Từ bỏ ước mơ
Giữa khoảng sân trải vàng nắng sớm, tiếng lách tách vang lên liên hồi. Thấy khách bất ngờ, chị Hồ Quế Châu (SN 1981, xã Phú Hòa Đông, TPHCM) vội giải thích đó là tiếng bánh tráng đã khô, tróc khỏi liếp tre.
Vừa nói, chị vừa bưng vội các liếp tre vào bóng mát. Trên các liếp tre là những chiếc bánh tráng tròn, mỏng, có màu trắng như hạt gạo được xếp thành hàng đều tăm tắp.
Gia đình chị Châu là một trong những gia đình nằm trong làng nghề bánh tráng Phú Hòa Đông nổi tiếng lâu đời tại TPHCM. Dù vậy, chị không biết nghề làm bánh tráng thủ công tại địa phương có từ bao giờ.
Chị Châu cho biết nghề làm bánh tráng được gia đình gìn giữ và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Riêng gia đình chị đã gắn bó với nghề từ thời ông bà nội. Đến đời chị, nghề được truyền lại qua 3 thế hệ.
Từ nhỏ, chị Châu đã quen với hình ảnh gia đình và người dân xung quanh nhóm lửa, tráng bánh mỗi sáng. Lớn lên, chị bắt đầu phụ mẹ làm bánh và đến năm 17-18 tuổi đã thành thạo nghề.
Tuy nhiên, khi còn trẻ, chị lại yêu thích nghề du lịch và ước mơ trở thành hướng dẫn viên. Chị thi đỗ vào Trường Cao đẳng Du lịch Sài Gòn. Sau khi tốt nghiệp, chị thực hiện được ước mơ khi trở thành hướng dẫn viên du lịch.
Chị Châu chia sẻ: “Tôi làm trong ngành du lịch đến khi lập gia đình, mẹ bắt đầu có tuổi. Một lần, bà hỏi tôi có muốn tiếp nối nghề truyền thống của gia đình hay không. Nếu tôi không làm, nghề đã được ông bà truyền lại qua nhiều thế hệ có thể bị đứt đoạn.
Tôi nghĩ đây là nghề truyền thống của gia đình, được ông bà để lại nên muốn gìn giữ, dù công việc không giúp làm giàu. Hơn nữa, nghề này cho tôi thời gian gần gũi, chăm sóc gia đình. Vì vậy, tôi quyết định từ bỏ ước mơ thời trẻ để về nhà tiếp nối nghề làm bánh tráng”.
Tiếp nối nghề truyền thống, chị Châu giữ nguyên công thức làm bánh có từ thời ông bà mình. Các công đoạn làm bánh như: pha bột, tách nước, tráng bánh, phơi bánh… đều được chị thực hiện thủ công.
Cố gắng giữ nghề
Công việc làm bánh tráng của chị bắt đầu bằng việc pha bột với nước, muối với tỷ lệ phù hợp rồi để bột lắng qua đêm từ chiều hôm trước. Khoảng 2-3h sáng hôm sau, chị và mẹ thức dậy tách nước (chắt bỏ phần nước nổi trên lớp bột đã lắng), nhóm bếp tráng bánh.
Khi bếp lửa cháy đỏ rực, nồi nước bên trên bắt đầu sôi, bốc hơi nghi ngút cũng là lúc chị bắt tay vào việc tráng bánh. Chị dùng chiếc gáo múc bột đổ lên tấm vải căng sẵn trên miệng nồi nước đang sôi. Sau đó, chị khéo léo dùng gáo trải đều lớp bột thật mỏng thành hình tròn.
Bánh chín, chị dùng một chiếc ống lăn, quấn lấy bánh ra khỏi tấm vải rồi trải lên các liếp được đan bằng tre. Bánh trải kín mặt các liếp tre cũng là lúc nắng sớm bắt đầu trải vàng mặt sân nhà.
Lúc này, chị đem bánh ra phơi nắng. Sau khoảng 2 giờ phơi nắng, bánh tráng khô, tự bong khỏi mặt liếp tre và phát ra âm thanh lách tách vui tai.
Bánh thành phẩm, chị Châu và mẹ - bà Thái Hương Lan (SN 1960) xếp thành từng chồng, bảo quản trong túi nilon hợp vệ sinh. Thông thường, chị Châu chỉ tráng bánh từ 3h đến khoảng 9h và đạt 1.000 - 1.200 chiếc bánh.
Để phục vụ nhu cầu ngày càng lớn của thị trường, chị Châu còn sản xuất các sản phẩm khác như bánh tráng nướng trứng, bánh tráng gừng, bánh tráng ớt, bánh tráng tôm…
Việc đa dạng hóa các loại bánh tráng giúp cơ sở của chị đáp ứng được nhiều nhu cầu của khách hàng, dễ dàng tìm đầu ra cho sản phẩm. Tuy nhiên, vì tráng bánh thủ công, năng suất thấp, bánh tráng của chị Châu chỉ phục vụ thị trường trong nước.
Chị bộc bạch: “Trước đây, tôi không nghĩ sẽ theo nghề làm bánh tráng. Nhưng càng gắn bó, tôi càng nhận ra đây là giá trị truyền thống cần được gìn giữ và giới thiệu đến nhiều người hơn.
Vì vậy, năm 2000, tôi mở cửa cho khách đến tham quan, trải nghiệm việc tráng bánh thủ công truyền thống. Tôi cũng sẵn sàng dạy nghề miễn phí cho những người muốn học nghề này.
Trong gia đình, tôi cũng cố gắng truyền nghề cho các con. Hiện, con gái tôi đã có thể tráng bánh dù thành phẩm chưa thể so sánh với người lành nghề”.