Bên trong bảo vật quốc gia gần 400 năm tuổi ở Hưng Yên

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Chùa Keo (Thần Quang tự) ở Hưng Yên là công trình kiến trúc gỗ lim độc đáo có tuổi đời gần 400 năm. Để dựng chùa, người dân đã mất 19 năm chuẩn bị vật liệu, đưa gỗ từ miền ngược về xuôi. Chủ tịch Hưng Yên cam kết giải quyết kiến nghị của người dân đến cùng Chủ tịch Quốc hội đề nghị tỉnh Thiểm Tây đẩ...

Chùa Keo (Thần Quang tự) tọa lạc tại xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên, trước đây thuộc xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Theo tài liệu lưu giữ, chùa Keo được khởi công xây dựng từ năm 1630 và hoàn thành vào năm 1632. Trải qua gần 400 năm tồn tại, ngôi chùa trở thành một trong những công trình kiến trúc cổ tiêu biểu, mang đậm dấu ấn văn hóa và nghệ thuật kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Khuôn viên chùa rộng khoảng 58.000 m², có 3 hồ lớn. Ban đầu, chùa có 21 công trình với 157 gian, đến nay còn 17 công trình với 128 gian.

Các hạng mục được bố trí theo lối kiến trúc “nội công, ngoại quốc”, tạo nên tổng thể hài hòa, cân đối.

Chùa phối thờ theo lối “tiền Phật, hậu Thánh“. Khu thờ Phật gồm Chùa ông Hộ, tòa thiêu hương và điện Phật. Phía trong là khu thờ Thánh Thiền sư Không Lộ. Ngoài ra, chùa còn bảo lưu được hàng trăm tượng Pháp và đồ tế lễ thời Lê.

Hiện chùa Keo lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia. Trong ảnh là Bảo vật quốc gia Hương án chùa Keo là hiện vật gốc độc bản. Hương án được tạo tác thời Lê Trung Hưng, thế kỷ XVII, được công nhận bảo vật quốc gia năm 2021.

Ngoài bảo vật quốc gia Hương án, tại chùa Keo còn có hai cánh cửa chạm rồng (niên đại thế kỷ XVII), đặt ở cửa chính tam quan nội, được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2017. Hiện nay, hai bộ cánh cửa gỗ này được các nghệ nhân phục dựng lại giống nguyên bản, được đặt tại chùa Keo. Còn bộ cánh cửa chính gốc đang được bảo quản, trưng bày trang trọng ngay tòa chính giữa của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Cảnh thanh tịnh tại chùa Keo.

Điều đặc biệt ở chùa Keo là phần lớn kết cấu kiến trúc được làm bằng gỗ lim. Các cấu kiện liên kết với nhau bằng hệ thống mộng gỗ, không sử dụng đinh kim loại để ghép nối. Dù vậy, công trình vẫn đứng vững hàng trăm năm.

Trên cột, vì kèo và các cấu kiện gỗ, nghệ nhân xưa chạm trổ nhiều hoa văn hình tượng rồng với những đường nét uốn lượn, đan quyện rất tinh xảo.

Theo các vị cao niên trong làng, tương truyền, để xây dựng chùa Keo, từ khâu chuẩn bị nguyên vật liệu đến khi hoàn thiện ngôi chùa mất tổng cộng 21 năm, trong đó có 19 năm chuẩn bị và 2 năm thi công. Gỗ được đưa về từ các vùng núi phía Bắc. Khi điều kiện vận chuyển còn nhiều khó khăn, người dân phải dùng thuyền, bè và sức kéo của trâu, ngựa để đưa gỗ về xuôi. Mỗi năm, lượng gỗ vận chuyển được không nhiều, phải tích lũy qua nhiều năm mới đủ nguyên liệu xây dựng.

Mái chùa lợp ngói vảy cá, các góc mái uốn cong, trang trí những hình tượng rồng, phượng và cá chép hóa rồng.

Nổi bật giữa quần thể di tích là tòa gác chuông cao hơn 11 m, gồm 3 tầng mái chồng lên nhau. Bộ khung gỗ lim được liên kết hoàn toàn bằng các mộng gỗ, nâng đỡ hệ thống 12 mái ngói với những đầu đao cong vút, tạo vẻ thanh thoát mà vẫn vững chãi.

Tháng 12/2007, gác chuông Chùa Keo được Kỷ lục Guinness Việt Nam xác lập là gác chuông bằng gỗ cao nhất Việt Nam.

Với giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật, chùa Keo đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012.

Khởi dựng từ năm 1630 và hoàn thành năm 1632, chùa Keo (Thần Quang tự) là một trong những công trình kiến trúc cổ tiêu biểu của văn hóa truyền thống Việt Nam. Để kiến thiết ngôi chùa trên khuôn viên rộng khoảng 58.000 m², người xưa đã mất 19 năm tích lũy gỗ lim từ miền ngược đưa về xuôi và 2 năm thi công. Trải qua gần 400 năm tồn tại, di tích hiện còn bảo lưu 17 công trình với 128 gian theo lối kiến trúc "nội công, ngoại quốc" cùng phong cách phối thờ "tiền Phật, hậu Thánh". Giá trị kỹ thuật vượt bậc của quần thể thể hiện ở kết cấu gỗ lim hoàn toàn liên kết bằng hệ thống mộng, không sử dụng bất kỳ đinh kim loại nào. Điểm nhấn nổi bật trong khuôn viên là tòa gác chuông cao hơn 11 m gồm 3 tầng với 12 mái ngói uốn cong thanh thoát, từng xác lập kỷ lục gác chuông bằng gỗ cao nhất Việt Nam vào năm 2007. Toàn bộ hệ thống cột, vì kèo và đầu đao đều chạm khắc hoa văn rồng uốn lượn tinh xảo của nghệ thuật điêu khắc thời Lê Trung Hưng. Bên cạnh hàng trăm pho tượng pháp và đồ tế lễ cổ, chùa Keo hiện lưu giữ những hiện vật lịch sử mang tính bảo vật quốc gia. Tiêu biểu là Hương án chùa Keo thế kỷ XVII độc bản được công nhận năm 2021 và bộ cánh cửa chạm rồng niên đại cùng thời kỳ được công nhận năm 2017. Những giá trị đặc biệt về lịch sử, nghệ thuật và kỹ thuật mộc truyền thống đã đưa ngôi cổ tự trở thành Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2012.