Tại Trường Tiểu học Kim Bài (xã Thanh Oai), học sinh phải chờ đến gần 13h mới được ăn do suất ăn giao muộn. Nhà trường phải mua bánh, sữa để học sinh sử dụng tạm thời, đồng thời xử lý việc đơn vị cung cấp dùng xe chở hàng để vận chuyển suất ăn.
Tại Trường Tiểu học Lê Trọng Tấn (phường Yên Nghĩa), phụ huynh và nhà trường phát hiện tôm, thịt có mùi được đưa đến bếp ăn bán trú. Nhà trường lập biên bản, từ chối nhận hàng. Ở một số trường khác, đơn vị cung cấp mang đến suất ăn thiếu cơm, thiếu canh hoặc thiếu thức ăn.
Nhiều trường phải thay đổi đơn vị cung cấp chỉ sau vài ngày vận hành. Đây cũng là năm đầu tiên ghi nhận trường hợp đơn vị cung cấp suất ăn, ngay khi xảy ra sự cố, xin chấm dứt hợp đồng.
Sau mỗi sự cố, phương án xử lý thường là yêu cầu nhà cung cấp khắc phục, thay đổi đơn vị hoặc tăng cường giám sát. Tuy nhiên, khi các vấn đề xuất hiện liên tiếp ở nhiều khâu, câu hỏi đặt ra là năng lực của các nhà cung cấp đã được rà soát tương xứng với quy mô phục vụ hay chưa.
Năng lực liệu có chỉ đáp ứng "trên giấy"?
Hiệu trưởng một trường tiểu học tổ chức nấu ăn bán trú tại trường cho biết, để có suất ăn được đưa lên bàn vào 11h, nhân viên phải bắt đầu làm việc từ 5h sáng. Căn cứ số lượng học sinh, nhà trường tính toán định lượng rau, thịt và các loại thực phẩm cần sử dụng.
Nhà trường và phụ huynh sẽ kiểm tra các khâu giao nhận thực phẩm, sơ chế, chế biến, chia suất ăn. Với những trường có quy mô lớn, việc tổ chức bữa ăn cho hàng nghìn học sinh đòi hỏi khối lượng công việc lớn trong khi nhân lực giám sát có hạn.
Nếu tổ chức ăn bán trú bằng suất ăn do doanh nghiệp cung cấp, nhà trường giảm được phần việc tổ chức nấu nướng nhưng lại phải kiểm soát chặt chẽ thực phẩm đầu vào và quá trình cung cấp.
Theo hiệu trưởng này, suất ăn học sinh là một loại hàng hóa đặc biệt. Doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào việc nhận thêm đơn hàng để tăng sản lượng mà phải tính toán được năng lực phục vụ thực tế.
"Để xảy ra những sự việc như vừa qua, có thể có những đơn vị cung cấp phục vụ vượt quá năng lực thực tế", hiệu trưởng này nói.
Ông dẫn chứng, năng lực không đáp ứng nên doanh nghiệp mới dùng xe chở hàng để chở suất ăn hay không đủ nhân viên nấu, xe vận chuyển nên giao cơm đến trường chậm, muộn…
Điểm khác biệt trong tổ chức bữa ăn bán trú tại Hà Nội năm học này là việc lựa chọn đơn vị cung cấp thực phẩm, cung cấp suất ăn được giao cho UBND xã, phường. Hà Nội xây dựng quy trình 5 bước, trong đó doanh nghiệp gửi hồ sơ, xã, phường thẩm định thực tế, chấm điểm và lựa chọn.
Cách làm này khác với trước đây, khi nhà trường có quyền lựa chọn đơn vị cung cấp.
Theo hiệu trưởng trên, các nhà cung cấp vẫn gửi hồ sơ năng lực để nhà trường nắm thông tin, nhưng việc thẩm định và phê duyệt danh sách thuộc UBND xã, phường.
Về nguyên tắc, việc đưa thêm một cấp quản lý vào quá trình lựa chọn có thể giúp việc thẩm định chuyên nghiệp hơn. Hiệu trưởng này cho rằng giáo viên và cán bộ quản lý trường học chủ yếu có chuyên môn giáo dục, không phải chuyên gia thẩm định doanh nghiệp thực phẩm, do đó cần có cơ quan chuyên môn đủ sâu để đánh giá năng lực nhà cung cấp.
Tuy nhiên, cơ chế này cũng đặt ra yêu cầu phải thẩm định đúng năng lực thực tế của từng đơn vị, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ pháp lý hoặc kinh nghiệm cung cấp suất ăn.
Từ các sự cố xảy ra, hiệu trưởng này cho rằng cần rà soát năng lực nhà cung cấp thực phẩm bằng những con số và điều kiện cụ thể. Một doanh nghiệp có thể cung cấp bao nhiêu suất ăn, tương ứng với bao nhiêu nhân viên bếp, bao nhiêu phương tiện vận chuyển chuyên dụng? Nếu xe gặp sự cố, doanh nghiệp có phương án thay thế hay không?
Theo ông, những vấn đề này cần được làm rõ trước khi doanh nghiệp nhận thêm trường, thay vì chờ xảy ra sự cố mới tạm dừng và thay đổi đơn vị cung cấp.
Khi sự cố xảy ra, nhà trường phải xử lý
Tại Trường Tiểu học Kim Bài, khi suất ăn được giao gần 13h, nhà trường và địa phương phải xử lý tình huống ngay trong ngày. Trao đổi với PV, đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội xã Thanh Oai cho biết, trước đó địa phương đã thực hiện quy trình thẩm định hồ sơ, kiểm tra thực tế và lựa chọn đơn vị có điểm cao.
Tuy nhiên, ngay trong ngày đầu tiên vận hành, đơn vị cung cấp không thể giao suất ăn đúng giờ. Theo đại diện địa phương, phương tiện vận chuyển suất ăn theo quy định phải là xe chuyên dụng nhưng đơn vị cung cấp lại sử dụng xe chở hàng.
Nhà trường lập biên bản, UBND xã cho dừng tổ chức ăn bán trú để tìm đơn vị cung cấp khác.
Sự việc cho thấy, dù đơn vị đã được lựa chọn qua quy trình thẩm định, những bất cập trong quá trình vận hành vẫn có thể phát sinh ngay khi bắt đầu cung cấp suất ăn.
Tại Trường Tiểu học Lê Trọng Tấn, câu chuyện lại đặt ra áp lực ở khâu giám sát thực phẩm.
Theo Phó Hiệu trưởng Đỗ Thị Phượng, trường có hơn 2.300 học sinh tại ba phân hiệu, trong đó khoảng 2.100 em đăng ký ăn bán trú. Công ty tổ chức nấu ăn tại phân hiệu chính, nhà trường phải giám sát các khâu giao nhận thực phẩm, sơ chế, chế biến, chia suất ăn và vận chuyển đến hai phân hiệu còn lại.
Sau khi phát hiện thịt gà, tôm có mùi và trả lại cho nhà cung cấp thực phẩm, nhà trường tăng cường phối hợp với phụ huynh và nhân viên để giám sát.
Tuy nhiên, theo bà Phượng, ở khâu giao nhận thực phẩm, nhà trường và phụ huynh chủ yếu có thể kiểm tra hồ sơ, quét mã truy xuất và đánh giá bằng cảm quan. Ngoài những việc này, trường không có chuyên môn hoặc phương tiện chuyên sâu để kiểm nghiệm thực phẩm.
Cũng theo bà Phượng, việc phải tập trung xử lý các vấn đề liên quan đến bán trú khiến cán bộ quản lý dành gần như toàn bộ thời gian trong nhiều ngày để giải quyết sự cố, ảnh hưởng đến việc tập trung cho chuyên môn.
Quản lý nhà trường mong muốn thực phẩm cũng như năng lực của các đơn vị cung ứng được quản lý chặt chẽ, đồng thời có cơ chế xử lý nghiêm khi vi phạm, để bảo đảm an toàn bữa ăn bán trú và giúp giáo viên, cán bộ quản lý tập trung cho nhiệm vụ dạy học.
Sau khi liên tiếp xảy ra nhiều sự việc ở bữa ăn bán trú, Thành phố Hà Nội đã thành lập 4 đoàn kiểm tra liên ngành công tác tổ chức bữa ăn bán trú thực hiện kiểm tra công tác tổ chức bữa ăn bán trú cho học sinh tại các trường học từ 20/9/2026 đến 31/5/2027.