CNN hôm 5/11 dẫn lời trợ lý của đảng Dân chủ tại Thượng viện Mỹ tiết lộ Ủy ban Đối ngoại đã gửi văn bản đến các công ty tư nhân và chính quyền Tổng thống Donald Trump, yêu cầu lưu trữ tài liệu chuẩn bị cho những cuộc điều tra dự kiến diễn ra trong quốc hội khóa tới.
Các văn bản liên quan vụ áp đặt hạn chế với mạng lưới Starlink/Starshield tại Ukraine đã được chuyển đến tỷ phú Elon Musk, lãnh đạo công ty SpaceX đang vận hành những hệ thống này.
Các thiết bị đầu cuối Starlink/Starshield hồi giữa tháng 10 ngừng hoạt động khi di chuyển với tốc độ trên 160 km/h, trong đợt hạn chế được Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mô tả là "rất khó chịu và nguy hiểm".
Ukraine lần đầu dùng bệ súng tích hợp AI hạ UAV phản lực Nga
Khoảnh khắc vật thể được cho là tên lửa lai UAV Nga tập kích cầu ở Kiev trong video đăng ngày 4/10. Video: X/AMK Mapping
Một trong những khí tài bị ảnh hưởng nặng nhất là thiết bị bay không người lái (drone) đánh chặn, được phát triển để đối phó máy bay không người lái phản lực dòng Geran. Theo hàng loạt sĩ quan Ukraine, hạn chế Starshield khiến họ gặp khó khăn trong nỗ lực đối phó các đợt tập kích của Nga, do drone đánh chặn không thể tăng tốc để bắt kịp mục tiêu bay với tốc độ hàng trăm km/h.
Tổng thống Zelensky từng thừa nhận giới hạn tốc độ với Starlink/Starshield khiến Ukraine "không thể bắn hạ số lượng nhất định" UAV đối phương. Tuy nhiên, quân đội Ukraine dường như vẫn còn những phương án nhằm đối phó UAV phản lực Nga.
Viện nghiên cứu Chiến tranh (ISW), có trụ sở tại Mỹ, tuần trước công bố kết quả phân tích dựa trên các tuyên bố của Bộ tư lệnh không quân Ukraine, trong đó cho thấy tỷ lệ máy bay không người lái (UAV) phản lực Nga bị đánh chặn trong giai đoạn ngày 14-24/10 là 74%, giảm khoảng 3% so với mức thông thường.
ISW đánh giá đây là tỷ lệ đánh chặn "tương đối cao", trong bối cảnh Nga triển khai hàng trăm UAV phản lực trong quãng thời gian mà Starlink/Starshield bị hạn chế ở Ukraine.
Theo Business Insider, nhiều UAV phản lực Nga đã bị tiêm kích Ukraine bắn hạ bằng tên lửa đối không hoặc pháo. Trong nhiều tháng qua, đây là vũ khí thành công nhất của Ukraine trong nhiệm vụ đối phó UAV phản lực.
Tiêm kích F-16 Ukraine trong ảnh đăng tháng 11/2025. Ảnh: Không quân Ukraine
Đánh giá này được đại tá Yuri Ignat, phát ngôn viên không quân Ukraine, nhắc lại trước truyền thông hôm 26/10. "Chiến đấu cơ có tỷ lệ hạ UAV phản lực cao nhất", ông nói và thêm rằng drone đánh chặn vẫn trong giai đoạn thử nghiệm tác chiến.
Một trong các máy bay chủ lực của Ukraine trong nhiệm vụ này là tiêm kích F-16. Ông Ignat hồi tháng 4 khẳng định mỗi chiếc F-16 có thể bắn hạ 10 UAV trong một đêm. Bên cạnh đó, phi đội MiG-29 và Mirage 2000 cũng được tận dụng tối đa cho nhiệm vụ phòng không.
Hiệu quả nhưng rủi ro bủa vây
Dù vậy, ISW cũng cảnh báo về những thách thức mà Ukraine đối mặt khi triển khai chiến đấu cơ cho nhiệm vụ đánh chặn UAV.
Tình trạng bắn hết tên lửa hoặc cạn kho dự trữ thường buộc các tiêm kích Ukraine áp sát, dùng pháo bắn hạ UAV Nga ở tầm gần. Giới chuyên gia phương Tây đánh giá giải pháp này là lãng phí máy bay và đe dọa tính mạng phi công, vì tiêm kích có nguy cơ hư hại bởi mảnh văng từ UAV phát nổ và bị phòng không mặt đất bắn nhầm.
Ukraine đã mất nhiều tiêm kích trong nỗ lực đối phó các đòn tập kích của Nga.
'Hơn nửa phi đội F-16 Ukraine nằm đất'
Tiêm kích F-16 Ukraine hạ UAV phản lực của Nga trong video đăng ngày 30/9. Video: X/Slava
Chiến thuật này còn làm tăng gánh nặng về bảo dưỡng đối với phi đội tiêm kích đã chịu nhiều áp lực của Ukraine và khiến chúng không thể tập trung vào những nhiệm vụ khác. "Bổ sung drone cao tốc vào ô phòng không là cơ hội tốt nhất để Ukraine xây dựng lưới phòng thủ vững chắc, có khả năng duy trì tỷ lệ bắn hạ cao đối với UAV phản lực Nga trong dài hạn", ISW nhận định.
Trước khi Nga tăng cường sử dụng UAV phản lực, Ukraine từng công bố tỷ lệ đánh chặn lên đến hơn 90% do chỉ phải đối phó UAV Geran-2 sử dụng động cơ piston cánh quạt. Thành quả này phần lớn là nhờ Ukraine triển khai rộng rãi drone đánh chặn, có giá chỉ bằng một phần nhỏ so với tên lửa phòng không truyền thống.
Sự xuất hiện của những dòng UAV phản lực chuyên biệt như Geran-4/5, có thể đạt tốc độ tới 600 km/h, khiến Ukraine phải cải tiến drone đánh chặn để đối phó. Quân đội Ukraine đã có một số mẫu đủ khả năng bắt kịp và phá hủy UAV phản lực, nhưng nhìn chung nỗ lực này vẫn đang ở trong giai đoạn đầu.
Tín hiệu tích cực khi hạn chế Starshield/Starlink được dỡ bỏ
Gánh nặng với tiêm kích Ukraine được giảm bớt sau khi hạn chế với Starlink/Starshield được gỡ bỏ từ cuối tháng 10. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết kết nối đã ổn định khi drone di chuyển với tốc độ trên 400 km/h. Điều này giúp drone đánh chặn tốc độ cao có thể hoạt động hiệu quả trở lại.
Dù vậy, Ukraine lại phải đối mặt với mối đe dọa mới từ các tên lửa hành trình giá rẻ và dễ sản xuất. Một trong số đó là Filin, được cho là có tốc độ lên tới 800 km/h, nhanh hơn nhiều so với Geran-5.
Tên lửa Filin trong ảnh đăng ngày 22/10. Ảnh: UNN
UAV Geran-5 dường như cũng đã có phiên bản mới với tốc độ lớn hơn. Chuyên trang quân sự Militarnyi của Ukraine cho biết Nga đã bắt đầu sử dụng biến thể Geran-5 K5-K có tốc độ lên tới 900 km/h, tương đương tên lửa hành trình chuyên biệt như dòng Kh-101, dù tần suất triển khai còn hạn chế.
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về kết quả phân tích của ISW. Dù vậy, báo Izvestia của Nga khẳng định UAV phản lực Geran-5 vẫn là thách thức lớn đối với Ukraine. "Đối phương chưa tìm được cách đối phó hiệu quả với nó", báo Nga cho hay.
Phạm Giang (Theo Business Insider, RBC Ukraine, Militarnyi)