Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Muốn làm việc lớn phải bắt đầu từ việc nhỏ

Chiều 15/10, tại chương trình Thủ tướng đối thoại với thanh niên năm 2026, đại biểu Đặng Thị Lệ Hằng, nghiên cứu viên chính Viện Công nghệ Tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đặt câu hỏi về cơ chế để các nhà khoa học trẻ đóng góp cho đất nước.

Chị cho biết năm 2023 mình là một trong 10 Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu. Qua công việc và hoạt động tại câu lạc bộ các nhà khoa học trẻ ở TP HCM, chị nhận thấy thanh niên có nhiều ý tưởng mới, khả năng tiếp cận công nghệ và tư duy sáng tạo. Họ mong muốn đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết các vấn đề của đất nước, góp phần xây dựng nền kinh tế tri thức.

Chị đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Bộ có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và đánh giá sản phẩm như thế nào để các nhà khoa học trẻ có thể tham gia.

Trả lời, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân kể ông bắt đầu nghiên cứu khoa học khi còn là sinh viên ở TP HCM, trong chương trình Euréka. "Những năm 1985-1986, khi là sinh viên năm thứ ba, thứ tư, tôi đã bắt đầu làm nghiên cứu và cũng có được những giải thưởng. Tuy không phải điều gì quá lớn lao, nhưng đó là nguồn động viên, khích lệ rất lớn để tôi đi theo con đường khoa học", ông nói.

Sau này, khi làm Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, ông từng là Chủ tịch hội đồng giám khảo chương trình Euréka. Đại học Quốc gia cũng hỗ trợ, bảo trợ để chương trình được mở rộng.

Theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục đồng hành với thanh niên, đặc biệt là Đoàn Thanh niên và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, qua các chương trình như Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng, Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ, Giải thưởng Khuê Văn Các và Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu. Bộ tham gia xét duyệt và tài trợ các chương trình này.

Ông cho biết một trong những chính sách đầu tiên khi đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng là hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc. Mức hỗ trợ có thể lên đến một tỷ đồng mỗi năm, trong ba năm. Ông đánh giá đây là khoản hỗ trợ đáng kể, có khả năng cạnh tranh với các nước trong khu vực.

Số liệu Bộ trưởng nhận từ Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) cũng cho thấy tỷ lệ hồ sơ của các nhà khoa học dưới 40 tuổi trong chương trình nghiên cứu cơ bản tăng qua các năm: từ 31% năm 2024 lên 46% năm 2025 và 67% năm 2026. Điều này cho thấy các nhà khoa học trẻ ngày càng quan tâm, tham gia nhiều hơn vào nghiên cứu cơ bản.

Bộ trưởng cho biết trong chuyến công tác tại Liên bang Nga cùng Thủ tướng, ông đã trao đổi với Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nga về chương trình mời 50 nhà khoa học trẻ Việt Nam đến Moskva dự Đại hội các nhà khoa học trẻ thế giới vào đầu tháng 12. Tại đây, ông dự kiến trình bày về chính sách phát triển và hỗ trợ nhà khoa học trẻ của Việt Nam.

Một chương trình khác của Bộ là hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), với mức hỗ trợ lên đến ba tỷ đồng. Chương trình hướng đến các tài năng trẻ trong lĩnh vực AI, phối hợp với doanh nghiệp tìm giải pháp cải tiến, nâng cao năng suất và chất lượng. Mô hình được thử nghiệm trong một năm; nếu chứng minh hiệu quả, Bộ sẽ tiếp tục đầu tư dài hạn.

Trước câu hỏi của thanh niên về cách tham gia phát triển công nghệ chiến lược và giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói: "Chúng ta có thể làm việc lớn, nhưng phải bắt đầu từ việc nhỏ và làm đến cùng việc nhỏ đó".

Ông gợi ý người trẻ trước hết cần có tầm nhìn, xác định công nghệ nào có thể phát triển trong 5-10 năm tới. Bên cạnh đó, người trẻ cũng cần có tâm thế cởi mở, tin vào bản thân và nỗ lực của mình. Để trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực, mỗi người phải làm việc cần mẫn, bền bỉ. Ông nhắc đến quy tắc 10.000 giờ như khoảng thời gian tối thiểu để trưởng thành trong một lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Ngoài ra, thanh niên cần xây dựng mạng lưới bạn bè, đồng nghiệp và những người đồng hành để tạo nền tảng phát triển. "Mỗi người đặt các mục tiêu ấy trong kế hoạch hành động cụ thể, theo từng ngày, tháng, năm, để tạo ra đóng góp thiết thực cho đất nước", Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ nói.

Vũ Tuân