"Bỏ không" doanh nghiệp nhiều năm, chủ đau đầu khi muốn giải thể

Nhiều năm không hoạt động, doanh nghiệp “mắc kẹt” ở thủ tục giải thể

Một chủ doanh nghiệp tại Hà Nội trên diễn đàn về thuế, kế toán cho biết, công ty thành lập năm 2021 hiện đã rơi vào tình trạng “không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký” sau thời gian dài không phát sinh hoạt động kinh doanh. Trong quá trình tìm cách thực hiện các thủ tục để xử lý tình trạng của doanh nghiệp, người này gặp thêm khó khăn do toàn bộ giấy tờ liên quan đến công ty và con dấu đều đã bị thất lạc.

Theo phản ánh, doanh nghiệp hiện muốn khôi phục việc thực hiện các thủ tục cần thiết để tiến tới giải thể hoặc xử lý tình trạng pháp lý của công ty. Tuy nhiên, do không còn con dấu và giấy tờ, chủ doanh nghiệp loay hoay không biết phải thực hiện bước nào trước, có được làm lại con dấu hay không và cần liên hệ với cơ quan nào để được hướng dẫn.

"Công ty đã không hoạt động từ lâu, giờ muốn làm thủ tục để đóng doanh nghiệp nhưng giấy tờ, con dấu đều không còn", người này cho biết muốn làm lại dấu để thực hiện các thủ tục tiếp theo, nhưng không biết doanh nghiệp đang ở trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đăng ký thì có được làm lại dấu hay không.

Một trường hợp khác là anh Bình (TPHCM) phản ánh doanh nghiệp đã có phát sinh doanh thu nhưng sau đó “thả trôi” và không thực hiện các thủ tục về thuế trong gần 4 năm. Chủ doanh nghiệp muốn làm thủ tục giải thể và đang tìm đơn vị có thể hỗ trợ xử lý hồ sơ, nghĩa vụ thuế tại TPHCM. 

Người này cho biết do doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài nên lo ngại việc hoàn tất thủ tục giải thể sẽ phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến hồ sơ, kê khai và các nghĩa vụ thuế còn tồn đọng.

Ngoài thủ tục giải thể, việc “bỏ không” doanh nghiệp nhiều năm còn có thể khiến chủ doanh nghiệp tốn hàng chục đến cả trăm triệu đồng chi phí hoàn tất giải thể.

Chị Minh Anh (Hà Nội) cho biết đang có nhu cầu giải thể một công ty TNHH hoạt động trong lĩnh vực thương mại tại Hà Nội. Doanh nghiệp được thành lập hơn 5 năm nhưng chỉ phát sinh hoạt động kinh doanh trong khoảng 3 năm đầu, sau đó gần như không hoạt động. Hiện chủ doanh nghiệp muốn hoàn tất thủ tục giải thể và đang tìm đơn vị nhận xử lý trọn gói. Người này đề nghị các đơn vị có kinh nghiệm báo giá dịch vụ, đồng thời quan tâm đến việc xử lý các hồ sơ, nghĩa vụ còn tồn đọng của doanh nghiệp trước khi chấm dứt hoạt động.

Dưới bài đăng, hàng loạt tài khoản tự nhận làm dịch vụ hỗ trợ giải thể doanh nghiệp báo giá. Liên hệ với một số đơn vị, các bên đều cho biết việc giải thể tốn khoảng 30-50 triệu đồng. 

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, ước tính với cả người nộp thuế ở trạng thái mã số thuế 03 (doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và 06 (doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký), chi phí phát sinh để hoàn tất quá trình giải thể đều không nhỏ.

Cụ thể, lệ phí môn bài là 1-3 triệu đồng/năm, tùy mức vốn điều lệ đã đăng ký, giai đoạn áp dụng. Tổng lệ phí môn bài truy thu được cộng dồn hàng năm. Tiền phạt chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng 11,5 triệu đồng; phạt chậm nộp tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp 11,5 triệu đồng. Ngoài ra, người nộp thuế còn phải nộp lãi chậm nộp cộng dồn hàng năm.

Phí dịch vụ để hoàn thành việc nộp lại báo cáo tài chính, tờ khai thuế thiếu cũng là khoản đáng kể. Phí này trên thị trường hiện dao động 10-30 triệu đồng, thậm chí cao hơn, tùy thuộc hồ sơ còn lưu trữ của doanh nghiệp (như chứng từ kế toán, hóa đơn, con dấu, giấy phép kinh doanh...).

"Người nộp thuế ở trạng thái mã số thuế 06 thường tốn nhiều chi phí hơn, do thuộc dạng "thả trôi" nhiều năm, lệ phí môn bài truy thu sẽ nhiều hơn. Nhìn chung, rất nhiều trường hợp, tổng chi phí phát sinh cho việc hoàn tất giải thể doanh nghiệp có thể lên đến 100 triệu đồng", ông Tuấn thông tin.

Doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm, vì sao giải thể vẫn khó?

Câu chuyện của những đại diện doanh nghiệp nêu trên không phải cá biệt. Trong chiến dịch làm sạch dữ liệu người nộp thuế, ngành thuế đang rà soát hàng trăm nghìn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Theo Cục Thuế, đợt rà soát tập trung vào 617.462 doanh nghiệp, gồm 291.962 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể và 325.500 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, có nợ thuế. Một số doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã tạm ngừng nhiều năm nhưng chưa làm thủ tục chấm dứt, thậm chí kéo dài 10-20 năm.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn Thuế Trọng Tín, chỉ ra nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất là do thiếu kiến thức pháp luật. “Doanh nghiệp là pháp nhân có vòng đời và cũng giống với con người, nên cần phải có các thủ tục hành chính nhất định theo pháp luật, ví dụ phải có quyết định về việc giải thể hoặc phá sản”, ông nói.

Thứ hai là tâm lý né tránh áp lực tài chính. Khi kinh doanh thua lỗ, nợ nần chồng chất hoặc kỳ vọng từ việc kinh doanh không đạt, chủ doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng, bỏ bê các công việc của doanh nghiệp, thậm chí có cả tình trạng “bỏ trốn” khỏi địa chỉ kinh doanh để né tránh chủ nợ và cơ quan quản lý.

Thứ ba là hiểu sai về nghĩa vụ báo cáo của doanh nghiệp. Người đại diện pháp luật nghĩ rằng, công ty không phát sinh các giao dịch như không có có dòng tiền, chưa tuyển nhân sự, không có doanh thu nên đã bỏ bẵng các thủ tục này.

Thứ tư, mặc dù pháp luật đã có các chế tài xử lý các hành vi nêu trên nhưng chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe dẫn đến thiếu cơ chế, giải pháp xử lý và làm cho văn hóa tuân thủ pháp luật về vấn đề này còn hạn chế.

Một nguyên nhân dẫn đến thực trạng này được ông Được chỉ ra là do quy trình đăng ký thành lập doanh nghiệp hiện nay rất dễ dàng và nhanh chóng theo cơ chế hậu kiểm, nhằm tạo điều kiện tối đa cho khởi nghiệp. Tuy nhiên, ở khâu “rút lui khỏi thị trường” lại phức tạp hơn nhiều, đòi hỏi doanh nghiệp phải hoàn tất mọi nghĩa vụ, trong đó có cả nghĩa vụ thuế.

Mặt khác, cũng có các trường hợp do không nắm rõ quy định pháp luật hoặc ngại tốn kém chi phí, thủ tục giải thể rườm rà, họ chọn cách “bỏ mặc” - không thực hiện đầy đủ kê khai, nộp thuế, không thực hiện các thủ tục đăng ký thay đổi doanh nghiệp như chuyển trụ sở, tạm ngừng hay giải thể hoặc không treo biển hoặc việc treo biển không đảm bảo.

Còn theo luật sư Lê Đức Anh Thắng, Công ty Luật Khải Hoàn Minh, một trong những nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp “bỏ không” trong thời gian dài là tâm lý cho rằng không hoạt động, không bị cơ quan chức năng kiểm tra thì đồng nghĩa với việc không có vi phạm. "Bên cạnh đó, không ít chủ doanh nghiệp cho rằng do làm ăn thua lỗ, không phát sinh lợi nhuận nên không có nghĩa vụ thuế và từ đó không thực hiện việc kê khai", vị này nói.

Tuy nhiên, luật sư Thắng cho rằng đây là cách hiểu chưa đúng. Doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ kê khai theo quy định, bất kể hoạt động kinh doanh có lãi hay thua lỗ, có phát sinh số thuế phải nộp hay không.

Nghị định 252/2026 có hiệu lực từ 1/7 cũng đã quy định rõ chế tài xử lý trực tiếp cá nhân người đại diện pháp luật và người liên quan liên quan đến việc thành lập doanh nghiệp xong rồi “bỏ quên” không hoạt động trong nhiều năm.

Cụ thể, đối với doanh nghiệp bị xác định không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, sau 120 ngày kể từ ngày cơ quan thuế ban hành thông báo mà người đại diện theo pháp luật vẫn không thực hiện thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế thì thuộc trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh. Đáng chú ý, trường hợp này không áp dụng ngưỡng nợ thuế tối thiểu.

Một điểm nữa là mã số thuế cá nhân (định danh) của người đại diện sẽ bị khóa trên hệ thống quản lý thuế và đăng ký kinh doanh. Họ sẽ bị hạn chế một số quyền như không thể đứng tên thành lập, đại diện cho bất kỳ doanh nghiệp mới nào khác cho đến khi khắc phục xong hậu quả của công ty cũ. Đối với các doanh nghiệp đã được thành lập trước ngày 1/7 cũng bị ảnh hưởng khi đăng ký sử dụng hóa đơn hoặc đăng ký thay đổi thông tin sử dụng hóa đơn, dẫn đến doanh nghiệp không có hóa đơn để giao cho người mua.

Đặc biệt, thông tin tạm hoãn xuất cảnh và thông tin nợ thuế được công khai trên Cổng thông tin điện tử của ngành thuế, gây thiệt hại lớn đến danh dự và cơ hội kinh doanh cá nhân.

Luật sư cảnh báo: Đừng “bỏ mặc” doanh nghiệp khi không còn hoạt động

Liên quan đến việc tháo nút thắt cho doanh nghiệp muốn giải thể, theo ông Lê Văn Tuấn, nên nghiên cứu không truy thu lệ phí môn bài đối với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động.

Ông Tuấn đánh giá lệ phí môn bài là loại phí hành chính phải nộp khi được cơ quan Nhà nước cung cấp dịch vụ công khi ra hoạt động kinh doanh. Do đó, khi doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm thì lệ phí này không nên tiếp tục phát sinh mới.

Người nộp thuế chỉ nên bị xử phạt hành chính đối với hành vi không thông báo ngừng kinh doanh, đồng thời không cần thiết xử phạt chậm nộp đối với các tờ khai trắng, không phát sinh doanh thu. Theo ông, điểm mấu chốt là phải phân biệt giữa “không thực hiện nghĩa vụ” và “cố tình trốn tránh nghĩa vụ”.

“Muốn làm sạch mã số thuế thì cần giải pháp hợp lý. Chứ như hiện tại, nhà giàu thì giải thể được, nhà nghèo thì tiếp tục bỏ trôi. Nhiều công ty, tổng các khoản giải thể có khi hơn 100 triệu đồng thì khó có thể giải thể được”, ông Tuấn nói.

Luật sư Lê Đức Anh Thắng thì cho biết trường hợp doanh nghiệp vẫn duy trì đầy đủ hồ sơ thuế, kế toán và không có nghĩa vụ tồn đọng, thủ tục giải thể thường được thực hiện tương đối thuận lợi.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài nhưng chưa hoàn thành các nghĩa vụ pháp lý cần thiết, quá trình giải thể có thể mất thêm thời gian để rà soát và khắc phục các tồn tại trước khi đủ điều kiện chấm dứt hoạt động theo quy định của pháp luật.

"Trường hợp doanh nghiệp không còn nhu cầu hoạt động, chủ doanh nghiệp cũng không nên đơn thuần “bỏ mặc” mà cần thực hiện các nghĩa vụ hành chính liên quan đến thuế, đồng thời làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và giải thể theo quy định. Việc hoàn tất các thủ tục này giúp xác nhận doanh nghiệp đã chấm dứt hoạt động và hạn chế nguy cơ tiếp tục phát sinh nghĩa vụ, hồ sơ hoặc các vấn đề pháp lý về sau", ông nhấn mạnh.