Cuộc điện thoại từ cơ quan thuế khiến Jaden Zhao - chủ doanh nghiệp dệt may ở Quảng Đông - phải tìm lại hồ sơ những tài khoản chứng khoán đã đóng. Doanh nhân 46 tuổi được thông báo phải nộp bổ sung 9 triệu nhân dân tệ liên quan đến lợi nhuận giao dịch ở nước ngoài.
Zhao cho rằng con số này cao hơn nghĩa vụ thực tế. Ông thuê luật sư, rà lại từng giao dịch để đối chiếu với cách tính của nhà chức trách.
Theo Bloomberg, những cuộc gọi và thư yêu cầu nộp bổ sung thuế đang đến với nhiều người giàu Trung Quốc. Có người nhận được số tiền cụ thể. Có người được đề nghị tự tính khoản phải nộp, làm cơ sở cho các cuộc trao đổi tiếp theo.
Ngân sách mất chỗ dựa từ đất
Đợt tăng cường thu thuế diễn ra khi khủng hoảng bất động sản kéo dài làm suy yếu nguồn thu của chính quyền địa phương. Tiền từ bán đất từng mang về hơn 1.100 tỷ USD mỗi năm, nhưng hiện được dự báo giảm xuống dưới một phần ba.
Cùng lúc, nhu cầu chi tiêu vẫn lớn. Theo dữ liệu được Bloomberg dẫn, tổng chi của chính quyền trung ương và địa phương năm 2025 vượt tổng thu khoảng 1.900 tỷ USD. Trung Quốc dự kiến đầu tư gần 300 tỷ USD trong 5 năm tới cho các trung tâm dữ liệu, phục vụ tham vọng cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo với Mỹ.
Khoảng hụt từ đất đặt các địa phương trước yêu cầu tìm nguồn thu thay thế. Giáo sư luật Henry Gao - Đại học Quản lý Singapore - nhận định giới chức đang tìm thêm ngân sách từ mọi kênh có thể.
Tài sản ở nước ngoài của người giàu trở thành trọng tâm. Công dân Trung Quốc nắm giữ hơn 1.700 tỷ USD tài sản chỉ riêng tại Hong Kong. Một số địa phương lập đội chuyên trách gồm cán bộ thuế, chuyên gia thanh tra và nhân sự quản lý để theo dõi hồ sơ của người giàu. Có đội chỉ tập trung vào một tỷ phú.
Việc thực thi cũng thay đổi. Lợi nhuận giao dịch chứng khoán ở nước ngoài vốn thuộc diện phải nộp thuế tại Trung Quốc, song trong nhiều năm chưa được kiểm soát chặt. Trường hợp của Zhao cho thấy những nghĩa vụ từng ít được chú ý nay có thể trở thành khoản truy thu lớn.
Với các quỹ tín thác ở nước ngoài, quy định mới được công bố tháng 7 áp mức thuế 20% đối với phần giá trị tăng thêm khi chuyển tài sản vào quỹ và thu nhập hằng năm của quỹ cùng các thực thể do quỹ kiểm soát. Reuters cho biết quy định có thời hạn 90 ngày để xử lý các khoản thuế chưa nộp thuộc phạm vi áp dụng, tránh phát sinh khoản chậm nộp.
Quỹ tín thác là hình thức nhiều gia đình giàu có sử dụng để quản lý và chuyển giao tài sản. Khi cơ quan thuế tăng cường kiểm soát, những tài sản được giữ trong cấu trúc này trở thành nguồn phát sinh nghĩa vụ tài chính đáng kể.
Có tài sản lớn vẫn thiếu tiền nộp thuế
Hạn thanh toán trong tháng 10 khiến nhiều gia đình đồng thời giải hai bài toán: xác định nghĩa vụ thuế và tìm tiền mặt. Tài sản lớn có thể nằm trong cổ phần doanh nghiệp hoặc bất động sản, khiến việc huy động ngay một khoản tiền lớn trở nên khó khăn.
Bà Shu Ping - đồng sáng lập chuỗi lẩu Haidilao - đã bán khoảng 350 triệu USD cổ phiếu thông qua quỹ tín thác gia đình. Giao dịch diễn ra sau khi gia đình bà nhận khoản truy thu thuế. Haidilao không phản hồi đề nghị bình luận về thông tin này.
Những người khác tìm đến vốn vay. Danh mục chứng khoán, thậm chí máy bay riêng, được sử dụng làm tài sản bảo đảm. Nhu cầu vay để thanh toán thuế có thể mở thêm nguồn doanh thu cho các ngân hàng quốc tế như Goldman Sachs và JPMorgan.
Việc chuyển tiền về Trung Quốc cũng phát sinh vướng mắc về thủ tục ngoại hối. Thành Đô, Chu Hải và một số thành phố đã mở cơ chế hỗ trợ người nộp thuế đưa tiền từ nước ngoài về để thanh toán.
Trong khi đó, một số doanh nhân tìm cách thương lượng. Bloomberg dẫn trường hợp cổ đông kiểm soát một doanh nghiệp ở Quảng Châu được yêu cầu nộp 100 triệu nhân dân tệ. Sau khi người này dọa chuyển doanh nghiệp sang Thượng Hải, số tiền được giảm xuống còn 5 triệu nhân dân tệ.
Chi tiết này cho thấy quá trình truy thu còn chịu tác động từ lợi ích giữa doanh nghiệp của địa phương. Với người nộp thuế, cách xác định nghĩa vụ và khả năng huy động tiền đều ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định xử lý tài sản.
Các dự báo về số tiền thu được cũng chênh lệch lớn. Barclays đưa ra kịch bản cao nhất lên tới 100 tỷ USD từ tài sản của người giàu Trung Quốc tại Hong Kong. Một luật sư thuế ước tính mức thực tế có thể khoảng 15-25 tỷ USD.
Đáng chú ý, một số người đề nghị thanh toán trọn gói lại được cán bộ thuế gợi ý chia khoản nộp trong năm năm. Cách thu này có thể giúp địa phương duy trì nguồn tiền và hoàn thành chỉ tiêu trong những năm tiếp theo.
Từ những cuộc gọi yêu cầu rà lại giao dịch cũ đến phương án thu kéo dài nhiều năm, chiến dịch đang đưa tài sản ở nước ngoài vào phạm vi quản lý chặt hơn. Với các địa phương mất nguồn thu từ đất, khoản truy thu của giới giàu có đang được tính đến cho cả nhu cầu ngân sách trước mắt lẫn những năm sau.