Bị AI cướp việc, cô gái Mỹ bỏ việc văn phòng đi học làm thợ điện

Rẽ hướng chọn ngành chưa bị AI thay thế

Meagan Acevedo, 33 tuổi, tốt nghiệp ngành quản trị nhân sự tại Đại học Pace năm 2019. Sau 9 năm làm việc trong ngành bán lẻ, cô nhận thấy nhiều nhiệm vụ trong công việc dần bị công nghệ thay thế. Hai doanh nghiệp gần nhất cô làm việc đều thu hẹp nhân sự, khiến cô mất việc.

Lo ngại nguy cơ tiếp tục bị công nghệ thay thế, Acevedo chuyển sang học nghề thợ điện xây dựng công nghiệp, theo chương trình đào tạo của công đoàn.

Hiện cô học năm thứ hai trong chương trình kéo dài 5 năm. Cô còn được trả lương trong lúc học nghề với mức khoảng 23 USD/giờ (khoảng 594.000 đồng), cùng bảo hiểm y tế và chế độ hưu trí.

"Tôi muốn tìm một công việc mà mình có thể tiếp tục làm trong nhiều năm tới", Acevedo chia sẻ.

Keon Davis, cựu sinh viên ngành tiếp thị tại Đại học Wisconsin - Madison, cũng thay đổi định hướng nghề nghiệp trước khi tốt nghiệp vào tháng 5/2024. Trong thời gian thực tập, anh nhận thấy ChatGPT (công cụ AI) có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ mà anh từng đảm nhận, như soạn email tiếp cận khách hàng và nghiên cứu người tiêu dùng.

Thay vì tìm việc trong ngành tiếp thị, Davis tham gia Teach For America, tổ chức phi lợi nhuận tuyển chọn và hỗ trợ người có bằng đại học giảng dạy tại các cộng đồng còn thiếu nguồn lực giáo dục. Hiện anh bước sang năm thứ ba dạy học sinh lớp 3 tại New York (Mỹ).

Davis cho rằng việc xây dựng niềm tin, thấu hiểu nhu cầu và giúp học sinh tự tin hơn là những nhiệm vụ khó có thể bị tự động hóa.

Trong khi đó, Kevin Brough, tốt nghiệp ngành kỹ thuật máy tính năm 2015, từng làm lập trình viên cho các công ty logistics và bảo hiểm thương mại. Sau khi mất việc vào tháng 5/2024, anh nhận thấy năng lực lập trình của AI phát triển nhanh chóng, làm dấy lên lo ngại về tương lai nghề nghiệp.

Mùa hè năm 2025, ở tuổi 34, Brough đăng ký học ngành công nghệ ô tô tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Rosedale ở Pittsburgh (Mỹ). Dù chưa từng làm việc dưới gầm ô tô, anh dần thích nghi với công việc đòi hỏi sự khéo léo và cảm nhận trực tiếp bằng đôi tay. Anh cũng tin rằng công việc này khó bị AI thay thế trong thời gian tới.

Người trẻ lo ngại AI, nhu cầu học nghề tăng

Theo tờ The Hechinger Report, trước sự phát triển của AI, ngày càng nhiều người trẻ và sinh viên mới tốt nghiệp cân nhắc lại định hướng nghề nghiệp, chuyển sang các lĩnh vực như y tế, giáo dục hoặc những nghề kỹ thuật đòi hỏi kỹ năng thực hành.

Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố tháng 8 cho thấy 73% người Mỹ dưới 30 tuổi cho rằng AI sẽ làm giảm số lượng việc làm, tăng so với mức 61% cách đây 2 năm.

Dữ liệu từ Phòng thí nghiệm Kinh tế số Stanford cho thấy, từ tháng 11/2022 đến tháng 6/2026, việc làm của nhóm 22-25 tuổi trong các nghề chịu tác động lớn từ AI, như dịch vụ khách hàng và lập trình phần mềm, giảm 19% so với nhóm làm những nghề ít chịu ảnh hưởng hơn, như trợ lý điều dưỡng và nhân viên bảo trì, sửa chữa.

Tuy nhiên, một số nhà kinh tế lưu ý không nên đánh đồng mọi đợt sa thải là do AI. Một phần nguyên nhân có thể xuất phát từ việc doanh nghiệp tuyển dụng quá nhiều trong giai đoạn Covid-19 rồi sau đó thu hẹp nhân sự. Xu hướng giảm số lượng sinh viên theo học khoa học máy tính và tăng số lượng người học các ngành y tế tại Mỹ cũng có thể do nhiều nguyên nhân, không riêng sự phát triển của AI.

Trong khi đó, một số báo cáo cho thấy nhu cầu học nghề cũng đang tăng. Số người từ 24 tuổi trở xuống tham gia các chương trình học nghề chính thức tại Mỹ, kết hợp đào tạo lý thuyết với kinh nghiệm thực tế, tăng 20% trong giai đoạn 2022-2024.

Dennis Wilke, Chủ tịch Trường Cao đẳng Kỹ thuật Rosedale, cho biết số học viên của trường tăng 50% trong 2 năm, còn lượng người gọi điện tìm hiểu chương trình đào tạo tăng 80%. Không ít người từng làm việc văn phòng bày tỏ muốn chuyển nghề vì lo ngại AI.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, triển vọng việc làm trong các ngành kỹ thuật cũng thu hút người học. Nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu, hệ thống năng lượng mặt trời, nhà ở và làn sóng lao động lành nghề lớn tuổi nghỉ hưu đang làm gia tăng nhu cầu tuyển dụng.

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, việc làm của thợ điện, kỹ thuật viên hệ thống sưởi, thông gió, điều hòa không khí và thợ lợp mái được dự báo tăng nhanh gấp 2-3 lần mức trung bình của tất cả các nghề. Nhu cầu thợ mộc và kỹ thuật viên sửa chữa ô tô cũng tăng nhanh hơn mức chung.

Dù vậy, triển vọng của mỗi nghề còn phụ thuộc vào khu vực, nhu cầu tuyển dụng và trình độ người lao động. Chuyển sang nghề ít chịu tác động của AI không đồng nghĩa với việc chắc chắn có việc làm hoặc thu nhập cao.

Chuyển nghề không phải con đường dễ dàng

Theo tờ The Hechinger Report, những công việc đòi hỏi kỹ năng thực hành và tương tác trực tiếp với con người có thể ít chịu ảnh hưởng của AI hơn một số công việc văn phòng. Dù vậy, người chuyển nghề phải chấp nhận nhiều đánh đổi về thời gian, sức khỏe và chi phí học tập.

Acevedo phải có mặt tại công trường lúc 5h30, đồng nghĩa với việc thức dậy từ 3h sáng. Công việc cũng đòi hỏi cô nâng những cuộn dây điện và thiết bị nặng khoảng 34kg.

Trong năm nay, OpenAI kêu gọi tăng cường các chương trình an sinh xã hội, bảo hiểm y tế có thể duy trì khi chuyển việc và các chế độ hưu trí. Giám đốc điều hành Anthropic cũng đề xuất bảo hiểm tiền lương cho người mất việc liên quan đến AI, hỗ trợ đào tạo và kết nối việc làm.

Tại Mỹ, một chương trình tài trợ 50 triệu USD (tương đương hơn 1.291 tỷ đồng) nhằm đào tạo lại người lao động bị mất việc đã được chính quyền liên bang công bố vào tháng 6. Tuy nhiên, chương trình này dành cho người lao động bị mất việc nói chung, không riêng những trường hợp bị ảnh hưởng bởi AI.