Chiến dịch làm sạch mã số thuế được ngành thuế thực hiện từ tháng 7, nhằm chuẩn hóa dữ liệu, xử lý tình trạng pháp lý của các doanh nghiệp ngừng hoạt động. Sau hơn 3 tháng, Bộ Tài chính cho biết việc thực hiện vẫn chủ yếu rà soát, xử lý thủ tục, chưa gỡ được nút thắt về khai thuế, xử phạt.
Tại hồ sơ dự thảo các nghị quyết tháo gỡ cho người nộp thuế, theo Bộ Tài chính, tính đến 23/10, còn hơn 2,5 triệu doanh nghiệp, hộ kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế (trạng thái 03) hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái 06).
Trong đó, khoảng 643.000 trường hợp ở trạng thái 03, và gần 1,88 triệu đơn vị ở trạng thái 06 gồm doanh nghiệp, tổ chức, chi nhánh, hộ và cá nhân kinh doanh.
Từ đầu năm, cơ quan thuế đã đóng mã số thuế cho 777.835 trường hợp, nhưng số lượng doanh nghiệp phát sinh không hoạt động ở địa chỉ đăng ký vẫn lớn hơn tốc độ xử lý.
Theo Bộ Tài chính, thủ tục gia nhập thị trường ngày càng đơn giản, nhưng khi giải thể, đóng mã số thuế còn nhiều nghĩa vụ. Nhiều người ngừng kinh doanh nhưng thiếu tờ khai, nợ thuế, nợ tiền chậm nộp hoặc lệ phí môn bài... nên gặp vướng khi hoàn thành thủ tục rút khỏi thị trường.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp bỏ địa chỉ đăng ký 10 năm, khi muốn làm thủ tục đóng mã số thuế sẽ phải nộp bổ sung khoảng 40 tờ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Tổng số thuế doanh nghiệp này phải nộp khoảng 55 triệu đồng, gồm 23 triệu đồng tiền phạt chậm nộp hồ sơ, 20 triệu đồng lệ phí môn bài và 12 triệu đồng tiền chậm nộp phí này.
Việc phải khắc phục, bổ sung hồ sơ của nhiều năm không hoạt động, theo Bộ Tài chính, cũng làm tăng chi phí, kéo dài thời gian xử lý và chưa tạo động lực để doanh nghiệp tự nguyện hoàn tất thủ tục.
Bên cạnh đó, thực tế triển khai cũng gặp rào cản từ phía chủ doanh nghiệp. Không ít người tự ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ mà không thông báo, nộp đủ hồ sơ hoặc phối hợp với cơ quan quản lý. Nhiều doanh nghiệp đã trả mặt bằng, cắt giảm bộ máy, không còn kế toán, con dấu, chữ ký số hoặc thiếu sổ sách, chứng từ...
Giao dịch tiền mặt tại một ngân hàng. Ảnh: Giang Huy
Bộ Tài chính thừa nhận quá trình giải quyết hồ sơ giải thể, xác nhận nghĩa vụ thuế tại một số địa phương còn chậm. Cơ quan thuế địa phương thiếu dữ liệu lịch sử người nộp thuế, hồ sơ gốc của doanh nghiệp bị thất lạc và nguồn lực chưa tương ứng lượng hồ sơ tồn đọng cần giải quyết.
Dữ liệu về thông tin doanh nghiệp chưa đồng bộ giữa cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thậm chí, không ít trường hợp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế, nhưng chưa xong thủ tục đăng ký kinh doanh.
Riêng với các trường hợp giả mạo thông tin cá nhân lập doanh nghiệp, doanh nghiệp "ma", có dấu hiệu mua bán hóa đơn, Bộ cho biết không thể xử lý dứt điểm bằng quy trình đóng mã số thuế thông thường.
Dù vậy, Bộ Tài chính cho rằng làm sạch mã số thuế cần thiết để nâng độ chính xác dữ liệu, giảm hồ sơ tồn đọng, ngăn tình trạng gian lận thuế, trục lợi ngân sách. Việc này cũng nhằm chuẩn bị cho đợt đánh giá mức độ minh bạch và trao đổi thông tin thuế của Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU) vào quý II/2028. Theo đó, EU sẽ xem xét đưa Việt Nam ra khỏi diện giám sát về hợp tác thuế, hoặc chuyển sang danh sách các quốc gia không hợp tác nếu chưa đáp ứng yêu cầu.
Hiện các nước có cách xử lý các khoản nợ, khoanh vùng doanh nghiệp ngừng hoạt động khác nhau. Chẳng hạn, Hàn Quốc cho phép doanh nghiệp chủ động hủy đăng ký khi xác định đã ngừng hoạt động thực tế. Trung Quốc liên thông đăng ký doanh nghiệp với thuế, đơn giản hóa thủ tục chấm dứt khi không còn nghĩa vụ, rủi ro.
Từ kinh nghiệm các nước, Bộ Tài chính đề xuất đơn giản hóa thủ tục với người nộp thuế, doanh nghiệp không còn hoạt động. Trong đó, miễn bổ sung một số tờ khai không phát sinh nghĩa vụ trong thời gian ngừng hoạt động theo thông báo của cơ quan thuế; giảm tiền phạt chậm nộp hồ sơ, xử lý nợ lệ phí môn bài, xóa tiền chậm nộp có điều kiện.
Doanh nghiệp ngừng hoạt động từ 10 năm trở lên, không nợ thuế hay không trong diện bị thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử được xem xét đóng mã số thuế sau 30 ngày công khai thông tin.
Các chính sách này đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, và dự kiến áp dụng đến hết ngày 30/6/2028 sau khi được cấp có thẩm quyền thông qua.
Phương Dung