Trong phiên giải trình sáng 20/9 tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn dành nhiều thời gian trả lời về việc thiếu sách giáo khoa thời gian qua.
Ông cho biết cuối năm 2025, Bộ phê duyệt lựa chọn một bộ sách giáo khoa và chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cùng các địa phương lập kế hoạch sản xuất, cung ứng. Năm nay có thuận lợi là sử dụng một bộ sách giáo khoa. Tuy nhiên, một số địa phương triển khai chính sách miễn phí sách, khiến cho phụ huynh có tâm lý chờ đợi và chưa mua ngay khi chuẩn bị vào năm học.
Những yếu tố này kết hợp với việc lập kế hoạch dự báo nhu cầu của địa phương và nhà xuất bản chưa chính xác, số lượng in dư không lớn dẫn đến tình trạng thừa thiếu cục bộ. "Chúng tôi nghiêm túc rút kinh nghiệm, giám sát kỹ hơn, chặt chẽ hơn, lập kế hoạch dự báo sách giáo khoa chính xác. Việc này sẽ không xảy ra trong năm học tiếp theo", ông Hoàng Minh Sơn cam kết.
Bộ trưởng cho biết đến chiều 19/9, số lượng sách giáo khoa chưa đến tay học sinh giảm xuống còn khoảng 900.000 bản, chiếm 0,25% trên tổng số 240 triệu bản dự kiến cung ứng. Các nhà xuất bản và đơn vị cung ứng đang tích cực xử lý để giao đủ đến học sinh. Thời gian tới, Bộ trưởng cho biết sẽ tính toán để in dư số lượng sách giáo khoa phù hợp, giúp học sinh và phụ huynh có thể mua ngay khi thiếu.
Bộ cũng cho biết sẽ thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với các sở giáo dục và đào tạo để cung ứng trực tiếp qua nhà trường, giảm khâu trung gian, bảo đảm tính chủ động cho các năm học tiếp theo.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn phát biểu tại phiên giải trình sáng 20/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Xử lý mạnh tay với tiêu cực thi cử
Đại biểu Đinh Ngọc Quý, ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội nói từ năm 2020 đến nay, quy chế thi tốt nghiệp đã qua 4 lần sửa đổi. Quy chế được sửa đổi để vừa tạo thuận lợi vừa bảo đảm chặt chẽ. Song thời gian qua tại một số địa phương vẫn xảy ra một số vụ tiêu cực, sai phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến niềm tin của học sinh, phụ huynh và xã hội về tính nghiêm minh, khách quan của kỳ thi.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết định hướng tổ chức kỳ thi này trong thời gian tới và giải pháp tăng cường tính khách quan, minh bạch, phòng ngừa vi phạm.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết mô hình tổ chức thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học đã trải qua quá trình đổi mới và hoàn thiện liên tục. Đến nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT đã được tổ chức gọn nhẹ, tiết kiệm và giảm áp lực rất nhiều. Đồng thời, công tác tuyển sinh đại học cũng tạo thuận lợi chưa từng có cho học sinh khi toàn bộ quy trình từ đăng ký xét tuyển, thanh toán lệ phí đến đăng ký nhập học đều được thực hiện trực tuyến trên hệ thống máy tính.
Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng nhìn nhận những vi phạm tiêu cực xảy ra tại một số địa phương là điều rất đáng tiếc. Về nguyên nhân, Bộ trưởng dẫn lại kết luận của Thủ tướng, trước hết xuất phát từ ý thức tuân thủ pháp luật, do đó giải pháp xử lý phải bằng pháp luật.
"Phải xử lý nghiêm minh những cá nhân vi phạm và trách nhiệm của các bên liên quan nhằm đảm bảo sự thượng tôn pháp luật trong thi cử cũng như toàn ngành giáo dục", Bộ trưởng nêu rõ.
Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ các yếu tố mang tính cục bộ trong quá trình tổ chức thi. Bộ nêu quan điểm tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương. Địa phương chịu trách nhiệm tổ chức thi tại địa bàn, còn Bộ quản lý nhà nước, xây dựng quy chế tuyển sinh và cung cấp đề thi. Mặc dù quy trình đã được quy định chặt chẽ, thực tế vẫn có cục bộ địa phương xuất phát từ động cơ riêng thực hiện hành vi gian lận.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết bộ sẽ tiếp tục cải tiến công tác ra đề thi theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu nhưng vẫn đánh giá đúng năng lực, kiến thức của học sinh.
Xây dựng lộ trình bỏ điểm cộng IELTS
Về dự kiến bỏ điểm cộng IELTS, giải học sinh giỏi trong xét tuyển đại học, Bộ trưởng Sơn cho biết đề xuất này dựa trên phân tích dữ liệu rõ ràng.
Khi một trường/ngành quy định yêu cầu đầu vào có tiếng Anh thì Bộ chỉ đạo phải đưa tiếng Anh vào tổ hợp xét tuyển, tiêu chí xét tuyển. Việc này để tránh tình trạng xét tuyển bằng các môn học khác (như Toán, Hóa, Sinh) rồi lại cộng thêm điểm cho thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh.
Việc cộng thêm điểm tiếng Anh cho các ngành không yêu cầu chuyên môn ngoại ngữ sẽ gây bất lợi và bất công cho các thí sinh khác, khiến một năng lực kiến thức được tính hai lần.
Bộ trưởng dẫn thực tế có những ngành điểm chuẩn rất cao (lên đến 28 điểm) nhưng lại cho phép cộng điểm thưởng chênh lệch tới 1,5. Điều này khiến hàng nghìn thí sinh đạt điểm thi rất cao (26,5 đến 28 điểm) vẫn không trúng tuyển chỉ vì không có điều kiện thi các chứng chỉ đắt tiền. Bộ trưởng nhìn nhận đây là việc cấp bách và liên quan đến sự công bằng phải điều chỉnh ngay.
Mặc dù việc xét chứng chỉ quốc tế (như IELTS) thuộc quyền tự chủ của các trường, nhưng khi xuất hiện sự bất hợp lý, Bộ đã có lộ trình đề hạn chế, như từ năm ngoái khống chế điểm cộng không quá 10%.
Ngành giáo dục bước vào năm học mới với nhiều vấn đề nóng, thu hút sự quan tâm của xã hội. Hồi tháng 7, loạt gian lận thi cử được phát hiện ở nhiều tỉnh, thành, nổi bật là tại trường THPT chuyên Tuyên Quang với 299/328 thí sinh đạt điểm 10 Toán. Cơ quan chức năng bước đầu xác định có gian lận thi cử, khởi tố hàng chục cán bộ, thầy cô. Tuyển sinh đại học bộc lộ nhiều bất cập như thiếu ổn định, nhiều phương thức, hình thức quy đổi hay công thức tính điểm - trái ngược với các mô hình phổ biến trên thế giới. Ngay sau đó, phụ huynh ở nhiều địa phương bối rối, khổ sở vì săn lùng sách giáo khoa, trước sự khan hiếm "chưa từng có" trong hàng chục năm nay.
Sơn Hà