Theo các chuyên gia nội tiết, bệnh võng mạc đái tháo đường là một biến chứng của bệnh đái tháo đường do các mạch máu của võng mạc bị tổn thương có thể gây chảy máu, dò huyết tương và phát triển tân mạch, hình thành tổ chức xơ sẹo, dẫn đến giảm hoặc mất thị lực. Bệnh võng mạc đái tháo đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực và mù lòa trên thế giới.
Nhiều ca bệnh chưa được chẩn đoán
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hướng Dương, đái tháo đường hiện là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến nhất, với tốc độ gia tăng đáng báo động. Tại Việt Nam, có khoảng 8 triệu người mắc đái tháo đường, nhưng có tới 62,6% trường hợp chưa được chẩn đoán, đồng nghĩa với việc nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng.
Thực tế tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy, áp lực điều trị là rất lớn. Mỗi ngày, bệnh viện tiếp nhận gần 2.000 lượt bệnh nhân, trong đó đa số là người mắc đái tháo đường. Nhiều trường hợp được chuyển từ tuyến dưới lên trong tình trạng đã xuất hiện biến chứng nặng (như thận, tim mạch, tăng huyết áp, tổn thương mắt, biến chứng bàn chân…) kéo theo chi phí điều trị tăng cao và kéo dài.
Không chỉ dừng lại ở số lượng, tỷ lệ biến chứng của bệnh lên tới khoảng 54%, trong đó biến chứng tim mạch và thận chiếm tỷ trọng lớn. Đây cũng là nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí điều trị.
Đáng chú ý, một số nghiên cứu gần đây cho thấy, có khoảng 20%-35% người mắc đái tháo đường bị bệnh võng mạc đái tháo đường.
Bác sĩ Nguyễn Phùng Hưng - Liên khoa Mắt-Răng Hàm Mặt-Tai Mũi Họng, Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, bệnh võng mạc đái tháo đường thường diễn biến âm thầm nhưng có thể gây suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời.
Điều đáng lưu ý là ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào. Khi bệnh tiến triển, một số biểu hiện có thể xuất hiện như giảm thị lực, nhìn thấy “ruồi bay”, “mưa bồ hóng” hoặc xuất hiện vùng khuyết thị trường. Vì vậy, người bệnh đái tháo đường không nên chờ đến khi mắt có triệu chứng mới đi khám.
Để phát hiện tổn thương võng mạc, người bệnh có thể được khám mắt, soi đáy mắt và chụp ảnh đáy mắt theo chỉ định. Hình ảnh đáy mắt giúp bác sĩ phát hiện, đánh giá và theo dõi diễn biến tổn thương. Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được ứng dụng để hỗ trợ đánh giá hình ảnh đáy mắt.
Theo chuyên gia, bệnh được phân chia thành 2 giai đoạn là bệnh võng mạc đái tháo đường không tăng sinh và tăng sinh. Cụ thể, bệnh võng mạc nền (không tăng sinh) là giai đoạn khởi phát của bệnh, khi các mao mạch trong võng mạc bắt đầu bị hư hại, dẫn đến hiện tượng phù hoàng điểm. Ngoài ra, mạch máu có thể bị tắc nghẽn, thiếu máu cục bộ hoặc hình thành dịch tiết, làm suy giảm thị lực.
Còn bệnh võng mạc tăng sinh là giai đoạn tiến triển nghiêm trọng, khi các mạch máu bất thường bắt đầu phát triển trên võng mạc, rất dễ vỡ và gây xuất huyết vào dịch kính, dẫn đến hiện tượng nhìn mờ. Những mạch máu bất thường này cũng có thể hình thành mô sẹo, gây kéo căng võng mạc, làm bong võng mạc và dẫn đến suy giảm thị lực nặng.
Chính vì vậy, việc xác định đúng giai đoạn bệnh giúp bác sĩ lựa chọn kế hoạch theo dõi và xử trí phù hợp.
Khám, phát hiện sớm các bất thường ở võng mạc để điều trị kịp thời
Chia sẻ về thời điểm khám mắt, bác sĩ Nguyễn Phùng Hưng cho biết, người mắc đái tháo đường type 2 cần khám ngay khi được chẩn đoán. Với người mắc đái tháo đường type 1, thời điểm khám được khuyến nghị là sau 5 năm. Phụ nữ mang thai mắc đái tháo đường cần được khám mắt sớm và theo dõi theo chỉ định của bác sĩ.
Sau lần khám đầu tiên, lịch tái khám của người bệnh phụ thuộc vào tình trạng võng mạc. Trường hợp chưa có tổn thương có thể khám định kỳ khoảng 6 tháng/lần; bệnh không tăng sinh mức độ nhẹ hoặc vừa khoảng 3 tháng/lần. Những trường hợp bệnh nặng, bệnh tăng sinh hoặc có phù hoàng điểm cần tuân thủ lịch tái khám do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
Theo các chuyên gia, để phòng ngừa võng mạc tiểu đường, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết như: Thực hiện chế độ dinh dưỡng hợp lý và tốt cho sức khỏe; Giữ thói quen vận động đều đặn, phù hợp với tình trạng sức khỏe; Tuân thủ nghiêm túc phác đồ điều trị và sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ; Tái khám định kỳ và theo dõi chỉ số đường huyết nhiều lần trong ngày để có sự điều chỉnh kịp thời.
Bên cạnh đó, thăm khám mắt thường xuyên giúp phát hiện sớm các bất thường ở võng mạc, từ đó can thiệp điều trị kịp thời, nâng cao hiệu quả và hạn chế biến chứng nguy hiểm do tiểu đường gây ra.
Các chuyên gia nội tiết cũng đặc biệt khuyến cáo: Khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường về thị lực như: Gặp khó khăn khi quan sát các vật ở khoảng cách gần hoặc xa; Nhìn thấy các đốm đen, chấm hoặc đường lượn sóng trôi nổi trong tầm nhìn; Gặp trở ngại trong việc quan sát vào ban đêm hoặc trong điều kiện thiếu sáng; Thị lực suy giảm từ từ hoặc mất đột ngột; Hình ảnh nhìn thấy bị méo mó hoặc biến dạng…, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt càng sớm càng tốt để được kiểm tra và điều trị kịp thời, ngăn ngừa bệnh tiến triển nghiêm trọng.
Đỗ Thoa