Phát hiện mới về long bào vua Lê
Ngày 15/10, tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hội thảo Những phát hiện mới về Khảo cổ học lần thứ 61 quy tụ đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trên cả nước.
Tổng kết hoạt động khảo cổ Việt Nam năm 2025, TS. Đỗ Trường Giang (Viện Khảo cổ học) khẳng định ở lĩnh vực tiền sử, các hoạt động nghiên cứu tiếp tục hướng đến những địa bàn có tiềm năng về di tích hang động, mái đá, thềm sông và không gian cư trú ngoài trời.
Tại Quảng Ninh, các khảo sát ở hang Soi Nhụ, hang Ba Cửa, động Hoa Cương và hang Bồ Nâu trên vịnh Hạ Long cho thấy sự quan tâm đến di sản tiền sử trong cảnh quan ven biển và hải đảo.
Ngoài ra, trong số các kết quả đáng chú ý, có cuộc khai quật lần thứ tư tại khu vực Chính điện Kính Thiên, Hoàng thành Thăng Long, năm 2026 được tiến hành trên diện tích 910 m2. Kết quả bước đầu làm rõ thêm cấu trúc nền điện, hệ thống móng cột, bó nền và sân lát gạch thời Lê, đồng thời phát hiện dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn.
Các nghiên cứu về di vật khảo cổ học cũng có một số thông tin quan trọng. Ông Nguyễn Đức Hùng - thành viên nhóm nghiên cứu - cho biết khảo sát hai hiện vật long bào Lê Dụ Tông lưu tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã nhận diện hệ thống vật liệu phong phú hơn những công bố trước đây.
Đáng chú ý có sợi lông công - vật liệu chưa từng được ghi nhận trong các nghiên cứu về vải sợi cổ Việt Nam.
Hai hiện vật mang số hiệu 37168 và 37169 được phát hiện trong cuộc khai quật mộ hợp chất Bái Trạch năm 1964. Nhóm hiện vật có giá trị đặc biệt đối với nghiên cứu trang phục cung đình, kỹ thuật dệt may và văn hóa vật chất Đại Việt thời Lê.
Tuy nhiên, các nghiên cứu ban đầu chủ yếu mô tả hình thức, kích thước. Đến năm 2009, TS. Nguyễn Việt cùng các nghệ nhân làng Vạn Phúc mới xác định phương thức thêu dệt và đề xuất phương án phục dựng.
Qua quan sát trực tiếp và soi kính hiển vi, nhóm nghiên cứu nhận diện ba loại sợi tơ, hai loại kim tuyến, sợi chỉ bện và sợi lông công.
Các vật liệu được bố trí theo từng vị trí, chức năng: sợi tơ đơn tạo nền vải, kim tuyến tạo hoa văn chính, tơ se làm hoa văn phụ, còn chỉ bện và kim tuyến cỡ lớn được dùng để thêu. Sợi lông công tập trung ở những chi tiết nhỏ, tạo điểm nhấn cho hoa văn.
Phát hiện thú vị nhất là sợi lông công xuất hiện trên cả hai hiện vật, tại các chi tiết như hỏa châu, lông mày, mắt rồng chính và san hô. Theo nhóm nghiên cứu, đây là trường hợp đầu tiên được ghi nhận trong các nghiên cứu về hiện vật vải cổ tại Việt Nam.
Thành tựu từ nghiên cứu về khảo cổ học dưới nước
Khảo cổ học dưới nước ghi nhận nhiều kết quả từ khảo sát tại Châu Thuận Biển, Quảng Ngãi, đến nghiên cứu thuyền cổ Hà Mãn, Bắc Ninh và khai quật dấu tích cọc gỗ tại khu vực hồ phía bắc đền Kiếp Bạc.
Các tư liệu mở rộng phạm vi nghiên cứu về tàu thuyền, phương tiện đi lại và hoạt động của cư dân ven sông, ven biển, qua đó cung cấp thêm căn cứ tìm hiểu giao thông đường thủy và giao thương trong lịch sử.
Những nội dung được giới thiệu tại hội thảo tiếp tục bổ sung tư liệu cho nghiên cứu lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam trong quan hệ với khu vực và quốc tế.
Các kết quả đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu, kết nối những nguồn dữ liệu phân tán và chuyển từ thông báo phát hiện sang giải thích các quá trình lịch sử trên cơ sở chứng cứ.
Theo các chuyên gia, hội thảo không chỉ là dịp nhìn lại kết quả của một mùa điền dã, mà còn là diễn đàn xác định những vấn đề khoa học chung, thúc đẩy hợp tác và chuẩn bị cho các chương trình nghiên cứu dài hạn.