Rừng lim ở Lăng Thành, xã Giai Lạc, phân bố trên diện tích khoảng 106 ha tại khu vực Rú Chùa, Hóc Nông, Đồng Bàu, Vệ Thạng... Nơi đây có hơn 2.000 cây lim hàng trăm tuổi, thân sần sùi, tán cao, đường kính 0,6-1 m, một số gốc hai người ôm mới xuể. Qua nhiều thế hệ, người dân địa phương xem khu rừng là "báu vật", nhắc nhở nhau bảo vệ, gìn giữ.
Rừng lim Lăng Thành, xã Giai Lạc. Ảnh: Đức Hùng
Tuy nhiên, những năm qua, nhiều cây lim bị chết. Một số trơ cành, vỏ bong tróc, thân gãy đổ hoặc bật gốc sau những trận mưa bão. Kết quả kiểm tra thực địa của Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Nghệ An hồi tháng 9 ghi nhận 254 cây lim chết; riêng tại tiểu khu 874B, khoảnh 7, rộng hơn 30 ha, có 126 cây.
Lim bị chết đường kính thân trung bình 35-40 cm. Ngoài ảnh hưởng bởi thiên tai, nhiều cây lim bong vỏ, khô héo rồi chết, chưa thể làm rõ nguyên nhân.
Theo Phòng Kinh tế - Hạ tầng xã Giai Lạc, năm 2015-2024, chính quyền phát hiện, xử lý một số vi phạm liên quan đến khai thác gỗ, đốt thực bì và trồng cây trái phép trong khu vực rừng đặc dụng. Việc đốt thực bì sau khi khai thác keo, bạch đàn có thể ảnh hưởng đến cây, song chưa thể khẳng định là nguyên nhân khiến lim chết. Kết luận cuối cùng cần được cơ quan chuyên môn đánh giá thêm.
Ngoài lim chết dần, diện tích rừng tự nhiên tại Lăng Thành cũng giảm mạnh. Thống kê từ xã Giai Lạc cho thấy năm 2014 khu vực này có hơn 81 ha rừng tự nhiên, gần 18 ha trồng keo, bạch đàn và hơn 6 ha đất trống. Đến năm 2020, diện tích rừng tự nhiên còn khoảng 25 ha, giảm hơn 56 ha so với năm 2014; trong khi rừng trồng keo, bạch đàn tăng lên hơn 81 ha.
Một số cây lim chết khô hồi cuối tháng 10. Ảnh: Đức Hùng
Ông Nguyễn Hồ Sơn, Phó chủ tịch xã Giai Lạc, từng là Chủ tịch xã Lăng Thành (cũ), cho biết việc quản lý liên quan đến lịch sử giao đất, giao rừng qua nhiều thời kỳ. Một bộ phận người dân muốn giữ cây lim được cha ông bảo vệ, trong khi một số hộ có nhu cầu sử dụng đất để trồng keo, bạch đàn, phát triển kinh tế.
"Nhiều hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước khi khu vực được đưa vào quy hoạch rừng đặc dụng", ông Sơn nói và cho hay địa phương mong muốn các cấp có thẩm quyền xây dựng cơ chế thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp trong khu vực cần bảo tồn, đồng thời có chính sách hỗ trợ người dân tham gia bảo vệ, khoanh nuôi và phục hồi rừng lim.
Một cây lim cổ thụ tại khu rừng. Ảnh: Đức Hùng
Trước năm 1954, rừng tại Lăng Thành thuộc quyền quản lý của các cá nhân, gia đình trong vùng. Khi Nhà nước thực hiện quản lý đất đai và rừng, người dân tự nguyện giao lại diện tích này để quản lý. Những cây lim lâu năm tiếp tục tồn tại qua nhiều biến động, trở thành một phần cảnh quan quen thuộc của vùng quê.
Năm 2001, Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng hơn 106 ha đất rừng cho 129 hộ thuộc diện rừng phòng hộ và 4 hộ thuộc diện rừng sản xuất, thời hạn 50 năm. Sau khi được giao đất, một số gia đình phát dọn cây bụi, trồng keo, bạch đàn để phát triển kinh tế.
Đến năm 2014, khu vực này được đưa vào quy hoạch rừng đặc dụng gắn với di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh của huyện Yên Thành (cũ). Tuy nhiên, việc thu hồi diện tích đã cấp và giải quyết tài sản trên đất cho các hộ dân vẫn chưa được thực hiện.
Theo quy hoạch lâm nghiệp quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, diện tích rừng lim đặc dụng còn lại tại khu vực Lăng Thành là hơn 83 ha.
Nhiều diện tích rừng đặc dụng tại Lăng Thành được người dân trồng keo tràm xen lẫn cây lim. Ảnh: Đức Hùng
Đức Hùng