừng dần trở thành "tấm khiên" che chở làng Siêu Quần trong các đợt lũ lụt, bão lớn nên được bà con ra sức bảo vệ.
Ông Nguyễn Văn Tám (86 tuổi, người dân làng Siêu Quần) cho biết thuở xưa, các vị khai canh nhận thấy Siêu Quần là vùng cồn bãi thấp trũng, dễ tổn thương trước thiên tai nên khuyến khích người dân trồng lộc vừng để bảo vệ làng mạc. Theo ông Tám, lộc vừng là loài cây dễ sống, dẻo dai, chịu được nước ngập và gió bão nên phát triển rất nhanh và rất phù hợp với vùng quê bên hạ lưu sông Ô Lâu.
Trong những đợt thiên tai lớn như cơn bão Cecil năm 1985, lũ lịch sử các năm 1999, 2020, cuối năm 2025,... rừng lộc vừng đã giúp bảo vệ nhà cửa, dân làng Siêu Quần trước tác động mạnh của sức gió, sức nước.
Theo ông Nguyễn Ngọc Tình, cựu Trưởng thôn Siêu Quần (trước thời điểm sáp nhập thành tổ dân phố Phò Trạch - Siêu Quần), trong suốt 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, rừng lộc vừng đóng vai trò như một "pháo đài xanh" bảo vệ dân làng, bộ đội. Từ dưới tán lộc vừng, bộ đội chủ lực đã đánh bại nhiều đợt tập kích của địch trong các chiến dịch sau Tết Mậu Thân năm 1968, mùa hè đỏ lửa 1972...
Ông Tình cho biết người dân Siêu Quần rất coi trọng rừng lộc vừng cổ thụ nên đã đồng thuận đưa việc bảo vệ vào hương ước, quy ước của làng. Ai chặt phá, bán trộm lộc vừng bị bắt sẽ phạt theo quy định pháp luật, buộc phải có mâm cau, trầu, rượu đến đình làng xin lỗi.
Trong giai đoạn lộc vừng được giới chơi cây cảnh săn lùng, nhiều người đã kéo về làng Siêu Quần hỏi mua nhưng đều bị từ chối. Có người thậm chí trả giá tiền tỷ đồng để mua rừng lộc vừng cổ thụ nhưng dân làng quyết không bán.
Trên đường dẫn vào làng Siêu Quần, nơi giáp ranh với làng Phò Trạch (cùng thuộc tổ dân phố Phò Trạch - Siêu Quần) cũng có hàng cây xanh được trồng từ nhiều năm về trước.
Nhiều cây cổ thụ có vỏ ngoài xù xì, chai sần, bám đầy rêu phong.
Ông Trần Đức Việt (76 tuổi, người dân tổ dân phố Phò Trạch - Siêu Quần) cho biết từ xa xưa, người dân có đi vào rừng mót củi cũng chỉ lấy cành khô, không dám dùng dao chặt cây.
Với việc bảo vệ rừng lộc vừng cổ thụ nghiêm ngặt, đưa vào hương ước làng, người dân vùng hạ lưu sông Ô Lâu sở hữu "báu vật" ít nơi có.
Vị trí làng Siêu Quần trên bản đồ (Ảnh: Google Maps).
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế, tại làng Siêu Quần hiện có hơn 400 cây lộc vừng cổ thụ được trồng dọc kênh mương.
Hiện nay, hệ thống cây này được cộng đồng dân cư tích cực bảo vệ, chăm sóc, góp phần tạo nên cảnh quan sinh thái đặc trưng, gắn với đời sống văn hóa truyền thống của địa phương.
Ngoài ra, tại các tổ dân phố Lương Đại (phường Phong Dinh), người dân cũng trồng khoảng 80 cây lộc vừng dọc các tuyến đường nhằm tạo bóng mát, cải thiện môi trường sống.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế cho biết sẽ phối hợp với các địa phương rà soát, bảo vệ nghiêm các khu vực cây lộc vừng có giá trị, đặc biệt là các cây cổ thụ, cây gắn với cảnh quan đặc trưng; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ, chăm sóc cây xanh theo hướng phát huy vai trò cộng đồng.
Cơ quan chuyên môn sẽ nghiên cứu, lựa chọn các khu vực có điều kiện phù hợp về không gian và sinh thái như bờ vùng, bờ thửa, ven phá Tam Giang… để phát triển, nhân rộng mô hình một cách hợp lý, hiệu quả và bền vững.