Trụ cột của kinh tế Đức là sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm phức tạp, giá trị cao, đóng vai trò thiết yếu với hoạt động kinh doanh toàn cầu, từ ôtô, đầu máy tàu hỏa đến máy móc nhà xưởng, máy bay và thiết bị xây dựng. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng này đang chịu sức ép lớn từ đối thủ mới, có hàng xuất khẩu chất lượng tương đương hoặc gần bằng hàng Đức nhưng giá thấp hơn nhiều. Đó là Trung Quốc.
"Cú sốc Trung Quốc" - theo cách gọi của các nhà kinh tế học - được coi là nguyên nhân chủ chốt khiến kinh tế Đức trì trệ từ sau đại dịch. Các doanh nghiệp Đức từng thu về lợi nhuận lớn nhờ bán hàng sang Trung Quốc. Nhưng tình thế giờ đã đảo ngược.
Bắc Kinh thời gian qua hỗ trợ doanh nghiệp trong những lĩnh vực trọng điểm, vốn cũng là các ngành nghề Đức có thế mạnh. Khi thị trường trong nước chưa hấp thụ được hết số sản phẩm này, Trung Quốc chuyển hướng sang xuất khẩu.
Nền kinh tế lớn nhất châu Âu đã đi xuống trong cả năm 2023 và 2024 và chỉ tăng trưởng 0,2% năm ngoái. Dù tỷ lệ thất nghiệp 4% thấp hơn mức trung bình của Liên minh châu Âu (EU), Đức gần đây liên tiếp nhận tin cắt giảm nhân sự tại các doanh nghiệp chủ chốt, như Volkswagen, BMW hay Bosch. Bên cạnh đó, lạm phát cũng tăng nhanh hơn tiền lương từ sau đại dịch, khiến tiền lương thực tế năm ngoái chỉ mới trở lại mức của năm 2019.
Chi phí phải giảm xuống "trong bối cảnh quy mô thị trường Trung Quốc sụt 20% và doanh nghiệp tăng xuất khẩu, khiến áp lực cạnh tranh tại châu Âu đi lên", Giám đốc Tài chính Volkswagen Arno Antlitz giải thích hồi đầu tháng.
Kinh tế Đức phụ thuộc vào xuất khẩu những mặt hàng tương tự các nhóm sản phẩm mà Trung Quốc đang tập trung hỗ trợ. Hiện Đức mua từ Trung Quốc nhiều hơn là bán sang nước này, trong chính những lĩnh vực mà Berlin từng thống trị: ôtô, xe tải, xe buýt và tàu hỏa, máy bay, máy móc nhà xưởng và thiết bị y tế.
Nhiều doanh nghiệp đã tìm được cách ứng phó: nếu không thể đánh bại họ, hãy bắt tay với họ.
Jungheinrich, nhà sản xuất xe nâng và phương tiện dùng trong kho hàng của Đức, đang hợp tác với EP Equipment của Trung Quốc để sản xuất AntOn. Đây là dòng xe nâng phổ thông có giá đủ sức cạnh tranh với các đối thủ.
Sự hợp tác này kết hợp được quy mô sản xuất lớn với chi phí thấp của EP tại Trung Quốc, cùng mạng lưới bán hàng và danh tiếng của Jungheinrich trên toàn cầu. Họ hiện là một trong 3 nhà sản xuất phương tiện trong kho xưởng hàng đầu thế giới.
AntOn không sở hữu đầy đủ các tính năng như những chiếc xe được sản xuất hoàn toàn tại Đức, nhưng đủ đáp ứng nhu cầu và chỉ có giá bằng một nửa. Sản phẩm này nhắm đến những khách hàng không cần vận hành thiết bị liên tục 24/7.
Volkswagen cũng áp dụng chiến lược "tại Trung Quốc, cho Trung Quốc". Họ thành lập một trung tâm phát triển tại Hợp Phì để thiết kế các mẫu xe dành riêng cho thị trường này.
Công nhân trong nhà máy BMW ở Munich, Đức ngày 5/12/2023. Ảnh: Reuters
Giới chức Đức đang tìm cách tránh lặp lại những gì từng xảy ra với ngành năng lượng mặt trời của nước này. Quốc gia này từng tiên phong ứng dụng pin năng lượng mặt trời vào đầu thế kỷ 21, nhưng các sản phẩm giá rẻ hơn từ Trung Quốc sau đó khiến nhiều công ty Đức lao đao. Hiện phần lớn pin năng lượng mặt trời tại quốc gia châu Âu được nhập từ Trung Quốc.
Chính sách hỗ trợ của Bắc Kinh đồng nghĩa các lĩnh vực chủ chốt được hưởng nhiều hình thức ưu đãi, từ tín dụng, nguyên liệu thô, đến đất đai và cả tỷ lệ nội địa hóa sản xuất. Người lao động nước này cũng có thu nhập thấp hơn châu Âu.
Tuy nhiên, sức mạnh xuất khẩu của Trung Quốc không chỉ dựa vào sự hỗ trợ của chính phủ. Đối mặt với cạnh tranh giá khốc liệt trong bối cảnh kinh tế trong nước trì trệ, các doanh nghiệp cũng phải liên tục cắt giảm chi phí, đồng thời chạy đua ứng dụng công nghệ mới.
Tại Đức, chính phủ đang tìm cách thúc đẩy tăng trưởng thông qua quỹ trị giá 500 tỷ euro (579 tỷ USD) đầu tư vào cơ sở hạ tầng mới như đường bộ, cầu và đường sắt. Một gói chính sách được đề xuất hồi tháng 7, gồm giảm thuế thu nhập cho người có thu nhập trung bình và thấp, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, trên AP, nhà kinh tế học Brad Setser cho rằng giải pháp có thể nằm ngoài khả năng của ngành công nghiệp Đức. Trách nhiệm cuối cùng thuộc về chính sách thương mại của EU, do Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra. Ủy ban này thời gian qua đã áp dụng các mức thuế có phạm vi hẹp đối với một số hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, như ôtô điện và các loại sàn nâng tại công trường.
"Chúng tôi cho rằng châu Âu cần một chính sách thương mại cứng rắn hơn, nếu muốn bảo vệ thị trường của mình trước tác động lan tỏa từ chính sách công nghiệp của Trung Quốc", Setser kết luận.
Hà Thu (theo AP)