Giải trình tại phiên thảo luận về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) sáng 27/10, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an làm rõ đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an. (Ảnh: Duy Linh)
Theo Bộ trưởng, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại dựa trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh, phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.
Thực tế cho thấy nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự của cá nhân trong những trường hợp này chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả.
Đại tướng Lương Tam Quang thông tin, trong quá trình xây dựng, dự thảo Bộ luật đã mở rộng thêm 24 tội danh phải chịu trách nhiệm của pháp nhân thương mại.
Các tội danh được bổ sung tập trung vào các nhóm: tội buôn bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về kinh doanh, thương mại, dịch vụ, môi trường, thực phẩm, ma túy; xâm phạm dữ liệu cá nhân; các tội về bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.
“Thực tiễn cho thấy trong nhiều trường hợp, hành vi vi phạm trong các nhóm tội nêu trên thường thực hiện dưới vỏ bọc là pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ thời gian qua nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nói.
Không lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội
Tham gia thảo luận trước đó, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn Thanh Hóa) đề nghị làm rõ căn cứ xác định trách nhiệm của pháp nhân cũng như từng cá nhân liên quan.
Đại biểu Phan Thị Thùy Linh. (Ảnh: Duy Linh)
Theo đại biểu, dự thảo quy định một trong những điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại là hành vi phạm tội có sự “chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại”.
Tuy nhiên, cần xác định rõ sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận này được thể hiện thông qua quyết định, hành vi của cá nhân nào, bộ phận nào và căn cứ vào thẩm quyền nào.
ĐB Thùy Linh cho rằng, chỉ riêng quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc lợi ích mà pháp nhân thu được từ hành vi phạm tội là chưa đủ để quy trách nhiệm hình sự cho pháp nhân.
Đối với quy định cá nhân thực hiện hành vi phạm tội đã chết không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện áp dụng.
Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh hành vi cấu thành tội phạm thuộc phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo dự thảo Bộ luật và bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân. Quy định này cũng cần thống nhất với pháp luật tố tụng hình sự.
Liên quan việc xử lý cá nhân phạm tội nhân danh pháp nhân, bà Thùy Linh nhấn mạnh trách nhiệm hình sự của từng người phải được xác định dựa trên hành vi, lỗi và vai trò thực tế, thay vì chỉ căn cứ vào vị trí, chức danh trong doanh nghiệp.
“Chúng ta cần nhất quán với nguyên tắc không lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người thực tế đã quyết định, trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội”, nữ đại biểu nhấn mạnh.